Η Ουάσιγκτον στήνει το ΝΑΤΟ 3.0

Η πρόσκληση της Ουάσιγκτον προς πέντε ευρωπαϊκές χώρες στο Μπέργκεν είχε έναν σαφή στόχο: να προετοιμαστεί, πριν από την επίσημη διαπραγμάτευση, η κατανομή του συμβατικού αμυντικού βάρους στην Ευρώπη. Η συνάντηση δεν μπορεί να αλλάξει τους κανόνες του ΝΑΤΟ, αφού κάθε σύμμαχος έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει αποφάσεις στο θεσμικό τραπέζι (ΝΑΤΟ). Αν όμως μια επιλεγμένη ομάδα συμφωνήσει πρώτη στο βασικό πακέτο, οι υπόλοιποι σύμμαχοι βρίσκονται μπροστά σε πολύ στενότερο δίλημμα: να αποδεχθούν ένα σχέδιο που έχει σχεδόν διαμορφωθεί ή να εμφανιστούν ως εμπόδιο στην αποτροπή.

Το δωμάτιο όπου γράφεται το σχέδιο

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έφεραν στο ίδιο τραπέζι τη Φινλανδία, τη Σουηδία, τη Γερμανία, την Πολωνία και την Ολλανδία υπό την ετικέτα «ΝΑΤΟ 3.0»: οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της συμβατικής άμυνας, ενώ η Ουάσιγκτον μετατοπίζει προτεραιότητες αλλού (ISDP, upday). Δεν ανακοινώθηκαν δημόσια αλλαγές στη διοίκηση, νέοι στόχοι ετοιμότητας ή συγκεκριμένη χρηματοδότηση.

Η ισχύς αυτού του σχήματος βρίσκεται σε όσα γίνονται πριν από την επίσημη ψηφοφορία. Όταν επιλεγμένες κυβερνήσεις ευθυγραμμίζουν θέσεις, κλείνουν διατυπώσεις και συγκρίνουν εκ των προτέρων τις συνεισφορές τους, δημιουργούν πολιτική πίεση που κάνει τη διαφωνία δυσκολότερη. Το ΝΑΤΟ λειτουργεί με συναίνεση, άρα κάθε σύμμαχος μπορεί να ασκήσει βέτο. Μια συμφωνία που έχει προμαγειρευτεί μετατρέπει το βέτο σε πράξη με υψηλό πολιτικό κόστος. Οι χώρες που μένουν έξω από το δωμάτιο χάνουν επιρροή πριν καν αρχίσει η τυπική διαπραγμάτευση.

Η ίδια η επιλογή των συμμετεχόντων στέλνει μήνυμα. Η Φινλανδία έχει το μεγαλύτερο χερσαίο σύνορο του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία. Η Γερμανία λειτουργεί ως κεντρικός άξονας. Η Πολωνία παρέχει τη βασική λογιστική υποδομή για την ανατολική πτέρυγα. Μαζί σκιαγραφούν μια Ευρώπη που αναλαμβάνει μεγαλύτερο μέρος της χερσαίας άμυνας της Συμμαχίας. Εκείνο που δεν υπάρχει ακόμη είναι το σύστημα που θα το κάνει λειτουργικό: κοινή διοικητική εξουσία, επαρκή αποθέματα εξοπλισμού, συμφωνημένη χρηματοδότηση και εκπαιδευμένες μονάδες ικανές να κινηθούν από κοινού.

Τι χτίζεται στην πράξη

Η Γερμανία είναι το πιο καθαρό τεστ για το αν οι πολιτικές δεσμεύσεις μετατρέπονται σε πραγματική στρατιωτική ικανότητα. Η Ταξιαρχία 45 στη Λιθουανία, η πρώτη μόνιμα ανεπτυγμένη βαριά μάχιμη ταξιαρχία του Βερολίνου στο εξωτερικό, σχεδιάζεται να φθάσει περίπου τα 5.000 στελέχη έως το τέλος του 2027, αν και οι στρατώνες παραμένουν υπό κατασκευή (Euronews, n-tv).

