Η Ζαπορίζια με ντίζελ 10 ημερών

Ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της Ευρώπης έχασε στις 20 Αυγούστου την τελευταία σύνδεσή του με το ηλεκτρικό δίκτυο, όταν οι μάχες βόρεια του Δνείπερου έκοψαν τη μοναδική γραμμή μεταφοράς που παρέμενε σε λειτουργία. Δέκα ημέρες αργότερα, οι εφεδρικές γεννήτριες ντίζελ είναι ο μόνος μηχανισμός που κρατά ενεργά τα συστήματα ψύξης στους έξι αντιδραστήρες, οι οποίοι έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, και στις δεξαμενές αποθήκευσης αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου (LIGA, NV).

Ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι, έθεσε το διαθέσιμο περιθώριο περίπου στις 10 ημέρες. Αν δεν επισκευαστεί η σύνδεση με το δίκτυο ή δεν φθάσουν νέες ποσότητες ντίζελ, προειδοποίησε, ο σταθμός μπορεί να μείνει χωρίς καμία ηλεκτρική τροφοδοσία (Straits Times, RBC-Ukraine).

Μια κρίση που χτίστηκε γραμμή γραμμή

Η σημερινή κατάσταση δεν προέκυψε από ένα μεμονωμένο πλήγμα. Πριν από τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας, η Ζαπορίζια διέθετε 10 εξωτερικές γραμμές ηλεκτροδότησης. Η καθεμία χάθηκε σταδιακά, έως ότου στις 20 Αυγούστου τέθηκε εκτός λειτουργίας και η τελευταία, μια γραμμή 330 kV με την ονομασία Ferosplavna-1 (Ukrainian News, Rubryka). Η στρατιωτική δραστηριότητα δεν επιτρέπει στους τεχνικούς ούτε να διαγνώσουν την αιτία της βλάβης. Ο ΔΟΑΕ διαπραγματεύεται πλέον μια τοπική κατάπαυση του πυρός, ώστε τα συνεργεία επισκευής να μπορέσουν να φθάσουν στο σημείο (World Nuclear News).

Οι αντιδραστήρες δεν παράγουν ηλεκτρική ενέργεια εδώ και περισσότερο από δύο χρόνια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι αδρανείς. Η ραδιενεργός διάσπαση στα συγκροτήματα καυσίμου και στις δεξαμενές αναλωμένου καυσίμου συνεχίζει να παράγει θερμότητα, ενώ οι αντλίες, οι βαλβίδες και τα όργανα που την απομακρύνουν χρειάζονται ηλεκτρικό ρεύμα (Nuclear News Network, News UN). Αν χαθούν ταυτόχρονα και η τροφοδοσία από το δίκτυο και οι γεννήτριες ντίζελ, η ψύξη σταματά και οι θερμοκρασίες αρχίζουν να ανεβαίνουν. Ο κίνδυνος είναι μικρότερος από ό,τι θα ήταν σε έναν σταθμό που λειτουργεί σε πλήρη ισχύ, αλλά δεν μηδενίζεται.

Οι χειριστές αύξησαν στις αρχές Αυγούστου τη στάθμη του νερού στις δεξαμενές αναλωμένου καυσίμου και στις έξι μονάδες, κερδίζοντας χρόνο πριν από ενδεχόμενο βρασμό σε περίπτωση απώλειας της ενεργής ψύξης (Nuclear News Network). Οι επιθεωρητές του ΔΟΑΕ έλεγξαν τις περισσότερες από τις 20 γεννήτριες ντίζελ του σταθμού και κατέγραψαν την άφιξη βυτιοφόρων από δύο κοντινές τοποθεσίες στις 27 και 28 Αυγούστου (NV, 5 Kanal). Δεν έχουν όμως επισκεφθεί την κύρια εξωτερική αποθήκη καυσίμων από τον Μάρτιο του 2025, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες, οι μάχες καθυστέρησαν για μήνες την τελευταία προγραμματισμένη παράδοση σε αυτή την εγκατάσταση (UNN, Rubryka). Ο αριθμός των 10 ημερών ντίζελ προέρχεται από το προσωπικό του σταθμού, όχι από ανεξάρτητο έλεγχο αποθεμάτων του ΔΟΑΕ.

