Η Ceuta ξαναφέρνει συνοριακούς ελέγχους

Περίπου 50.000 έως 60.000 άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στη Θέουτα μεταξύ 30 και 31 Ιουλίου (Al Jazeera), σε μια κρίση που οδήγησε σε δεκάδες θανάτους και μαζικές επιστροφές. Μέσα σε λίγες ημέρες, η Ιταλία επέβαλε ελέγχους στις αφίξεις από την Ισπανία. Η Γαλλία ενίσχυσε αστυνομικά τα Πυρηναία. Η Γερμανία αξιοποίησε τη συγκυρία για να παρατείνει τους ελέγχους σε όλα τα χερσαία σύνορά της. Είκοσι δύο ηγέτες της ΕΕ ζήτησαν έκτακτες συνομιλίες.

Το κρίσιμο κενό παραμένει: καμία κυβέρνηση και κανένα όργανο της ΕΕ δεν έχει παρουσιάσει στοιχεία ότι άνθρωποι από εκείνη τη διέλευση έφθασαν στην ηπειρωτική Ευρώπη, πόσο μάλλον σε άλλο κράτος-μέλος (ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών, Daily Sabah).

Η Θέουτα δεν είναι ανοιχτή πόρτα

Ο συναγερμός αντιμετώπισε τη Θέουτα σαν ανοικτή πύλη προς τη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας της Ευρώπης. Δεν είναι. Η Θέουτα βρίσκεται στις μαροκινές ακτές και αποτελεί ισπανικό έδαφος, όμως όποιος φεύγει από εκεί με πλοίο ή αεροπλάνο προς την ηπειρωτική Ισπανία περνά από ελέγχους ταυτότητας και στα δύο άκρα της διαδρομής. Η Μαδρίτη το περιγράφει ως «διπλό φίλτρο»: πρώτα συνοριακός έλεγχος στον φράχτη με το Μαρόκο και μετά έλεγχος εξόδου στο λιμάνι (ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών, Diplomacy and Law). Η Ισπανία ανακοίνωσε ότι περισσότεροι από 48.000 από τους περίπου 50.000 εισελθόντες επιστράφηκαν στο Μαρόκο μέσα σε 48 ώρες (Al Jazeera).

Η νομική διαφορά δεν είναι λεπτομέρεια. Η μεταρρύθμιση του Σένγκεν του 2024 (Κανονισμός 2024/1717) επιτρέπει στις κυβερνήσεις να επαναφέρουν εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους για λόγους μετανάστευσης, αλλά μόνο όταν μπορούν να τεκμηριώσουν μεγάλης κλίμακας μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις μεταξύ κρατών-μελών. Η πίεση σε ένα εξωτερικό σύνορο, όταν συγκρατείται από τους ίδιους τους ισπανικούς ελέγχους, προσφέρει πολύ πιο ασθενή βάση για ελέγχους μακριά από τη Θέουτα.

Έλεγχοι που αναζητούν αιτιολόγηση

Η Ιταλία έκανε την πιο απότομη κίνηση: επέβαλε για έναν μήνα ελέγχους στις αεροπορικές και θαλάσσιες αφίξεις από την Ισπανία, με στόχο πολίτες τρίτων χωρών. Η Ιταλία και η Ισπανία δεν έχουν κοινά χερσαία σύνορα (Sky TG24). Η Τζόρτζια Μελόνι και η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, προώθησαν στη συνέχεια επιστολή, την οποία υπέγραψαν 22 ηγέτες, ζητώντας έκτακτη υπουργική συνεδρίαση και ετοιμότητα για εσωτερικούς ελέγχους (ANSA, Euronews). Η Φρεντέρικσεν πήγε πιο μακριά, λέγοντας ότι η ΕΕ πρέπει να «εξετάσει όλες τις επιλογές, περιλαμβανομένης της αναστολής της συνεργασίας Σένγκεν», χωρίς όμως η ίδια να λάβει κάποιο επίσημο μέτρο (DR, DW).

Η Γαλλία ανέπτυξε δυνάμεις ταχείας επέμβασης στα σύνορα με την Ισπανία, αυξάνοντας το προσωπικό περίπου στο πενταπλάσιο (Le Figaro). Το Παρίσι, ωστόσο, είχε ήδη κοινοποιήσει ελέγχους σε όλα τα σύνορά του έως τον Οκτώβριο του 2026. Η Θέουτα άλλαξε την ένταση της αστυνόμευσης, όχι τη νομική βάση (EU Law Live).

Ο υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας, Αλεξάντερ Ντόμπριντ, συνέδεσε τη Θέουτα με την παράταση των ελέγχων στα χερσαία σύνορα, οι οποίοι ισχύουν από τον Σεπτέμβριο του 2024 (Bundesregierung, Tagesschau). Καμία ανακοίνωση της γερμανικής κυβέρνησης δεν συνέδεσε αφίξεις από τη Θέουτα με τη γερμανική επικράτεια.

Η Πορτογαλία κατέληξε στο αντίθετο συμπέρασμα. Ο πρωθυπουργός Λουίς Μοντενέγκρο ενίσχυσε τις περιπολίες στην Αλγκάρβε, αλλά απέρριψε την αναστολή του Σένγκεν, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Πάουλο Ρανζέλ υποστήριξε ότι οι ίδιοι οι ισπανικοί έλεγχοι μεταξύ Θέουτας και ηπειρωτικής Ισπανίας είχαν ήδη περιορίσει τον κίνδυνο (RTP).

Προσωρινοί έλεγχοι που μένουν

Το σκληρό επιχείρημα δεν είναι αβάσιμο: μια μαζική είσοδος 50.000 ανθρώπων σε εξωτερικό σύνορο της ΕΕ δοκιμάζει την αξιοπιστία της αποτροπής. Το μοτίβο, όμως, είναι αποκαλυπτικό. Η Γαλλία διατηρεί εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους σχεδόν αδιάλειπτα από το 2015. Η Γερμανία επανέφερε ελέγχους σε όλα τα χερσαία σύνορά της το 2024. Η Θέουτα έδωσε σε κυβερνήσεις που είχαν ήδη ελέγχους μια νέα αιτιολόγηση για να τους παρατείνουν, και σε κυβερνήσεις χωρίς ελέγχους μια ευκαιρία να δείξουν αυστηρότητα.

Η πρωτοβουλία των 22 κρατών οδήγησε σε υπουργική τηλεδιάσκεψη, αλλά όχι σε επίσημες αποφάσεις (RFI). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσέφερε ενίσχυση από τη Frontex, την υπηρεσία συνοριοφυλακής της ΕΕ, την οποία η Μαδρίτη δεν είχε ζητήσει (Politico).

Μέχρι κάποια κυβέρνηση να δείξει ότι οι διελεύσεις στη Θέουτα οδήγησαν πράγματι σε μετακινήσεις ανθρώπων μέσα από τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ, η αντίδραση μοιάζει λιγότερο με έκτακτη συνοριακή ασφάλεια και περισσότερο με πολιτική κάλυψη για να γίνουν οι «προσωρινοί» εσωτερικοί έλεγχοι του Σένγκεν κανονικότητα.