Από την 1η Ιουλίου, ένα γερμανοολλανδικό στρατιωτικό στρατηγείο με έδρα το Μίνστερ ανέλαβε τον επιχειρησιακό έλεγχο των δυνάμεων του ΝΑΤΟ που έχουν ανατεθεί στην Εσθονία και τη Λετονία, κατευθύνοντας, σύμφωνα με δημοσιεύματα, περίπου 50.000 στρατιώτες (Zeit, Deutschlandfunk). Στην πράξη, μια ευρωπαϊκή διοίκηση αποφασίζει πλέον πώς εκπαιδεύονται, αναπτύσσονται και αντιδρούν οι συμμαχικές δυνάμεις στις δύο αυτές χώρες.

Η Πολωνία φιλοξενεί περίπου 10.000 Αμερικανούς στρατιώτες σε εκ περιτροπής παρουσία, μαζί με προωθημένο αμερικανικό διοικητικό στοιχείο στο Πόζναν (LRT, Forsal). Η μόνιμη αμερικανική βάση παραμένει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Ονοματισμένες μονάδες, πραγματικές τοποθεσίες, χρονοδιαγράμματα κατασκευής: αυτά περνούν το τεστ στο οποίο αποτυγχάνουν τα πολιτικά συνθήματα.

Η Ευρώπη δεν έχει ακόμη όσα προϋποθέτει το σχέδιο

Το να αναλαμβάνει η Ευρώπη μεγαλύτερο μερίδιο μέσα στο ΝΑΤΟ δεν σημαίνει ότι αποκτά αυτομάτως την ικανότητα να δρα ανεξάρτητα. Το IFRI υποστηρίζει ότι πραγματικό ευρωπαϊκό βάρος προϋποθέτει εξουσία στις αλυσίδες διοίκησης, όχι απλώς ευρωπαϊκές σημαίες πάνω σε νατοϊκά στρατηγεία (Ifri). Το Ίδρυμα Robert Schuman προειδοποιεί ότι η Ευρώπη μπορεί να αυξήσει τους αμυντικούς προϋπολογισμούς χωρίς να αποκτήσει πραγματική κυριαρχία, αν παραμείνει εξαρτημένη από την αμερικανική διοίκηση, τους δορυφόρους και τις στρατηγικές μεταφορές (Fondation Robert Schuman).

Το κενό σε προσωπικό και εξοπλισμό είναι εξίσου συγκεκριμένο. Η ενεργή δύναμη της Γερμανίας πρέπει να αυξηθεί από περίπου 185.000 σε τουλάχιστον 260.000 στελέχη, ενώ οι έφεδροι πρέπει να περάσουν από περίπου 66.000 σε 200.000. Ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους έχει προειδοποιήσει για ελλείψεις ειδικευμένου προσωπικού ακόμη και για τη λιθουανική ταξιαρχία (Tagesschau). Φινλανδοί και Σουηδοί ειδικοί σημειώνουν ότι ορισμένες αμερικανικές δυνατότητες, μεταξύ των οποίων η αντιπυραυλική άμυνα και τα δορυφορικά δίκτυα, δεν αντικαθίστανται γρήγορα από ευρωπαϊκά μέσα (Svenska Yle).

Στην Πολωνία, η συζήτηση φωτίζει έναν διαφορετικό πολιτικό κίνδυνο: ότι η επιλογή εταίρων από την Ουάσιγκτον χωρίζει το ΝΑΤΟ σε συμμάχους πρώτης και δεύτερης κατηγορίας (WP). Η Βαρσοβία ωφελείται από αυτή την επιλογή λόγω των υψηλών αμυντικών δαπανών και του ρόλου της στην πρώτη γραμμή. Το κόστος το απορροφούν οι σύμμαχοι που δεν προσκλήθηκαν.

Η σύνοδος της Άγκυρας αργότερα μέσα στο έτος θα δείξει αν το δωμάτιο του Μπέργκεν παρήγαγε μια συμφωνία που μπορεί να εγκρίνει η ευρύτερη Συμμαχία ή αν οι αποκλεισμένοι σύμμαχοι θα διαπιστώσουν ότι οι πραγματικές επιλογές είχαν γίνει πριν περάσουν την πόρτα.