Μόνιμος στρατός στα σύνορα της Πολωνίας

Τα τσιμεντένια εμπόδια και το συρματόπλεγμα με λεπίδες έχουν γίνει πια μόνιμο στοιχείο στα σύνορα της Πολωνίας με τη Λευκορωσία. Χιλιάδες στρατιώτες περιπολούν στην περιοχή, στηρίζοντας την πολιτική Συνοριοφυλακή απέναντι στα οργανωμένα κυκλώματα διακίνησης και στις διεισδύσεις drones. Τον Ιούλιο, η Βαρσοβία αποφάσισε να κάνει αυτή τη στρατιωτική παρουσία μόνιμη, δημιουργώντας το Συγκρότημα Άμυνας Συνόρων, γνωστό ως KOP, με πυρήνα τη μετονομασμένη 20ή Ταξιαρχία Πρζέμισλ (InfoPodkarpacie). Το KOP συνδέεται με την Tarcza Wschód, την «Ανατολική Ασπίδα», δηλαδή το πολωνικό πρόγραμμα οχύρωσης των ανατολικών συνόρων με τάφρους, πύργους επιτήρησης και φυσικά εμπόδια.

Η ανακοίνωση μετατρέπει την ασφάλεια των συνόρων σε στρατιωτική αποστολή. Το ερώτημα είναι αν πρόκειται πράγματι για νέα επιχειρησιακή ικανότητα ή κυρίως για νέο όνομα σε μια ήδη υπάρχουσα ανάπτυξη δυνάμεων.

Ένα όνομα χωρίς κανόνες

Το υπουργείο Εσωτερικών της Πολωνίας εξακολουθεί να περιγράφει τη Συνοριοφυλακή, με 17.200 στελέχη, ως την υπηρεσία που έχει τη νόμιμη ευθύνη για τη φύλαξη των συνόρων (MSWiA). Οι στρατιώτες την ενισχύουν με περιπολίες και επιτήρηση, αλλά δεν την αντικαθιστούν. Από τα δημόσια έγγραφα που εξετάστηκαν για το παρόν κείμενο δεν προκύπτει ούτε ειδικός προϋπολογισμός για το KOP, ούτε ανώτατο όριο προσωπικού πέραν μίας ταξιαρχίας, ούτε κανόνες που να ορίζουν ποιος διοικεί τους στρατιώτες όταν έρχονται αντιμέτωποι με μετανάστες, drones ή διακινητές.

Αυτό το κενό διοίκησης έχει πρακτική σημασία. Αν ένας στρατιώτης στον φράχτη συναντήσει άνθρωπο που ζητεί άσυλο, ποια εντολή υπερισχύει: η στρατιωτική ιεραρχία ή η πολιτική συνοριακή αρχή; Το βασικό πολωνικό μέσο αμυντικής ανάλυσης επισημαίνει και δεύτερο κίνδυνο: όταν οι στρατιώτες χρησιμοποιούνται κυρίως σε στατική υπηρεσία φύλαξης, χάνουν χρόνο από την εκπαίδευση μάχης και από την προετοιμασία για πόλεμο μεγάλης κλίμακας (Defence24).

Τι έμαθαν πρώτες η Λετονία και η Φινλανδία

Η Λετονία δοκίμασε για μεγαλύτερο διάστημα το μοντέλο που τώρα θεσμοθετεί η Πολωνία. Οι Εθνικές Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας στηρίζουν εδώ και πέντε χρόνια την Κρατική Συνοριοφυλακή, υπό τη συνεχή πίεση μεταναστευτικών ροών που συνδέονται με τη Λευκορωσία (Sargs.lv). Η στρατιωτική συνδρομή σταθεροποίησε τη γραμμή των συνόρων, αλλά δεν έβαλε τέλος στην πίεση. Ο επικεφαλής της λετονικής Συνοριοφυλακής αναφέρει ότι οι διακινητές γίνονται πιο επιθετικοί (LSM). Οι αρχές περιγράφουν συνεχιζόμενα κενά σε αισθητήρες και κάμερες, ενώ τα συστήματα αντιμετώπισης drones προγραμματίζονται για το τέλος του καλοκαιριού. Πέντε χρόνια μετά, το στενό σημείο δεν είναι ο αριθμός των περιπόλων, αλλά η τεχνολογία και η δυνατότητα έρευνας των κυκλωμάτων.

