Η ΕΕ ελέγχει την ολλανδική παύση ασύλου

Οι ολλανδικές αρχές δεν μπορούν πλέον να αφήνουν αιτήσεις ασύλου σε εκκρεμότητα μόνο και μόνο επειδή οι αιτούντες έχουν ήδη προσωρινή προστασία, έκρινε την 1η Οκτωβρίου το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ανακοίνωση του Δικαστηρίου, απόφαση του ΔΕΕ). Οφείλουν να εξετάζουν τις αιτήσεις ή να αποδεικνύουν ότι μια αιφνίδια μαζική άφιξη καθιστά αδύνατη την έγκαιρη έκδοση αποφάσεων. Επειδή το Δικαστήριο ερμηνεύει το δίκαιο της ΕΕ, το κριτήριό του δεσμεύει τους εθνικούς δικαστές σε όλη την Ένωση.

Η προσωρινή προστασία είναι το καθεστώς που επέτρεψε σε όσους έφυγαν από την Ουκρανία μετά τη ρωσική εισβολή να ζουν και να εργάζονται στην ΕΕ χωρίς ατομική ακρόαση για άσυλο. Η υπόθεση που δοκίμασε τα όρια αυτού του καθεστώτος ξεκίνησε με τον UB, Κινέζο υπήκοο ουιγουρικής καταγωγής, ο οποίος έφτασε στην Ολλανδία τον Μάρτιο του 2022 με την Ουκρανή σύζυγο και το παιδί του (απόφαση του ΔΕΕ). Έναν μήνα αργότερα υπέβαλε αίτηση ασύλου, αλλά οι αρχές την ανέστειλαν για όσο διάστημα εκείνος θα είχε προσωρινή προστασία.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι αρχές δεν μπορούν να αναστέλλουν τέτοιες αιτήσεις «γενικά και αυτομάτως» (ανακοίνωση του Δικαστηρίου). Άφησε ανοιχτή μία στενή εξαίρεση: αν μια αιφνίδια μαζική άφιξη καθιστά αντικειμενικά αδύνατη την τήρηση των νόμιμων προθεσμιών, οι αρχές μπορούν να εξετάζουν τις υποθέσεις σταδιακά και να τις ιεραρχούν. Οι εθνικοί δικαστές, όμως, πρέπει να ελέγχουν αν κάθε καθυστέρηση ήταν αναγκαία (απόφαση του ΔΕΕ).

Η απόφαση δεν χορηγεί άσυλο σε κανέναν. Το ΔΕΕ έθεσε τον κανόνα και τώρα το Raad van State, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της Ολλανδίας, θα τον εφαρμόσει στην προσφυγή του UB (Raad van State). Οι ατομικές αιτήσεις επιστρέφουν στις ολλανδικές υπηρεσίες ασύλου, οι οποίες θα κρίνουν καθεμία με βάση τα δικά της στοιχεία.

Μια αναστολή που επέλεξε το κράτος

Η συσσώρευση των εκκρεμοτήτων ξεκίνησε με πολιτική επιλογή. Στις 30 Μαρτίου 2022, ο τότε υπουργός ενημέρωσε το κοινοβούλιο ότι όσοι ζητούσαν προσωρινή προστασία θα υπέβαλλαν απλουστευμένη αίτηση ασύλου και ότι οι συνήθεις συνεντεύξεις για το άσυλο θα σταματούσαν (Tweede Kamer). Το κράτος κάλεσε τους ανθρώπους να υπογράψουν αιτήσεις και στη συνέχεια τις άφησε στο συρτάρι.

Ο σημερινός υπουργός Μπαρτ φαν ντεν Μπρινκ υπερασπίζεται την αναστολή, με το επιχείρημα ότι οι αιτούντες προστατεύονται ήδη και είναι πάρα πολλοί. Είπε στο NOS ότι προτεραιότητα πρέπει να έχουν οι νέες αφίξεις και η τακτική ουρά, στην οποία εκκρεμούν περισσότερες από 50.000 υποθέσεις (NOS).

Το επιχείρημά του έχει βάση. Η προσωρινή προστασία δημιουργήθηκε, εν μέρει, για να μην καταρρεύσουν οι υπηρεσίες ασύλου υπό το βάρος μαζικών αφίξεων, ενώ το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η εξέταση των υποθέσεων μπορεί να γίνει σταδιακά όταν εξαντλείται πραγματικά η διαθέσιμη δυναμικότητα. Μια ουρά, όμως, που αφήνει εξαρχής αυτή την ομάδα τελευταία μοιάζει πολύ με τη γενική αναστολή που απέρριψε το Δικαστήριο.

