Το Βερολίνο κόβει τον προϋπολογισμό της ΕΕ

Η Γερμανία απειλεί να μπλοκάρει τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ύψους 1,76 τρισ. ευρώ, εάν η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν μειωθεί κατά «αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ», όπως δήλωσε στις 28 Ιουλίου ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς (Handelsblatt, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, δηλαδή ο επταετής σχεδιασμός που καθορίζει πόσα χρήματα διαθέτει η ΕΕ και σε ποιους τομείς, απαιτεί ομοφωνία και από τις 27 κυβερνήσεις, βάσει των ευρωπαϊκών Συνθηκών (EUR-Lex). Κάθε κράτος έχει δικαίωμα βέτο. Η Γερμανία, ως ο μεγαλύτερος καθαρός χρηματοδότης της Ένωσης, το χρησιμοποιεί πλέον ανοιχτά ως διαπραγματευτικό όπλο.

Τα χρήματα αυτά δεν είναι αφηρημένη λογιστική γραμμή των Βρυξελλών. Χρηματοδοτούν μονάδες επεξεργασίας λυμάτων, ευρυζωνικά δίκτυα στην ύπαιθρο, αγροτικά εισοδήματα και επιχορηγήσεις για νεοφυείς επιχειρήσεις στις φτωχότερες περιοχές της Ευρώπης. Αν ο προϋπολογισμός μειωθεί στην κλίμακα που ζητεί το Βερολίνο, οι περιφέρειες αυτές δύσκολα θα μπορέσουν να αναπληρώσουν τις χαμένες επιχορηγήσεις με δικό τους δανεισμό.

Το μέγεθος της απαίτησης

Σύμφωνα με έγγραφο της γερμανικής κυβέρνησης που διέρρευσε και δημοσιεύθηκε πρώτα από το Reuters, η περικοπή που ζητεί το Βερολίνο φθάνει περίπου τα 400 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν το ένα πέμπτο της πρότασης της Επιτροπής (Euractiv). Ο Γερμανός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Γκούντερ Κρίχμπαουμ επανέλαβε δημόσια τον αριθμό στις 22 Ιουλίου, υποστηρίζοντας ότι τα κονδύλια για τη γεωργία και την περιφερειακή πολιτική πρέπει να συγχωνευθούν, ώστε να απελευθερωθούν πόροι για την άμυνα, την τεχνητή νοημοσύνη και την ανταγωνιστικότητα.

Η λογική του Βερολίνου είναι πρωτίστως εσωτερική. Η Γερμανία περιορίζει τις δικές της δαπάνες και ο Μερτς υποστηρίζει ότι οι ψηφοφόροι δεν θα δεχθούν ταυτόχρονα μεγαλύτερο ευρωπαϊκό λογαριασμό. Την ίδια δημοσιονομική αντανακλαστική στάση συμμερίζονται η Αυστρία, η Σουηδία και η Ολλανδία. Ήδη, διαπραγματευτικό κείμενο του Συμβουλίου τον Ιούνιο του 2026 μείωσε την πρόταση της Επιτροπής στα περίπου 1,730 τρισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 2 τοις εκατό χαμηλότερα (Eucrim). Η απόσταση από τις γερμανικές απαιτήσεις παραμένει μεγάλη.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση, ζητώντας υψηλότερο προϋπολογισμό, ο οποίος θα χρηματοδοτηθεί εν μέρει από νέους φόρους σε επίπεδο ΕΕ, μεταξύ των οποίων και εισφορά σε μεγάλες επιχειρήσεις (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Η Γερμανία απορρίπτει και αυτή την ιδέα.

Πού πηγαίνουν τα χρήματα και ποιος τα χάνει

Η Επιτροπή θέλει να εντάξει τις επιχορηγήσεις περιφερειακής ανάπτυξης, τις αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια για την αλιεία σε ενιαία εθνικά σχέδια ανά χώρα (Επιτροπή). Αυτό ανησυχεί τις περιφέρειες, επειδή οι εθνικές κυβερνήσεις θα αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στο συνολικό πακέτο. Οι πολωνικές τοπικές αρχές προειδοποίησαν ότι το νέο μοντέλο μεταφέρει ισχύ από τα περιφερειακά προγράμματα προς τα κεντρικά κράτη (Wspólnota). Παρόμοιες επιφυλάξεις διατύπωσε, για το σύνολο της ΕΕ, και το βρυξελλιώτικο ινστιτούτο Bruegel (Bruegel).

