Ρωσικές προκλήσεις φοβάται η Ουάσιγκτον

Η Ρωσία δεν χρειάζεται ένα καθαρό επεισόδιο που να ενεργοποιεί αυτομάτως το ΝΑΤΟ για να επιβαρύνει την Ευρώπη. Η προειδοποίηση που κυκλοφορεί πλέον μεταξύ συμμάχων είναι σοβαρή, αλλά παραμένει ατεκμηρίωτη δημόσια: το Newsmax μετέδωσε ότι η Ουάσιγκτον ενημέρωσε εταίρους για πιθανές ρωσικές προκλήσεις εναντίον στόχων που συνδέονται με το ΝΑΤΟ στην Πολωνία ή στις χώρες της Βαλτικής, ενώ την ίδια προειδοποίηση μετέφερε και το λετονικό LA.lv. Κανένας επώνυμος Αμερικανός αξιωματούχος δεν έχει συνδέσει δημοσίως την πληροφορία με αποχαρακτηρισμένη εκτίμηση των υπηρεσιών.

Αυτό έχει σημασία. Τα δημόσια στοιχεία δικαιολογούν ανησυχία, όχι βεβαιότητα ότι η Μόσχα έχει αποφασίσει να κινηθεί. Αξιωματούχοι ασφαλείας στη Βαλτική δήλωσαν στο ERR ότι δεν γνωρίζουν ημερομηνία, συγκεκριμένο σχέδιο ή ταυτοποιημένο οργανωτή επίθεσης κατά της Πολωνίας ή των χωρών της Βαλτικής. Ο Ντόναλντ Τουσκ, πάντως, αντιμετώπισε την προειδοποίηση ως αρκετά σοβαρή ώστε να τη θέσει ενώπιον των συμμάχων, λέγοντας ότι οι επόμενοι μήνες μπορεί να είναι κρίσιμοι για τη Βαλτική, σύμφωνα με το NV.ua.

Η ασάφεια είναι το σημείο πίεσης

Η προειδοποίηση βρίσκει έδαφος επειδή η Ρωσία έχει ήδη ιστορικό εχθρικής δραστηριότητας κάτω από το όριο του ανοικτού πολέμου. Το ΝΑΤΟ έχει δηλώσει, σύμφωνα με το Reuters, ότι η Ρωσία βρίσκεται πίσω από αυξανόμενη εκστρατεία δολιοφθορών, κυβερνοεπιθέσεων και άλλων εχθρικών ενεργειών σε συμμαχικό έδαφος. Εκτίμηση του IISS που μετέδωσε το WTOP/AP κατέγραψε 144 ύποπτα περιστατικά που σχετίζονται με drones σε 13 ευρωπαϊκά κράτη την περίοδο 2024-2026.

Το πρακτικό συμπέρασμα δεν είναι ότι κάθε περιστατικό αποδεικνύει εντολή του Κρεμλίνου. Είναι ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να χειρίζεται πολλές τέτοιες υποθέσεις αποσπασματικά, ανά χώρα και ανά περιστατικό. Το λιθουανικό LRT το διατύπωσε πιο αιχμηρά: η αντιαεροπορική κάλυψη, η νομική αρμοδιότητα και οι κανόνες χρήσης βίας παραμένουν άνισοι μέσα στη Συμμαχία.

Αυτή η ανομοιογένεια αγοράζει χρόνο για την αμφιβολία. Ένα drone κοντά σε στρατιωτική βάση, ένα συνοριακό επεισόδιο, παρεμβολές στο GPS ή ζημιά σε υποθαλάσσιο καλώδιο μπορεί να αναγκάσουν την Πολωνία, τη Λετονία, τη Λιθουανία ή την Εσθονία να αντιδράσουν πριν συμφωνήσουν οι σύμμαχοι για το ποιος ευθύνεται. Σε αυτό το κενό, η Ρωσία μπορεί να υποχρεώνει κυβερνήσεις να ξοδεύουν χρήματα, να κινητοποιούν δυνάμεις και να αναλαμβάνουν πολιτικό ρίσκο, χωρίς να προσφέρει στο ΝΑΤΟ ένα καθαρό γεγονός πεδίου μάχης.

