L-għajnuna tal-UE għall-fjuwil tiddependi mill-baġits nazzjonali

Il-mexxejja tal-UE temmew id-dibattitu tagħhom dwar l-enerġija fi Brussell nhar il-Ħamis mingħajr ma kellhom miżura lesta biex iżidu l-provvista tal-fjuwil jew inaqqsu l-prezzijiet (Euronews). L-idea li aktarx se tiġbed l-aktar attenzjoni, ix-xiri konġunt mill-UE ta’ sorsi tal-enerġija oħra minbarra l-gass, għadha mingħajr parteċipanti, fjuwils, proċedura jew żmien definiti (briefing tal-Kummissjoni). L-għajnuna li diġà teżisti ġejja mill-gvernijiet nazzjonali, li jistgħu jissussidjaw lil xi bdiewa, sajjieda u kumpaniji tat-trasport. Kemm tasal din l-għajnuna jiddependi mill-baġit ta’ kull gvern.

Ir-rekord uffiċjali juri diskussjonijiet, mhux pakkett ta’ miżuri. Meta ġiet iċċekkjata fil-15 ta’ Ottubru, il-paġna tal-laqgħa tal-Kunsill Ewropew kienet telenka biss il-parteċipanti fost id-dokumenti dwar ir-riżultati (Kunsill Ewropew). Skont rapporti, l-abbozz tal-konklużjonijiet kien jappoġġa l-estensjoni tar-regoli temporanji dwar is-sussidji u l-ġbir volontarju tad-domanda għall-enerġija, fost affarijiet oħra (Agence Europe). Din il-formulazzjoni titlob lill-Kummissjoni tfassal miżura. Ma ssemmix xerrej, sussidju jew mira ta’ produzzjoni.

Għaliex il-fjuwil jibqa’ jasal iżda jiswa aktar

Il-pressjoni tibda barra mill-Ewropa. Fit-tielet kwart kien hemm madwar 1.7 miljun barmil kuljum inqas ta’ diżil u żejt tal-gass madwar id-dinja milli fl-istess kwart tas-sena ta’ qabel, skont l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija. L-aġenzija rabtet dan in-nuqqas mal-gwerra fl-Iran, mat-tfixkil qrib l-Istrett ta’ Hormuz u mat-telf tal-kapaċità tar-raffineriji. L-importaturi Ewropej jikkompetu ma’ xerrejja madwar id-dinja għall-istess kunsinni. Meta jkun hemm inqas fjuwil disponibbli, ikollhom iħallsu aktar biex ikomplu jġibuh.

Dan jispjega kif il-provvista tista’ tibqa’ stabbli filwaqt li l-prezzijiet jibqgħu għoljin. Fid-29 ta’ Settembru, il-Grupp ta’ Koordinazzjoni taż-Żejt tal-Kummissjoni rrapporta li l-provvista kienet għadha stabbli, iżda li r-raffineriji Ewropej kienu diġà qed jaħdmu qrib il-kapaċità massima tagħhom (Kummissjoni). L-istazzjonijiet ma kinux qed jispiċċalhom il-fjuwil. Il-fjuwil kien qed jasal, iżda bi prezz ogħla, u l-impjanti, li diġà kienu qed jaħdmu bl-aħjar mod possibbli, ma setgħux jipproduċu aktar fi żmien qasir. Id-diskussjonijiet ta’ Ursula von der Leyen mar-raffineriji għadhom ma wasslu għall-ebda mira ta’ produzzjoni jew data tal-bidu.

Ħlas fuq il-karbonju fuq il-fjuwil tat-trasport bit-triq mhuwiex il-kawża taż-żieda ta’ din is-sena. ETS2, is-suq tal-karbonju ppjanat mill-UE għall-fjuwil tat-trasport bit-triq u għat-tisħin, mhux mistenni jibda qabel l-2028 (gvern Ċek).

X’riżulta mix-xiri konġunt ta’ qabel

L-UE diġà ppruvat tgħaqqad ix-xiri. Matul il-kriżi tal-gass, pjattaforma bl-isem AggregateEU ġabret id-domanda tal-kumpaniji u ppreżentat it-talbiet magħquda lill-fornituri. Ix-xerrejja mbagħad iffirmaw il-kuntratti tagħhom barra mill-pjattaforma. Għalhekk, “tqabbil” kien biss kuntatt bejn xerrej u fornitur, mhux xiri.

Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri ma setgħetx tivverifika jekk l-iskema kinitx wasslet għal kuntratti orħos, għax il-Kummissjoni qatt ma rat it-termini finali (Qorti Ewropea tal-Awdituri). L-AIE ma sabitx evidenza li din ġabet aktar gass naturali likwifikat fl-Ewropa (analiżi tal-AIE).

Meta jkun hemm skarsezza, dan ir-rekord isir aktar rilevanti. Xerrej akbar jista’ jitla’ aktar ’il fuq fil-kju, iżda ma jżidx il-kwantità disponibbli; jieħu l-fjuwil mingħand ħaddieħor. Il-verżjoni ta’ von der Leyen tipprevedi li jinħatar operatur biex jiffirma kuntratti konġunti, iżda l-pjan ma jispeċifika l-ebda parteċipant (briefing tal-Kummissjoni). Sakemm il-Kummissjoni tgħid jekk l-operatur hux se jixtri f’isem il-gvernijiet, il-kumpaniji jew it-tnejn, ħadd ma jaf min se jerfa’ r-riskju tal-prezz, tal-kunsinna u tal-inadempjenza.

Min iħallas għall-għajnuna

L-aktar għajnuna konkreta tingħata permezz tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat (il-permess tal-UE biex il-gvernijiet jissussidjaw lin-negozji). Il-gvernijiet jistgħu jkopru sa 70% tal-ispejjeż addizzjonali verifikati tal-fjuwil jew tal-fertilizzant għal bdiewa, sajjieda u xi kumpaniji tat-trasport (regoli METSAF tal-Kummissjoni). Dawn ir-regoli ġew adottati fid-29 ta’ April u jiskadu fil-31 ta’ Diċembru (Euronews).

L-estensjoni għadha biss wegħda. Von der Leyen wiegħdet li se testendi r-regoli, iżda meta ġiet iċċekkjata fil-15 ta’ Ottubru, il-paġna tar-regoli tal-Kummissjoni ma kienet turi l-ebda emenda (regoli METSAF tal-Kummissjoni). Din l-għajnuna tnaqqas l-ispejjeż ta’ impriża eliġibbli. Ma tnaqqasx il-prezz fil-pompa, u s-sewwieqa ordinarji mhumiex koperti.

Il-gvernijiet nazzjonali jħallsu l-kont, għax ma jeżistix fond komuni tal-UE (Servizz ta’ Riċerka tal-Parlament Ewropew). Għalhekk, il-possibbiltà li jingħataw sussidji tiffavorixxi lill-gvernijiet li għandhom aktar flus x’jonfqu. Fit-8 ta’ Ottubru, il-Kummissjoni ċaħdet talbiet mill-Italja u mill-Greċja għal aktar flessibbiltà fiskali, jiġifieri aktar libertà biex jonfqu jew jissellfu skont ir-regoli baġitarji tal-UE (Reuters), kif irrapportajna dak iż-żmien (To Brief).

Ħafna mill-flus li ntefqu diġà ma kinux immirati tajjeb. Skont it-tbassir tar-rebbiegħa tal-Kummissjoni, il-miżuri nazzjonali għall-enerġija kienu se jiswew €38.6 biljun jekk jibqgħu fis-seħħ sa tmiem is-sena, u madwar tliet kwarti tagħhom ma kinux immirati lejn gruppi speċifiċi (Kummissjoni). L-għajnuna mhux immirata tingħata lil kull min jixtri l-enerġija, mhux lil dawk l-aktar esposti għaż-żieda fil-prezzijiet, u tħalli inqas flus disponibbli għat-trasportaturi bit-triq u għall-bdiewa li għalihom tfasslu r-regoli ta’ April.

L-ebda miżura mis-summit mhi lesta biex iżżid il-provvista tal-fjuwil fl-Ewropa. Ix-xiri konġunt m’għandux parteċipanti definiti, u ma ġiex ippubblikat test dwar l-estensjoni tal-għajnuna. L-għajnuna din ix-xitwa se tiġi mis-sussidji nazzjonali u se tasal għand impriżi eliġibbli, mhux għand is-sewwieqa, skont kemm jiflaħ jonfoq kull gvern. Biex ikun jista’ jiġi evalwat jekk ix-xiri konġunt tal-fjuwil jiswiex, il-Kummissjoni trid tgħid min se jiffirma l-kuntratti u min se jiggarantihom.