Η Ουάσιγκτον αποσύρει οκτώ τάνκερ του ΝΑΤΟ

Από τις διασπαρμένες βάσεις της Φινλανδίας έως τους γερμανικούς κόμβους ανεφοδιασμού στα μετόπισθεν και τη ρουμανική ακτή στη Μαύρη Θάλασσα, η ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης βλέπει να μετακινείται το λιγότερο ορατό κομμάτι της άμυνας του ΝΑΤΟ: τα αεροσκάφη ανεφοδιασμού που κρατούν τα μαχητικά στον αέρα, τα μέσα πληροφοριών και επιτήρησης που βλέπουν πέρα από τα σύνορα, και τα συστήματα διοίκησης που μετατρέπουν εθνικές μονάδες σε ενιαία επιχείρηση.

Η αμερικανική υποχώρηση έχει ήδη συγκεκριμένο περίγραμμα: λιγότερα στρατεύματα στη Γερμανία, ακύρωση τεθωρακισμένης εναλλαγής στην Πολωνία και εγκατάλειψη του σχεδίου ανάπτυξης Typhon/Tomahawk στη Γερμανία, σύμφωνα με τη Rzeczpospolita και το Defense News. Το δυσκολότερο ερώτημα είναι ποιος ελέγχει το αθέατο στρώμα που επιτρέπει στις δυνάμεις αυτές να κινηθούν, να ανεφοδιαστούν, να πλήξουν στόχους και να αντέξουν υπό πίεση.

Τα σχέδια χρειάζονται μέσα

Το ΝΑΤΟ δεν έχει απλώς καθησυχαστικές διατυπώσεις. Η διάταξή του στην ανατολική πτέρυγα στηρίζεται σε περιφερειακά αμυντικά σχέδια, προωθημένες δυνάμεις, προτοποθετημένο εξοπλισμό, αποθέματα, αναβαθμίσεις διοίκησης και ελέγχου και ταχεία ενίσχυση, όπως περιγράφουν η ενημέρωση της Συμμαχίας για την ανατολική πτέρυγα και το ανακοινωθέν του Βίλνιους.

Η Ευρώπη δαπανά επίσης περισσότερα. Το Centre for European Reform αναφέρει ότι οι ευρωπαϊκοί σύμμαχοι του ΝΑΤΟ και ο Καναδάς ξόδεψαν 574 δισ. δολάρια για την άμυνα το 2025, ενώ πάνω από τους μισούς συμμάχους κατευθύνουν περισσότερο από το 30 τοις εκατό των αμυντικών προϋπολογισμών τους σε εξοπλισμό.

Τα χρήματα, όμως, δεν παράγουν αυτόματα τα σπάνια αμερικανικά συστήματα πάνω στα οποία έχουν χτιστεί οι σχεδιασμοί του ΝΑΤΟ. Το προτεινόμενο αμερικανικό σχέδιο «εξορθολογισμού» θα αφαιρούσε και τα οκτώ αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού, μαζί με μαχητικά, αεροσκάφη ναυτικής αναγνώρισης και σημαντικά ναυτικά μέσα που έχουν διατεθεί για επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη. Το Al Jazeera περιέγραψε την ίδια κίνηση ως περικοπές σε αεροπορικά και ναυτικά μέσα που υπηρετούν το ΝΑΤΟ, όχι απλώς ως μείωση του αριθμού των Αμερικανών στρατιωτών.

Ένα τάγμα μπορεί να εμφανίζεται τακτοποιημένα σε έναν πίνακα δυνάμεων. Δεν μπορεί όμως να συντηρήσει αεροπορικές επιχειρήσεις στη Βαλτική ή επιτήρηση στη Μαύρη Θάλασσα, αν ο ανεφοδιασμός, η αναγνώριση και τα συστήματα διοίκησης γύρω του μειώνονται ταχύτερα από όσο μπορεί η Ευρώπη να τα αντικαταστήσει.

Το κενό μετακινείται κατά μήκος της πτέρυγας

Η Φινλανδία δείχνει το βόρειο πρόβλημα. Η σχεδιαζόμενη μείωση θα περιόριζε τα αμερικανικά μαχητικά από 150 σε 100, ενώ θα επηρέαζε επίσης τα αεροσκάφη θαλάσσιας επιτήρησης και τον στόλο ανεφοδιασμού. Η φινλανδική κοινή γνώμη κινείται στην ίδια κατεύθυνση: έρευνα που δημοσιεύθηκε από το STT έδειξε ότι περίπου ένας στους δέκα Φινλανδούς πίστευε πως οι ΗΠΑ θα υπερασπιστούν τους συμμάχους του ΝΑΤΟ υπό τη σημερινή διοίκηση, ενώ το 87 τοις εκατό ζητούσε μικρότερη εξάρτηση από την αμερικανική οπλική τεχνολογία.

