Η Ουάσιγκτον ετοιμάζει δασμούς σε 60 οικονομίες

Το διεθνές εμπόριο υποτίθεται ότι στηρίζεται σε κανόνες τους οποίους οι επιχειρήσεις μπορούν να γνωρίζουν πριν φορτώσουν τα προϊόντα τους. Η Ουάσιγκτον, όμως, αλλάζει ξανά το πλαίσιο ενώ τα εμπορεύματα βρίσκονται ήδη καθ’ οδόν. Ο εμπορικός αντιπρόσωπος των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκριρ, δήλωσε στο CNBC ότι πρέπει να αναμένεται «σύντομα δράση» για νέους δασμούς βάσει του Άρθρου 301, μιας αμερικανικής νομοθεσίας που επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να τιμωρεί ξένες εμπορικές πρακτικές τις οποίες θεωρεί αθέμιτες. Τα μέτρα φέρεται να αφορούν περίπου 60 οικονομίες, με την κατηγορία ότι δεν απέτρεψαν επαρκώς την είσοδο προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας στο εμπόριο. «Περίπου το 99% του εμπορίου μας» θα καλυφθεί, είπε ο Γκριρ, χωρίς να δώσει χρονοδιάγραμμα, κατάλογο προϊόντων, ύψος δασμών ή καθεστώς εξαιρέσεων (CNBC). Αυτά ακριβώς είναι τα στοιχεία που χρειάζονται οι επιχειρήσεις για να κοστολογήσουν παραγγελίες. Χωρίς αυτά, οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς ήδη αναπροσαρμόζουν τιμές και μετακινούν αποθέματα απέναντι σε έναν δασμό που ακόμη δεν μπορούν να διαβάσουν.

Η ζημιά φαίνεται πριν εισπραχθεί ο δασμός

Ο δασμός είναι φόρος εισαγωγής που πληρώνεται στα αμερικανικά σύνορα, αλλά το κόστος του κινείται προς τα πίσω, μέσα στις συμβάσεις. Όταν ένα ευρωπαϊκό προϊόν φτάνει στις ΗΠΑ με επιβάρυνση, ο Αμερικανός αγοραστής μπορεί να την απορροφήσει, ο Ευρωπαίος πωλητής μπορεί να μειώσει την τιμή του ή ο καταναλωτής να πληρώσει ακριβότερα. Στην πράξη συμβαίνουν και τα τρία, με διαφορετική ένταση ανά κλάδο.

Τα αποτελέσματα των εταιρειών δείχνουν ήδη την πίεση. Η Volvo Group ανακοίνωσε καθαρή αρνητική επίπτωση από δασμούς 1,2 δισ. σουηδικών κορονών (περίπου 105 εκατ. ευρώ) στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, με πάνω από το μισό ποσό να προέρχεται από τον εξοπλισμό κατασκευών, ενώ αναμένει πρόσθετη επιβάρυνση 1,1 δισ. κορονών στο τρίτο τρίμηνο (MarketScreener, Placera). Το γαλλικό κρασί δείχνει μια άλλη όψη του ίδιου προβλήματος. Στους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026, οι ποσότητες που στάλθηκαν στις ΗΠΑ αυξήθηκαν 10%, ενώ η αξία τους μειώθηκε 11% (Vinetur). Περισσότερες φιάλες για λιγότερα χρήματα σημαίνουν είτε εκπτώσεις είτε στροφή σε φθηνότερα προϊόντα. Οι ισοτιμίες και η μεταβολή της αμερικανικής ζήτησης μπορεί να εξηγούν μέρος της πτώσης, αλλά η κατεύθυνση ταιριάζει με πίεση στα περιθώρια λόγω δασμών.

Οι μικρές επιχειρήσεις δέχονται τις βαθύτερες περικοπές

Η Γερμανία έχει τη μεγαλύτερη βιομηχανική έκθεση. Οι ΗΠΑ ήταν η μεγαλύτερη ενιαία αγορά για τις γερμανικές εξαγωγές μηχανημάτων, αξίας 28 δισ. ευρώ το 2023, σύμφωνα με την κλαδική ένωση VDMA (Finanzen/VDMA). Τα αυτοκίνητα και τα εξαρτήματα αντιμετωπίζουν ξεχωριστά αμερικανικά μέτρα που αγγίζουν ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα (GTAI).