Τρία πλήγματα με drones μέσα στην εβδομάδα πρόσθεσαν έναν δεύτερο κίνδυνο: ένα κοντά στη δεξαμενή ψύξης τραυμάτισε δύο εργαζομένους, ένα έπληξε τον χώρο ξηρής αποθήκευσης αναλωμένου καυσίμου και ένα τρίτο χτύπησε σύστημα καταιονισμού (ανέφερε ο ΔΟΑΕ στο X, Agerpres). Τα επίπεδα ραδιενέργειας παρέμειναν φυσιολογικά. Ο Οργανισμός δεν απέδωσε ευθύνη.

Το ερώτημα της Rosatom που η Ευρώπη αποφεύγει

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαβάζουν την προειδοποίηση μέσα από τη δική τους πυρηνική πολιτική.

Η Γαλλία, η χώρα της Ευρώπης με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από την πυρηνική ενέργεια, κρατά προσεκτική γραμμή. Ο σύμβουλος Στεφάν Οντράν δήλωσε στη Le Parisien ότι ένας σταθμός σε ψυχρή διακοπή λειτουργίας δεν γίνεται «ένα νέο Τσερνόμπιλ» απλώς επειδή έχασε την τροφοδοσία από το δίκτυο (Le Parisien). Η γαλλική προειδοποίηση είναι πιο πρακτική: ο πόλεμος καθιστά επικίνδυνη και την περιφερειακή υποδομή. Οι υποσταθμοί, οι δρόμοι, οι παραδόσεις καυσίμων και το εξαντλημένο προσωπικό μετατρέπονται και αυτά σε παράγοντες πυρηνικής ασφάλειας (Euronews). Η Greenpeace France αξιοποιεί την κρίση για να ζητήσει κυρώσεις κατά της Rosatom, σημειώνοντας ότι το πυρηνικό εμπόριο εξακολουθεί να εξαιρείται από τα πακέτα κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας (France 24).

Η Ουγγαρία είναι η πιο εμφανής σιωπή. Τα φιλοκυβερνητικά μέσα μετέδωσαν τα στοιχεία του ΔΟΑΕ χωρίς να τα συνδέσουν με το Paks II, το έργο νέων αντιδραστήρων που χρηματοδοτείται από τη Rosatom στη Βουδαπέστη (Világgazdaság). Ο λόγος είναι πρακτικός: το Paks καλύπτει σημαντικό μέρος της ουγγρικής ηλεκτροπαραγωγής, ενώ το Paks II κατασκευάζεται και χρηματοδοτείται από την ίδια ρωσική κρατική πυρηνική εταιρεία (World Nuclear Association). Η Βουδαπέστη έχει κάθε κίνητρο να αντιμετωπίζει τη Ζαπορίζια ως πρόβλημα πολέμου, όχι ως επιχείρημα υπέρ των κυρώσεων στη Rosatom. Όσο το καθεστώς κυρώσεων της ΕΕ εξαιρεί τον πυρηνικό τομέα (Council of the EU), η Ουγγαρία δεν έχει χρειαστεί να ξοδέψει το βέτο της.

Η Πολωνία παρουσιάζει το επεισόδιο ως ρωσικό καταναγκασμό, προστατεύοντας ταυτόχρονα την εμπιστοσύνη του κοινού στο δικό της πρώτο πυρηνικό πρόγραμμα. Η θέση της πολωνικής ρυθμιστικής αρχής είναι ότι η απώλεια εξωτερικής τροφοδοσίας αποτελεί προβλεπόμενο σενάριο σχεδιασμού, το οποίο μπορούν να καλύψουν οι γεννήτριες ντίζελ. Η Ζαπορίζια είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη λόγω του πολέμου και της κατοχής, όχι λόγω της πυρηνικής τεχνολογίας (BiznesAlert).

Το άμεσο ερώτημα είναι τεχνικό: αν η προσπάθεια του Γκρόσι για κατάπαυση του πυρός θα δώσει στα συνεργεία πρόσβαση πριν εξαντληθεί το ντίζελ. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι πολιτικό. Η Ζαπορίζια είναι η πιο ορατή συνέπεια του ρωσικού ελέγχου πάνω σε ευρωπαϊκή πυρηνική υποδομή, όμως η ΕΕ εξακολουθεί να μπορεί να την αντιμετωπίζει ως έκτακτη ανάγκη ασφάλειας χωρίς να ενσωματώνει τη ρωσική πυρηνική επιρροή στο κόστος των κυρώσεων. Αυτή είναι η απόφαση που οι υπουργοί Εξωτερικών συνεχίζουν να αναβάλλουν.