Η Γερμανία είναι εκτεθειμένη με διαφορετικό τρόπο. Τα μετόπισθεν της έχουν σημασία επειδή από εκεί περνούν οι ροές ενίσχυσης. Περικοπές σε F-16, F-15E, ναυτική αναγνώριση, αεροσκάφη ανεφοδιασμού και ναυτική διαθεσιμότητα θα επηρέαζαν την εμβέλεια, την επιτήρηση και τη δυνατότητα διέλευσης δυνάμεων. Το ίδιο το υλικό της Bundestag εξακολουθεί να περιγράφει τις ΗΠΑ ως απαραίτητες για πολλές κρίσιμες δυνατότητες στο ορατό μέλλον.

Στη Μαύρη Θάλασσα, η ρουμανική ανησυχία αφορά τον χρόνο προειδοποίησης. Στα εκτεθειμένα συστήματα περιλαμβάνονται τα drones MQ-9 Reaper, τα αεροσκάφη ναυτικής περιπολίας P-8A Poseidon, τα αεροσκάφη ανεφοδιασμού, τα μαχητικά και η παρακολούθηση υποβρυχίων, σύμφωνα με τη Libertatea. Το Digi24 μετέδωσε ότι η αντικατάσταση αδύναμων κρίκων όπως ο ανεφοδιασμός, η διοίκηση και ο έλεγχος, οι διαστημικές πληροφορίες και οι στρατηγικές μεταφορές μπορεί να χρειαστεί τουλάχιστον μία δεκαετία, ίσως έως τα μέσα της δεκαετίας του 2030.

Η χρηματοδότηση δεν είναι έλεγχος

Τα εργαλεία της ΕΕ μπορούν να επιταχύνουν τις αγορές, αλλά δεν απαντούν στο ποιος δίνει την εντολή όταν αρχίζει μια κρίση. Η αμυντική ώθηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επικεντρώνεται στη βιομηχανία, στις κοινές προμήθειες και στην ανασυγκρότηση των εθνικών δυνάμεων, σύμφωνα με την ατζέντα της για την άμυνα. Η συμφωνία ετοιμότητας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2026 στοχεύει στις άδειες, στους κανόνες προμηθειών, στις άδειες μεταφοράς και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, δηλαδή το χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ για την αμυντική έρευνα και τα βιομηχανικά έργα, αλλά αυτές οι μεταρρυθμίσεις δεν φέρνουν αεροσκάφη ανεφοδιασμού στο πεδίο έως το 2027.

Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να ελέγχει τη διαθεσιμότητα πολλών συστημάτων στα οποία στηρίζεται η Ευρώπη. Μπορεί να διαθέσει λιγότερα μέσα, να καθυστερήσει την αποδέσμευσή τους ή να περιορίσει όσα είναι διαθέσιμα για την ευρωπαϊκή άμυνα. Τα βόρεια και ανατολικά κράτη φέρουν τον άμεσο στρατιωτικό κίνδυνο. Η Γερμανία επωμίζεται την πίεση του κόμβου. Η ΕΕ μπορεί να κινητοποιήσει δάνεια και συντομεύσεις στις προμήθειες, αλλά κυρίαρχη διοίκηση σημαίνει ιδιοκτησία των σπάνιων συστημάτων και δικαίωμα απόφασης για το πότε θα κινηθούν.

Η πραγματική δοκιμασία είναι πρακτική: μπορεί η Ευρώπη να αντικαταστήσει τα αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού, τα αεροσκάφη πληροφοριών και τους συνδέσμους διοίκησης που οι σχεδιασμοί του ΝΑΤΟ θεωρούν δεδομένους για την περίοδο 2027-2029; Η αξιολόγηση του Atlantic Council για τον αεροπορικό τομέα αναφέρει ότι ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός πρέπει να υπολογίζει σε μειωμένη αμερικανική διαθεσιμότητα και επισημαίνει ελλείψεις στις πληροφορίες, στον ανεφοδιασμό, στον ηλεκτρονικό πόλεμο, στο βάθος των πυρομαχικών και στην ανθεκτικότητα των αεροπορικών βάσεων.

Η Ευρώπη έχει εντοπίσει την εξάρτηση. Αυτό που δεν έχει κριθεί είναι αν η πρώτη σοβαρή κρίση θα φτάσει πριν από την ικανότητα αντικατάστασης.