EU αφαιρεί δύο ολιγάρχες, κρατά 3,000 στη λίστα

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ συμφώνησαν την Τρίτη να αφαιρέσουν τον Ρώσο δισεκατομμυριούχο Αλισέρ Ουσμάνοφ και τον Μιχαήλ Φρίντμαν από τον κατάλογο κυρώσεων της Ένωσης κατά της Ρωσίας. Ως αντάλλαγμα, οι περιορισμοί σε περισσότερα από 3.000 πρόσωπα και οντότητες (Kyiv Independent) παραμένουν σε ισχύ έως τις 22 Σεπτεμβρίου 2029 (The Guardian). Έκτοτε, η Λετονία και η Εσθονία επέβαλαν εθνικές κυρώσεις και στους δύο, αλλά τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να επαναφέρουν το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων που ίσχυε και στα 27 κράτη μέλη.

Γιατί μία λίστα έχει τόσο ευρύ πεδίο εφαρμογής

Η σημασία του καταλόγου της ΕΕ βρίσκεται στις υποχρεώσεις που επιβάλλει στις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Ο Κανονισμός 269/2014, που μετατρέπει τον κατάλογο κυρώσεων κατά της Ρωσίας σε δεσμευτικούς χρηματοοικονομικούς κανόνες, υποχρεώνει όποιον διαχειρίζεται χρήματα προσώπου που περιλαμβάνεται σε αυτόν να τα δεσμεύσει και απαγορεύει κάθε πληρωμή προς το πρόσωπο αυτό (EUR-Lex). Η υποχρέωση ακολουθεί τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις της ΕΕ όπου κι αν δραστηριοποιούνται. Καλύπτει επίσης τους πολίτες της ΕΕ που βρίσκονται στο εξωτερικό, καθώς και κάθε συναλλαγή που πραγματοποιείται εν μέρει εντός της Ένωσης.

Στην πράξη, μια τράπεζα στη Φρανκφούρτη, ένας συμβολαιογράφος στο Μιλάνο και ένα επενδυτικό ταμείο στο Λουξεμβούργο ελέγχουν τον ίδιο κατάλογο και ενεργούν βάσει αυτού. Όταν η αφαίρεση των δύο ανδρών τεθεί νομικά σε ισχύ, τα ονόματά τους δεν θα περιλαμβάνονται πλέον στη λίστα. Θα αρθούν μόνο οι περιορισμοί που απορρέουν από αυτήν· τυχόν ξεχωριστή εντολή δέσμευσης συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου είναι διαφορετικό νομικό ζήτημα.

Η ακριβής ώρα έναρξης ισχύος της αλλαγής δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί. Το BBC Russian μετέδωσε ότι η απόφαση εμφανίστηκε το βράδυ της Τρίτης στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, όπου πρέπει να δημοσιεύονται οι πράξεις για να αποκτήσουν δεσμευτική ισχύ (BBC Russian). Δεν έχει ακόμη διασταυρωθεί με την ίδια την Επίσημη Εφημερίδα ο αριθμός της τροποποιητικής πράξης ή η ώρα από την οποία ισχύει.

Πώς δύο ονόματα μπλόκαραν την ανανέωση της λίστας

Για την ανανέωση των καταχωρίσεων απαιτείται ομοφωνία, επομένως κάθε κυβέρνηση μπορεί να ασκήσει βέτο. Όταν πλησιάζει η προθεσμία, αυτό δίνει σε μία αμφισβητούμενη καταχώριση ισχύ πάνω από χιλιάδες άλλες: αν δεν ανανεωθεί ο κατάλογος, όλοι όσοι περιλαμβάνονται σε αυτόν μένουν χωρίς κυρώσεις.

Διπλωμάτες δήλωσαν στο Euronews ότι η Γαλλία είχε συνταχθεί με τη Σλοβακία υπέρ της αφαίρεσης του Ουσμάνοφ (Euronews). Το Παρίσι δεν έχει εξηγήσει δημόσια τη θέση του. Στην ανανέωση έληξαν και άλλες καταχωρίσεις, αλλά αυτά τα δύο ονόματα καθυστέρησαν τη συμφωνία.

Η Λετονία άσκησε βέτο στις 21 Σεπτεμβρίου και στη συνέχεια υποχώρησε. Το επιχείρημά της ήταν ότι αν έληγε ολόκληρος ο κατάλογος, θα απαλλάσσονταν από τις κυρώσεις όλοι οι υπόλοιποι (Kyiv Independent, The Guardian). Σε προηγούμενο ρεπορτάζ μας καταγράψαμε πώς κατέρρευσε το βέτο (To Brief).

