Η Βαρσοβία προειδοποιεί τον Putin

«Ξέρουμε τι σχεδιάζετε. Μην το κάνετε». Με αυτή τη φράση, ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι απευθύνθηκε ονομαστικά στον Βλαντίμιρ Πούτιν πριν από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, χαρακτηρίζοντας ενδεχόμενη ένοπλη πρόκληση σε έδαφος της Συμμαχίας «μεγάλη απερισκεψία και τρέλα» (RMF24). Δίπλα του βρισκόταν ο υπουργός Άμυνας Βουαντίσουαφ Κοσινιάκ-Καμίς. Η Βαρσοβία δεν περιέγραφε φόβο. Έστηνε, μπροστά στις κάμερες, ένα μήνυμα αποτροπής, μετά τις πληροφορίες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν προειδοποιήσει την Πολωνία για πιθανή ρωσική ένοπλη πρόκληση σε πολωνικό έδαφος (BBC).

Η ίδια η αμερικανική προειδοποίηση παραμένει ανεπιβεβαίωτη. Κανένας επώνυμος Αμερικανός αξιωματούχος, καμία δημοσιευμένη αξιολόγηση πληροφοριών και κανένα έγγραφο του ΝΑΤΟ δεν έχουν επιβεβαιώσει το περιεχόμενό της, τον χρόνο κατά τον οποίο διατυπώθηκε ή τον βαθμό βεβαιότητας που τη συνόδευε (BBC). Τα ουγγρικά μέσα που αναπαρήγαγαν την είδηση στηρίχθηκαν σε πολωνικά και βρετανικά δημοσιεύματα, όχι σε αμερικανική πηγή (Telex). Η προειδοποίηση των Πολωνών υπουργών είναι καταγεγραμμένη. Οι πληροφορίες πίσω από αυτήν δεν είναι.

Πώς θα έμοιαζε στην πράξη μια ρωσική πρόκληση

Κανείς δεν μιλά για εισβολή με άρματα μάχης. Τα γερμανικά δημοσιεύματα περιέγραψαν την πολωνική ανησυχία με όρους «πράσινων ανθρώπων», περιορισμένων δοκιμών και στοχευμένων ελέγχων της ταχύτητας αντίδρασης του ΝΑΤΟ (Spiegel). Λιθουανοί αναλυτές έκαναν την ίδια διάκριση: χαμηλή πιθανότητα μεγάλης επίθεσης, υψηλός κίνδυνος υβριδικών ενεργειών που έχουν στόχο να πιέσουν και να δοκιμάσουν τα όρια της Συμμαχίας (LRT). Το σενάριο παραπέμπει σε σαμποτάζ, drones, σκηνοθετημένα επεισόδια στα σύνορα, παρεμβολές στο GPS. Αρκετά σοβαρά ώστε να εκφοβίσουν, αρκετά ασαφή ώστε να επιβραδύνουν την αντίδραση του ΝΑΤΟ.

Η ασάφεια είναι το ίδιο το όπλο. Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, η ρήτρα που προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός συμμάχου θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, ακούγεται αυτόματο, αλλά δεν λειτουργεί έτσι. Κάθε σύμμαχος αποφασίζει μόνος του ποια μέτρα θα λάβει, ενώ η κοινή αντίδραση περνά από πολιτική συμφωνία στο Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, το ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων της Συμμαχίας (North Atlantic Treaty). Στη Διακήρυξη της Ουάσιγκτον το 2024, το ΝΑΤΟ αναγνώρισε ότι οι υβριδικές εκστρατείες μπορούν να φθάσουν στο όριο ενεργοποίησης του Άρθρου 5, αλλά άφησε την κρίση για κάθε περίπτωση χωριστά (Washington Summit Declaration). Ένα σκόπιμα θολό επεισόδιο θα ανάγκαζε τους συμμάχους να διαφωνήσουν πρώτα για το τι συνέβη, ποιος το έκανε και πόσο σοβαρό ήταν, πριν μπορέσουν να κινηθούν μαζί.

Ο Πούτιν δεν θα χρειαζόταν να νικήσει στρατιωτικά το ΝΑΤΟ. Θα αρκούσε να αναγκάσει τους συμμάχους να ξοδέψουν τις πρώτες ώρες σε διαβουλεύσεις.

