Europa Zachodnia pobiła letni rekord temperatury

W sierpniu oceany świata były najcieplejsze w historii pomiarów dla tego miesiąca. Średnia temperatura powierzchni wody między 60° szerokości geograficznej południowej a 60° północnej wyniosła 21,07°C. Tym samym wyrównała rekord z marca 2024 r. i była o 0,09°C wyższa od poprzedniego letniego maksimum z sierpnia 2023 r. – wynika z danych Copernicus. Średnia temperatura powietrza przy powierzchni Ziemi sięgnęła 16,96°C, czyli według szacunków o 1,65°C więcej niż w okresie przedindustrialnym 1850–1900. Wraz z lipcem 2023 r. był to najcieplejszy miesiąc kalendarzowy w bazie ERA5. Ta europejska reanaliza łączy dane z satelitów, balonów, samolotów i stacji pomiarowych z modelem pogody, tworząc spójny obraz klimatu na całym świecie.

Jeden miesiąc z temperaturą wyższą o ponad 1,5°C nie oznacza przekroczenia progu zapisanego w porozumieniu paryskim. Dotyczy on trwałego ocieplenia liczonego w dekadach, a nie pogody w pojedynczym sezonie. Sierpniowy wynik nie był jednak jednorazowym skokiem, lecz zwieńczeniem lata, które zmieniło skalę rekordów w Europie Zachodniej.

Dlaczego upał sam się napędzał

Średnia temperatura od czerwca do sierpnia na obszarze od Portugalii po Alpy była najwyższa w historii pomiarów Copernicus i przewyższyła wynik z 2003 r.. W skali całej Europy odchylenie okazało się mniejsze: był to czwarty najcieplejszy sierpień i trzecie najcieplejsze lato, po latach 2024 i 2022. Europę Zachodnią wyróżniła nie pojedyncza fala gorąca, lecz jej uporczywość. Przez wiele miesięcy nad tymi samymi szerokościami geograficznymi utrzymywały się układy wysokiego ciśnienia.

Taka blokada atmosferyczna sprawia, że opadające powietrze ogranicza powstawanie chmur i opady, a słońce dzień po dniu nagrzewa grunt. Kiedy gleba wysycha, zanika naturalny mechanizm chłodzenia powierzchni: coraz mniej energii zużywa się na parowanie wody, coraz więcej zaś bezpośrednio podnosi temperaturę podłoża. To dobrze opisane w badaniach klimatycznych sprzężenie zwrotne (Seneviratne et al.).

W lipcu Copernicus odnotował rekordowo niską wilgotność gleby w części Półwyspu Iberyjskiego, Francji, Niemiec, Austrii i Węgier. Połączenie ocieplenia wywołanego działalnością człowieka, długotrwałej blokady atmosferycznej i przesuszonych gleb sprzyja nasilaniu skrajnych upałów. Nie powstało jednak jeszcze badanie, które pozwalałoby precyzyjnie rozdzielić wpływ każdego z tych czynników na temperatury w 2026 r. Deszcze z końca sierpnia miały głównie lokalny charakter i nie wyrównały deficytu narastającego przez trzy miesiące.

Sezon, o którym zdecydowała długotrwałość

Najpełniejszego przykładu dostarcza Francja. Według Météo-France średnia temperatura lata wyniosła 24,0°C, a więc aż 3,6°C więcej niż średnia z lat 1991–2020 i najwięcej od początku pomiarów w 1900 r. Rekord z 2003 r., wynoszący 23,1°C, został pobity o 0,9°C. W przypadku średniej liczonej dla całego kraju i trzech miesięcy jest to bardzo duża różnica. Trzy fale upałów trwały łącznie 53 dni między połową czerwca a końcem sierpnia; w 2022 r. było ich 33. Stacje pomiarowe zarejestrowały 178 przypadków przekroczenia 40°C, dwukrotnie więcej niż w 2003 r., a suma letnich opadów była o około 40% niższa od normy (Météo-France).

Dane te odnoszą się do dwóch różnych punktów odniesienia. Odchylenie o 3,6°C pokazuje różnicę wobec niedawnego klimatu z lat 1991–2020. Oparta na modelach analiza Météo-France wskazuje natomiast, że lato było o około 5,0°C cieplejsze niż w warunkach przedindustrialnych, przy czym mniej więcej 2,4°C z tej różnicy – w przedziale od 1,8 do 3,0°C – można przypisać zmianie klimatu spowodowanej działalnością człowieka. Klimatolog CNRM Aurélien Ribes zwrócił uwagę na istotne rozróżnienie: pod względem bezwzględnej temperatury rok 2026 był cieplejszy, ale na tle dzisiejszego, już zmienionego klimatu mniej wyjątkowy niż rok 2003 w ówczesnych realiach. Podniósł się poziom, od którego zaczynają się kolejne rekordy.

W Hiszpanii średnia temperatura lata osiągnęła 24,5°C, najwięcej od rozpoczęcia serii pomiarowej AEMET w 1961 r. Cztery oficjalnie wyznaczone fale upałów objęły łącznie 61 dni (AEMET). Sam sierpień zajął jednak dopiero szóste miejsce wśród najcieplejszych sierpni w kraju. Rekord zbudowała zatem długość upałów, a nie jedno krótkotrwałe maksimum. Na referencyjnej stacji De Bilt w Holandii średnia sezonowa wyniosła 19,3°C, najwięcej od 1901 r.. Niemal bezdeszczowy lipiec sprawił, że skumulowana suma opadów znalazła się wśród 5% najniższych wyników w historii pomiarów.

Co pozostało po upałach

Jak pisaliśmy w lipcu, pożary we Francji i Hiszpanii wymusiły już ewakuacje oraz uruchomienie unijnego mechanizmu ochrony ludności. Według wstępnego bilansu do połowy sierpnia w Hiszpanii spłonęło 254 730 hektarów, choć powierzchnia ta była o 13,8% mniejsza niż w analogicznym okresie 2025 r. Upał i susza przygotowują teren pod pożar; o skali zniszczeń decydują również źródło zapłonu, wiatr i skuteczność działań ratowniczych.

Niezależne światowe bazy NASA, NOAA i Berkeley Earth nie opublikowały jeszcze danych za sierpień, a wynik ERA5, powstający niemal w czasie rzeczywistym, może zostać skorygowany. Dostępne pomiary wystarczają jednak, by opisać mechanizm tegorocznego lata: ocieplenie wywołane działalnością człowieka nałożyło się na blokadę atmosferyczną i postępujące wysychanie gleb. Właśnie tę konfigurację IPCC wskazuje jako główną przyczynę coraz częstszych skrajnych upałów nad lądami. W Europie Zachodniej w 2026 r. utrzymała się ona przez trzy miesiące.