Η Εσθονία αντιτάχθηκε στην αφαίρεση των δύο ονομάτων, αλλά απείχε. Επειδή απαιτείται ομοφωνία, η αποχή δεν ισοδυναμεί με βέτο: το Ταλίν κατέγραψε τη διαφωνία του χωρίς να εμποδίσει την απόφαση. Το υπουργείο Εξωτερικών της Εσθονίας παρουσίασε την εξέλιξη ως τριετή παράταση των κυρώσεων κατά προσώπων (Estonian foreign ministry). Ο μεγαλύτερος κύκλος ανανέωσης περιορίζει τις συχνές προθεσμίες στις οποίες μία πρωτεύουσα μπορούσε να απειλεί με μπλοκάρισμα ολόκληρου του καταλόγου.

Τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν οι κυρώσεις των Βαλτικών χωρών

Η κυβέρνηση της Λετονίας ανακοίνωσε ότι είχε επιβάλει οικονομικούς περιορισμούς και απαγόρευση εισόδου στους δύο άνδρες έως τις 23 Σεπτεμβρίου (LSM). Η Εσθονία ανακοίνωσε δικές της εθνικές κυρώσεις μετά την αφαίρεση των ονομάτων τους από τον κατάλογο της ΕΕ. Και τα δύο μέτρα έχουν περιγραφεί μόνο γενικά, ενώ δεν έχουν επιβεβαιωθεί οι εξαιρέσεις τους ή οι ημερομηνίες έναρξης ισχύος.

Η Λιθουανία βρίσκεται σε πιο πρώιμο στάδιο. Το υπουργείο Εξωτερικών της πρότεινε να απαγορευτεί στους δύο άνδρες η είσοδος στη χώρα για πέντε χρόνια (LRT). Στις 23 Σεπτεμβρίου η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων βρισκόταν ακόμη υπό επεξεργασία και κανένα λιθουανικό μέτρο δεν είχε τεθεί σε ισχύ (Lrytas/ELTA).

Οι εθνικές κυρώσεις ισχύουν μόνο εντός της δικαιοδοσίας της χώρας που τις επιβάλλει. Ένα πάγωμα περιουσιακών στοιχείων από τη Λετονία ή την Εσθονία δεσμεύει τράπεζες και επιχειρήσεις που υπάγονται στους νόμους της αντίστοιχης χώρας. Δεν μπορεί να δεσμεύσει μια γερμανική ή ιταλική τράπεζα ούτε να επαναφέρει τους δύο άνδρες στον κατάλογο της ΕΕ.

Οι απαγορεύσεις εισόδου μπορούν να έχουν ευρύτερη ισχύ. Το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν, κοινή βάση δεδομένων που χρησιμοποιούν οι συνοριοφύλακες σε όλη τη ζώνη χωρίς εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους, επιτρέπει σε μια απαγόρευση που επιβάλλει μία χώρα να οδηγήσει σε άρνηση εισόδου και σε άλλες (EUR-Lex). Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η Ρίγα ή το Ταλίν έχει καταχωρίσει τέτοια ειδοποίηση. Ακόμη κι αν το κάνουν, η ειδοποίηση αφορά τις μετακινήσεις, όχι τα χρήματα.

Το αντάλλαγμα της συμφωνίας είναι σαφές: η ΕΕ εξασφάλισε τρία χρόνια σταθερότητας για τον ευρύτερο κατάλογο, αλλά έχασε το μοναδικό μέσο που υποχρέωνε κάθε τράπεζα και επιχείρηση στην Ένωση να δεσμεύσει τα χρήματα των δύο ανδρών. Η λετονική και η εσθονική νομοθεσία μπορούν να τους περιορίσουν στο εσωτερικό, ενώ οι ειδοποιήσεις Σένγκεν θα μπορούσαν να τους αποκλείσουν από την Ευρώπη· κανένα από τα δύο μέτρα, όμως, δεν αγγίζει τους λογαριασμούς τους στη Φρανκφούρτη ή το Λουξεμβούργο. Για να τεθούν ξανά υπό κοινό πάγωμα, απαιτείται νέα ομόφωνη απόφαση της ΕΕ, δηλαδή η ίδια διαδικασία βέτο που μόλις οδήγησε στην αφαίρεσή τους.