Το κόστος πέφτει στις πρώτες ώρες

Το άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός συμμάχου θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, αλλά κάθε σύμμαχος αποφασίζει ο ίδιος ποια δράση θα αναλάβει. Σε μια θολή υπόθεση, το πιθανότερο πρώτο βήμα είναι το άρθρο 4 της ίδιας Συνθήκης: οι σύμμαχοι διαβουλεύονται, συγκρίνουν πληροφορίες και στέλνουν μήνυμα αποφασιστικότητας, όσο κρίνουν αν έχει ξεπεραστεί το όριο για απάντηση του ΝΑΤΟ.

Αυτή η ακολουθία είναι αναγκαία, αλλά είναι αργή από τον σχεδιασμό της. Το ΝΑΤΟ πρέπει να αποφύγει αντίδραση πάνω σε λάθος ανάγνωση, ιδίως όταν η απόδοση ευθύνης αμφισβητείται. Το κράτος της πρώτης γραμμής έχει το αντίστροφο πρόβλημα: πρέπει να προστατεύσει εναέριο χώρο, βάσεις, σύνορα και αμάχους ενώ οι υπόλοιποι ακόμη ρωτούν τι ακριβώς συνέβη.

Η συζήτηση στη Λετονία αποτυπώνει καθαρά το δίλημμα. Η ερευνήτρια του NATO StratCom Νίκα Αλεκσέγεβα υποστήριξε, σε συνέντευξη που αναδημοσίευσε το NRA, ότι μια ρωσική δοκιμή των χωρών της Βαλτικής είναι πιθανότερο να έρθει μέσω ασύμμετρης ενέργειας παρά με κλασική εισβολή. Αυτό ακριβώς είναι το σενάριο όπου το πολιτικό βάρος προηγείται της νομικής βεβαιότητας.

Τα μετόπισθεν γίνονται στόχοι

Η ίδια πίεση εκτείνεται πέρα από τα ανατολικά σύνορα. Η Γερμανία λειτουργεί ως κόμβος μετόπισθεν για τη στήριξη της Ουκρανίας και την ενίσχυση του ΝΑΤΟ, άρα σιδηροδρομικές γραμμές, λιμάνια, ενεργειακά συστήματα, επικοινωνίες και αμυντικοί προμηθευτές αποκτούν σημασία πολέμου. Ο υπουργός Εσωτερικών της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας Χέρμπερτ Ρόιλ προειδοποίησε ότι οι ρωσικές υπηρεσίες «επιστρατεύουν όλα τα μέσα», με τη ZEIT και το WDR να μεταδίδουν ανησυχίες για παρακολούθηση σιδηροδρομικών διαδρομών που χρησιμοποιούνται για στρατιωτικές προμήθειες προς την Ουκρανία.

Η Σουηδία προσθέτει τη βόρεια διαδρομή. Ο Guardian μετέδωσε από το Γκότλαντ, το νησί που επηρεάζει την πρόσβαση στη Βαλτική Θάλασσα και έχει σημασία για την ενίσχυση των χωρών της Βαλτικής. Drones, πλοία του σκιώδους στόλου και υποθαλάσσιες υποδομές οδηγούν στο ίδιο ερώτημα: μπορεί το ΝΑΤΟ να προστατεύσει τις διαδρομές που χρειάζεται πριν υπάρξει καθαρή επίθεση;

Η ΕΕ μπορεί να βοηθήσει στη θωράκιση πολιτικών υποδομών και να επιβάλει κυρώσεις σε κυβερνοδράστες μέσω εργαλείων όπως το πλαίσιο κυβερνοδιπλωματίας του Συμβουλίου. Δεν μπορεί όμως να αποφασίσει πότε το ΝΑΤΟ θα αναχαιτίσει ένα drone, θα αποδώσει ευθύνη για μια επίθεση ή θα κλιμακώσει στρατιωτικά. Αυτές οι αποφάσεις παραμένουν στα χέρια των κυβερνήσεων και των συμμάχων, ακριβώς στις ώρες όπου η εικόνα είναι πιο αμφισβητούμενη.

Το πιο ισχυρό συμπέρασμα είναι στενό, αλλά καθαρό. Τα δημόσια στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι η Μόσχα έχει επιλέξει μια άμεση επίθεση κατά της Πολωνίας ή των χωρών της Βαλτικής. Δείχνουν όμως ότι η Ρωσία διαθέτει δοκιμασμένο τρόπο για να αναγκάζει τους Ευρωπαίους να ξοδεύουν χρήμα, προσοχή και νομική ισχύ στις γκρίζες ώρες πριν το ΝΑΤΟ συμφωνήσει τι συνέβη.