Η Φινλανδία ακολούθησε διαφορετική διαδρομή. Η Συνοριοφυλακή της υπάγεται στο υπουργείο Εσωτερικών σε καιρό ειρήνης, αλλά εντάσσεται τυπικά στο εθνικό αμυντικό σύστημα. Το Ελσίνκι θέσπισε ρητές νομικές προϋποθέσεις για το κλείσιμο των συνόρων και τον περιορισμό του ασύλου όταν η μετανάστευση εργαλειοποιείται από ξένο κράτος, απαιτώντας συγκεκριμένες κυβερνητικές αποφάσεις και όχι ανοιχτές στρατιωτικές αναπτύξεις χωρίς σαφές τέλος (Finnish Interior Ministry). Η Πολωνία δεν έχει δημοσιεύσει αντίστοιχους κανόνες που να δείχνουν ποιος διοικεί τους στρατιώτες στα σύνορα, τι μπορούν να κάνουν και ποιος ελέγχει τυχόν καταχρήσεις.

Οι περιπολίες δεν αρκούν για την άμυνα μιας πτέρυγας

Οι σύμμαχοι κινούνται ήδη με βάση μια πιο σκληρή διαπίστωση: ένα φυλασσόμενο πολωνικό σύνορο έχει περιορισμένη αξία αν οι ενισχύσεις δεν μπορούν να φτάσουν εγκαίρως εκεί. Σύμφωνα με τον γερμανικό στρατιωτικό σχεδιασμό, έως 800.000 συμμαχικοί στρατιώτες και 200.000 οχήματα θα μπορούσαν να περάσουν από τη Γερμανία μέσα σε έξι μήνες σε περίπτωση κρίσης στο ΝΑΤΟ (SR, Bundesregierung). Η Λιθουανία κατασκευάζει τη στρατιωτική βάση Ρουντνίνκαϊ κοντά στον διάδρομο του Σουβάλκι, τη στενή χερσαία σύνδεση ανάμεσα στην Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για περίπου 4.000 στρατιώτες και με σχεδιαζόμενη σιδηροδρομική διακλάδωση για βαρύ εξοπλισμό (EIB, JP.lt). Οι χώρες αυτές δεν ασχολήθηκαν με το ακρωνύμιο της Πολωνίας. Οι επενδύσεις τους δείχνουν την ίδια διάγνωση: η αδυναμία της ανατολικής πτέρυγας βρίσκεται στην ταχύτητα ενίσχυσης.

Ένα κενό παραμένει ανοιχτό. Στο δίκαιο της ΕΕ, οι στρατιώτες που βρίσκονται στα σύνορα δεν απαλλάσσονται από τις υποχρεώσεις ασύλου. Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, το δεσμευτικό κείμενο δικαιωμάτων της Ένωσης, απαγορεύει την επαναπροώθηση, δηλαδή την επιστροφή ανθρώπων σε τόπο όπου κινδυνεύουν με δίωξη, ενώ οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες για τη μετανάστευση απαιτούν διαδικαστικές εγγυήσεις και ανεξάρτητη παρακολούθηση (EU Charter, European Commission). Το KOP δεν έχει δημοσιεύσει πλαίσιο εποπτείας για τις επαφές των στρατιωτών με ανθρώπους στον φράχτη.

Το πρόβλημα υβριδικής ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Πολωνία είναι πραγματικό. Το KOP, όμως, θα γίνει πραγματική ικανότητα μόνο αν η Βαρσοβία παρουσιάσει νομική εντολή, συγκεκριμένες μονάδες πέραν της μίας ταξιαρχίας, επαναλαμβανόμενη χρηματοδότηση, προμήθειες αισθητήρων και συστημάτων αντιμετώπισης drones, καθώς και λογοδοσία για τους ανθρώπους που συναντούν οι στρατιώτες στα σύνορα. Η Λετονία χρειάστηκε πέντε χρόνια για να δείξει ότι οι στρατιώτες από μόνοι τους δεν λύνουν το πρόβλημα. Η Πολωνία οφείλει να αποδείξει ότι πήρε το μάθημα.