Το πρόβλημα ταχύτητας της Γερμανίας

Αν μια πρόκληση χτυπούσε την Πολωνία ή τις χώρες της Βαλτικής, η στρατιωτική αντίδραση θα περνούσε μέσα από τη Γερμανία. Η χώρα φιλοξενεί κρίσιμες αμερικανικές και νατοϊκές αεροπορικές και υλικοτεχνικές βάσεις, διοικεί νέο κοινό στρατηγείο με την Ολλανδία για την άμυνα της Εσθονίας και της Λετονίας και συγκροτεί μόνιμη ταξιαρχία στη Λιθουανία (Süddeutsche Zeitung, NATO Secretary General Rutte). Το γερμανικό εθνικό σχέδιο άμυνας, το Operationsplan Deutschland, έχει σχεδιαστεί ώστε, σε κρίση, οι στρατιωτικές μετακινήσεις να αποκτούν προτεραιότητα έναντι των πολιτικών υποδομών (OPLAN Deutschland).

Το σχέδιο υπάρχει στο χαρτί. Εκείνο που δεν φαίνεται από τα δημόσια στοιχεία είναι αν οι κυβερνήσεις έχουν προεγκρίνει τις άδειες που θα είχαν σημασία σε ένα γρήγορα εξελισσόμενο επεισόδιο στη γκρίζα ζώνη: τη μετακίνηση συμμαχικών στρατευμάτων μέσω των γερμανικών σιδηροδρόμων, τη διέλευση εσωτερικών συνόρων χωρίς τελωνειακές καθυστερήσεις, την εμπλοκή με μη αναγνωρισμένα drones πάνω από τον γερμανικό εναέριο χώρο (Zeit). Αν οι ενισχύσεις, οι αλυσίδες διοίκησης και οι άδειες διέλευσης κινηθούν αργά, η δοκιμή της Μόσχας μπορεί να πετύχει ακόμη κι αν όλοι οι σύμμαχοι επιβεβαιώσουν αργότερα τη δέσμευσή τους στη Συνθήκη.

Πού μπορεί να κολλήσει η συναίνεση

Η Ουγγαρία και η Σλοβακία δεν απορρίπτουν τις υποχρεώσεις τους στο ΝΑΤΟ. Δημιουργούν κάτι πιο λεπτό: εσωτερικές πολιτικές συνθήκες που μπορούν να δυσκολέψουν την έγκαιρη συμφωνία. Ουγγρικά δεξιά μέσα παρουσίασαν τις πολωνικές προειδοποιήσεις ως «κινδυνολογία», αντιπαραβάλλοντάς τες με πιο ήπιες φινλανδικές εκτιμήσεις (KarpátHír). Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο διαχωρίζει τις δεσμεύσεις συλλογικής άμυνας από τη στήριξη προς την Ουκρανία, αρνούμενος να συμμετάσχει στους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς του ΝΑΤΟ για τον εξοπλισμό του Κιέβου (Aktuality.sk).

Καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει αποκηρύξει τις συμβατικές της υποχρεώσεις. Όμως στις πρώτες ώρες ενός αμφίσημου επεισοδίου, όταν ένας σύμμαχος μιλά για κατάσταση ασφαλείας και ένας άλλος για πανικό, η Μόσχα κερδίζει ακριβώς την καθυστέρηση που επιδιώκει.

Τι μένει ανοιχτό

Δύο ερωτήματα θα κρίνουν αν το μήνυμα αποτροπής αυτής της εβδομάδας μπορεί να σταθεί. Πρώτον, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιβεβαιώσουν ή θα διευκρινίσουν δημόσια την προειδοποίηση πληροφοριών που οδήγησε τη Βαρσοβία σε αυτή τη στάση. Χωρίς αυτό, το σήμα αποτροπής στηρίζεται αποκλειστικά στην αξιοπιστία της Πολωνίας. Δεύτερον, αν οι γερμανικοί διάδρομοι μεταφοράς, οι αλυσίδες διοίκησης και το σύστημα αεροπορικών βάσεων μπορούν πράγματι να κινηθούν με την ταχύτητα που απαιτεί μια κρίση στη γκρίζα ζώνη. Κανένα από τα δημόσια έγγραφα που επικαλούνται τα σχετικά δημοσιεύματα δεν δείχνει ότι το ΝΑΤΟ έχει προεγκρίνει πρωτόκολλα ώστε ένα αμφίσημο συνοριακό επεισόδιο να περάσει από την εθνική αστυνόμευση στη συμμαχική διαβούλευση μέσα σε ώρες, όχι σε ημέρες.

Η Συνθήκη είναι σαφής. Το ανοιχτό ζήτημα είναι αν η Συμμαχία μπορεί να κινηθεί ταχύτερα από όσο η Μόσχα μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση.