Το Beijing μπλοκάρει 14 ευρωπαϊκές εταιρείες

Η αντιπαράθεση για τον έλεγχο των πρώτων υλών που τροφοδοτούν τη σύγχρονη αμυντική βιομηχανία περνά πλέον μέσα από την ίδια την ευρωπαϊκή πολιτική κυρώσεων. Στις 24 Ιουλίου, λίγες ώρες αφότου η ΕΕ ενέκρινε το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, το κινεζικό υπουργείο Εμπορίου ενέταξε 14 ευρωπαϊκούς φορείς από οκτώ κράτη-μέλη στον κατάλογο ελέγχου εξαγωγών, απαγορεύοντας στους Κινέζους προμηθευτές να τους πωλούν είδη διπλής χρήσης, δηλαδή αγαθά που μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε πολιτικές όσο και σε στρατιωτικές εφαρμογές (MOFCOM, AP). Η αριθμητική αντιστοιχία ήταν σαφής: 14 ευρωπαϊκοί φορείς ως απάντηση στις 14 κινεζικές και χονγκονγκέζικες εταιρείες που μόλις είχε βάλει στη λίστα η ΕΕ, κατηγορώντας τις ότι στηρίζουν τη ρωσική πολεμική οικονομία (EEAS).

Ο μηχανισμός είναι απλός και για την Ευρώπη άβολος. Οι Βρυξέλλες μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις σε κινεζικές εταιρείες επειδή βοηθούν τη Μόσχα, αλλά το Πεκίνο μπορεί να απαντήσει πιέζοντας τις πρώτες ύλες που χρειάζεται ακόμη η ευρωπαϊκή αμυντική επανεξοπλιστική προσπάθεια.

Τι στοχοποίησε το Πεκίνο

Οι εταιρείες που μπήκαν στον κινεζικό κατάλογο δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Η Rheinmetall, ο μεγαλύτερος αμυντικός όμιλος της Γερμανίας, βρίσκεται δίπλα στην Tatra Trucks, τσεχική κατασκευάστρια στρατιωτικών οχημάτων, στη Vigo Photonics, πολωνική εταιρεία ανιχνευτών υπερύθρων, στη γαλλική III-V LAB, που δραστηριοποιείται στους σύνθετους ημιαγωγούς, στην κατασκευάστρια drones Cavok UAS, καθώς και στην Ekspla, λιθουανική εταιρεία λέιζερ (Politico, Xinhua). Οι στόχοι συγκεντρώνονται γύρω από τις σπάνιες γαίες, το γάλλιο, το γερμάνιο και το φωσφίδιο του ινδίου, υλικά στα οποία η Κίνα κυριαρχεί στην παγκόσμια προσφορά.

Ο περιορισμός έχει και δεύτερη αιχμή. Απαγορεύεται επίσης σε ξένους μεσάζοντες, όπου κι αν βρίσκονται, να μεταφέρουν στις εισηγμένες εταιρείες ελεγχόμενα είδη κινεζικής προέλευσης (SCMP, Reuters). Μια ευρωπαϊκή εταιρεία, δηλαδή, δεν μπορεί να παρακάμψει το πρόβλημα αγοράζοντας από μη κινεζικό μεταπωλητή, αν το κρίσιμο υλικό προέρχεται από την Κίνα.

Αποθέματα, όχι λύση

Η άμεση ζημιά δεν είναι ίδια για όλους. Η Tatra Trucks δήλωσε σε τσεχικά μέσα ότι δεν χρησιμοποιεί τα σχετικά κινεζικά εξαρτήματα και δεν αναμένει διαταραχή στην παραγωγή της (Novinky). Η Rheinmetall αναφέρει ότι διαθέτει αποθέματα σπάνιων γαιών για τέσσερα έως πέντε χρόνια (Handelsblatt). Η Vigo Photonics αναγνώρισε έκθεση σε υποστρώματα ημιαγωγών, μεταξύ των οποίων και το φωσφίδιο του ινδίου, αλλά είπε ότι έχει εναλλακτικούς προμηθευτές στην Ιαπωνία και στην Ευρώπη, καθώς και αποθέματα για πάνω από έναν χρόνο (Business Insider Polska).

Αυτά είναι μαξιλάρια βραχυπρόθεσμης αντοχής, όχι διαρθρωτική απάντηση. Οι μικρότερες εταιρείες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Οι τρεις γαλλικοί φορείς που περιλαμβάνονται στη λίστα καλύπτουν δραστηριότητες από τα τσιπ έως τα drones, με έκθεση σε ενώσεις γαλλίου και ινδίου για τις οποίες υπάρχουν λίγες μη κινεζικές πηγές σε βιομηχανική κλίμακα (Euractiv). Οι γερμανικές εμπορικές εταιρείες υλικών Sindlhauser και Antraco βρίσκονται ακόμη πιο κοντά στο επίπεδο της αρχικής εισροής, εκεί όπου οι εναλλακτικές λύσεις είναι δυσκολότερο να εντοπιστούν και τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία για υποκατάστατα είναι περιορισμένα (VerkehrsRundschau).

Ο φαύλος κύκλος των κυρώσεων

Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας λειτουργούν πλέον μέσα σε έναν κύκλο κινεζικών αντιποίνων. Το ίδιο το 21ο πακέτο εγκρίθηκε μόνο μετά από εβδομάδες αδιεξόδου, με την Ελλάδα να μπλοκάρει την έγκριση λόγω ρήτρας για τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου, όπως είχε γράψει το To Brief. Η κινεζική απάντηση προσθέτει μια νέα μεταβλητή στους επόμενους γύρους: ποιες ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούσε να στοχοποιήσει στη συνέχεια το Πεκίνο;

Το πακέτο που εγκρίθηκε δεν αποδυναμώνεται ως προς το περιεχόμενό του. Περιλαμβάνει νέα μέτρα στην ενέργεια, στη χρηματοδότηση και στους ελέγχους εξαγωγών (EEAS). Η πολιτική διαχείριση όμως γίνεται δυσκολότερη. Τα κράτη-μέλη ήδη δέχονται πιέσεις από τα ναυτιλιακά και ενεργειακά λόμπι. Τώρα οι αμυντικοί προμηθευτές έχουν δικό τους λόγο να αντιδράσουν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε σε τσεχικά μέσα ότι αναλύει το μέτρο μαζί με τα κράτη-μέλη και τις πληγείσες εταιρείες (Seznam Zprávy). Η Κομισιόν, όμως, μπορεί κυρίως να συντονίσει. Το πραγματικό πρόβλημα προμηθειών το σηκώνουν οι εταιρείες και οι εθνικές κυβερνήσεις. Δεν υπάρχει ευρωπαϊκός μηχανισμός που να βοηθά επιχειρήσεις να βρουν εναλλακτικές πηγές για υλικά κρίσιμα στην άμυνα όταν μια τρίτη χώρα κόβει την προσφορά.

Η κινεζική λίστα είναι υπολογισμένη: αρκετά μεγάλη ώστε να δείξει ότι η ευρωπαϊκή αμυντική ενίσχυση εξαρτάται από κινεζικές εισροές, αρκετά περιορισμένη ώστε να αφήνει χώρο για κλιμάκωση. Η συμμετρία 14 προς 14 είναι μήνυμα, όχι ανώτατο όριο. Όταν το 22ο πακέτο κυρώσεων φτάσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η έκθεση της αμυντικής βιομηχανίας θα βρίσκεται στην ίδια αίθουσα με τα ναυτιλιακά και ενεργειακά συμφέροντα. Δημοσίως, η Ευρώπη εξακολουθεί να μην έχει κοινή απάντηση για μια πολιτική κυρώσεων που μπορεί να προκαλέσει πίεση στους δικούς της αμυντικούς προμηθευτές.