Ακόμη και πριν από οποιαδήποτε περικοπή γερμανικής κλίμακας, το Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων εκτιμά ότι το ενιαίο πακέτο για περιφερειακή πολιτική και γεωργία θα είναι περίπου 14 τοις εκατό χαμηλότερο σε πραγματικούς όρους σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο (IAI). Σήμερα, το Ταμείο Συνοχής, το εργαλείο που στηρίζει χώρες με εθνικό εισόδημα κάτω από το 90 τοις εκατό του μέσου όρου της ΕΕ, καλύπτει έως και 85 τοις εκατό των επιλέξιμων δαπανών ενός έργου. Η Πολωνία έλαβε 10,75 δισ. ευρώ στον τρέχοντα κύκλο και η Ρουμανία 4,09 δισ. ευρώ (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Όταν αυτό το ταμείο συρρικνώνεται, ένας δήμος δεν χάνει απλώς μια γραμμή στον προϋπολογισμό του. Χάνει, για παράδειγμα, μια μονάδα επεξεργασίας λυμάτων.

Η Ρουμανία πιέζεται ήδη από δύο πλευρές, καθώς δυσκολεύεται να περάσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να εκταμιεύσει περίπου 4,5 δισ. ευρώ από το ταμείο ανάκαμψης της πανδημίας πριν από την προθεσμία του Αυγούστου (To Brief). Ένας πιο στενός προϋπολογισμός μετά το 2027 θα έπληττε μια χώρα που δεν έχει την ευχέρεια να δανειστεί εύκολα για να καλύψει το κενό.

Η γερμανική λιτότητα σταματά στα γερμανικά σύνορα

Η Γερμανία δεν στερείται επιχειρημάτων όταν μιλά για σπατάλη. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επισημάνει επίμονα προβλήματα απορρόφησης, δηλαδή κονδύλια που εγκρίνονται αλλά δεν δαπανώνται ποτέ, συχνά επειδή έργα καθυστερούν ή οι τοπικές διοικήσεις δεν μπορούν να κινηθούν αρκετά γρήγορα (ECA). Περισσότερο χρήμα δεν σημαίνει αυτομάτως καλύτερα δαπανημένο χρήμα.

Ο Μερτς, όμως, απέρριψε την πρόταση για πλαφόν 100.000 ευρώ στις επιδοτήσεις ανά αγρόκτημα, επειδή θα έπληττε μεγάλες εκμεταλλεύσεις στη βόρεια και ανατολική Γερμανία (n-tv). Η δημοσιονομική πειθαρχία, με άλλα λόγια, φαίνεται να αφορά κυρίως τους άλλους.

Το επιχείρημα προσκρούει και στις πρόσφατες επιλογές της ίδιας της ΕΕ. Τα κράτη-μέλη ενέκριναν 150 δισ. ευρώ κοινού δανεισμού για την άμυνα μέσω του εργαλείου SAFE, δηλαδή άντληση χρημάτων από τις αγορές με κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη, ώστε οι ισχυρότεροι δανειολήπτες να μοιράζονται το κόστος με τους ασθενέστερους (Επιτροπή). Ο προϋπολογισμός πρέπει επίσης να καλύψει 149,3 δισ. ευρώ σε αποπληρωμές χρέους για το ταμείο ανάκαμψης NextGenerationEU της περιόδου της πανδημίας (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Αν η Ευρώπη μπορεί να δανείζεται από κοινού για όπλα, η άρνηση να διατηρηθούν επιχορηγήσεις για αποχετευτικά δίκτυα και ευρυζωνικές υποδομές στην ύπαιθρο είναι πολιτική επιλογή, όχι δημοσιονομικό όριο. Η πραγματική σύγκρουση αφορά το ποιος θα απορροφήσει τη συμπίεση: οι αγρότες, οι δήμοι, τα φτωχότερα κράτη-μέλη ή οι εθνικοί προϋπολογισμοί που θέλει να προστατεύσει η Γερμανία.