Η εφαρμογή του κριτηρίου της αναγκαιότητας αναμένεται να απαιτήσει συγκεκριμένα στοιχεία: τον πραγματικό φόρτο υποθέσεων, το διαθέσιμο προσωπικό και τα μέτρα που έλαβαν οι αρχές για να ανταποκριθούν. Το μέγεθος της ομάδας από μόνο του δύσκολα θα αρκεί.

Πόσες αιτήσεις εκκρεμούν και τι ισχύει αλλού

Κανείς δεν γνωρίζει πόσες αιτήσεις βρίσκονται πράγματι σε εκκρεμότητα. Το πιο αξιόπιστο επίσημο στοιχείο είναι οι 140.560 άνθρωποι από την Ουκρανία που είχαν προσωρινή προστασία στις 2 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με επιστολή υπουργού (Tweede Kamer). Ο αριθμός αφορά όσους έχουν προστασία, όχι τις ενεργές αιτήσεις ασύλου.

Κάποιοι από αυτούς μπορεί να έχουν φύγει, να έχουν αποσύρει την αίτησή τους ή να έχουν αλλάξει καθεστώς, ενώ δεν έχει δημοσιευθεί απογραφή των εκκρεμών αιτήσεων. Τα πρώτα δημοσιεύματα, μαζί και το δικό μας (To Brief), αντιμετώπισαν τους δύο αριθμούς ως έναν.

Οι βουλευτές έχουν μέχρι στιγμής περιοριστεί σε ερωτήσεις. Στις 7 Οκτωβρίου, διακομματικό αίτημα ζήτησε από τον υπουργό να ενημερώσει γραπτώς το κοινοβούλιο για τις συνέπειες της απόφασης, μεταξύ άλλων για το αν οι καθυστερημένες αποφάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε χρηματικές κυρώσεις από τα δικαστήρια (επιτροπή της Tweede Kamer).

Και άλλες χώρες θέσπισαν με νόμο αντίστοιχη αναστολή. Ο γερμανικός νόμος περί ασύλου προβλέπει ότι η διαδικασία «αναστέλλεται» όσο διαρκεί η προσωρινή προστασία (§ 32a AsylG). Ο νόμος περί αλλοδαπών του Βελγίου αναστέλλει την εξέταση μέχρι να λήξει το καθεστώς (βελγικός νόμος περί αλλοδαπών), ενώ ιταλικό διάταγμα του Μαρτίου 2022 αναβάλλει τόσο την εξέταση όσο και την έκδοση απόφασης (Gazzetta Ufficiale). Αν αμφισβητηθούν αυτές οι αναστολές, οι δικαστές και στις τρεις χώρες θα πρέπει να εφαρμόσουν το κριτήριο του ΔΕΕ.

Για τις οικογένειες, η απόφαση αλλάζει λίγα πράγματα προς το παρόν. Η προσωρινή προστασία ισχύει έως τις 4 Μαρτίου 2028 και μια απόρριψη της αίτησης ασύλου δεν θα την τερμάτιζε (απόφαση του Συμβουλίου). Η ανησυχία αφορά το τι θα γίνει μετά. Η Άννα Μπιελιαΐεβα από την κοινότητα προσφύγων Vital'nya είπε στο NOS ότι ο γιος της, που έχει περάσει τη μισή ζωή του στην Ολλανδία, τη ρωτά συνεχώς σε ποιο σχολείο θα πάει και αν θα μείνουν (NOS).

Η αυτόματη αναστολή δεν μπορεί πλέον να συνεχιστεί. Ο φαν ντεν Μπρινκ πρέπει τώρα είτε να διασφαλίσει ότι οι ολλανδικές αρχές θα εξετάσουν τις αιτήσεις είτε να παρουσιάσει στα δικαστήρια στοιχεία ότι κάθε νέα καθυστέρηση πληροί το στενό κριτήριο για τις αιφνίδιες μαζικές αφίξεις. Για να το κάνει, χρειάζεται πρώτα να μετρήσει τις εκκρεμείς αιτήσεις — αριθμό που το υπουργείο του δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει. Οι 140.560 άνθρωποι που έχουν προστασία δεν μπορούν να υποκαταστήσουν αυτό το στοιχείο (Tweede Kamer).