Οι ιταλικοί αριθμοί κρύβουν μια εσωτερική διαίρεση. Αν αφαιρεθούν τα φαρμακευτικά προϊόντα, οι εξαγωγές της ιταλικής μεταποίησης προς τις ΗΠΑ μειώθηκαν στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Οι κλάδοι όπου κυριαρχούν οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις υποχώρησαν 8,3%, με τη Λομβαρδία να καταγράφει πτώση 12,3%, το Βένετο 6,4% και την Εμίλια-Ρομάνια 3,1% (Confartigianato). Πρόκειται για παραγωγικές περιοχές που στηρίζονται στα τρόφιμα, τη μόδα, τα έπιπλα, τα γυαλιά και τα κοσμήματα. Για τέτοιες επιχειρήσεις, μια μείωση περιθωρίου λίγων ποσοστιαίων μονάδων δεν σημαίνει απλώς χαμηλότερη κερδοφορία, αλλά ακυρωμένες παραγγελίες.

Η εικόνα της Ιρλανδίας, με πτώση 55,9% των εξαγωγών προς τις ΗΠΑ τον Μάιο, χρειάζεται προσοχή. Το μεγαλύτερο μέρος της μεταβολής συνδέεται με αμερικανικές πολυεθνικές που μετακινούν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας μέσω ιρλανδικών νομικών οντοτήτων, όχι με προϊόντα που κατασκευάζονται σε ιρλανδικά εργοστάσια και φεύγουν από τη χώρα (RTÉ/CSO, Baldwin). Οι πρώτες επιχειρήσεις που πλήττονται στην πραγματική οικονομία είναι οι μονάδες φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων, όχι οι λογιστικές ροές που διογκώνουν το ιρλανδικό ΑΕΠ.

Οι Βρυξέλλες ζητούν πρώτα εξαιρέσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταθέσει κατάλογο που καλύπτει περίπου 115 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών εξαγωγών, δηλαδή σχεδόν το 20% του εμπορίου αγαθών με τις ΗΠΑ, ζητώντας εξαιρέσεις για προϊόντα όπως το κρασί, το τυρί, το ελαιόλαδο, τα αγροτικά μηχανήματα και ο εξοπλισμός ημιαγωγών (Le Parisien). Υπάρχουν ισχυρότερα εργαλεία: ο Μηχανισμός κατά του Εξαναγκασμού, δηλαδή ο ευρωπαϊκός κανονισμός που επιτρέπει στις Βρυξέλλες να απαντούν όταν ξένες κυβερνήσεις χρησιμοποιούν οικονομική πίεση, οι προσφυγές στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και οι αντίμετρα με δασμούς. Όλα, όμως, απαιτούν νομικά βήματα που χρειάζονται μήνες (EUR-Lex).

Για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς, το ύψος του δασμού μπορεί τελικά να μετρά λιγότερο από το νομικό εργαλείο στο οποίο θα στηριχθεί. Το Άρθρο 301 είναι δυσκολότερο να αποσυρθεί από τις έκτακτες επιβαρύνσεις εισαγωγών που χρησιμοποίησε η Ουάσιγκτον νωρίτερα φέτος (19 U.S.C. § 2411). Αν το νέο πακέτο περάσει μέσα από την επιβολή κανόνων για την καταναγκαστική εργασία, θα αποκτήσει νομική βάση που μπορεί να επιβιώσει πέρα από μία κυβέρνηση. Έτσι, ένα εμπορικό σοκ μετατρέπεται σε μόνιμο κόστος σχεδιασμού: ανατιμολόγηση συμβάσεων, αναδιάρθρωση εφοδιαστικών αλυσίδων και επανεξέταση του κατά πόσο η αμερικανική αγορά δικαιολογεί τον κίνδυνο. Ο κατάλογος των δασμών παραμένει αδημοσίευτος. Κάθε ευρωπαϊκή επιχείρηση που στέλνει προϊόντα πέρα από τον Ατλαντικό τιμολογεί απέναντι σε έναν στόχο που δεν βλέπει.