Η Ευρώπη εκτός συνομιλιών για την Ουκρανία

Μια συμφωνία για την Ουκρανία που θα απαιτεί ευρωπαϊκά στρατεύματα ή αλλαγές στις κυρώσεις της ΕΕ θα εξαρτηθεί από αποφάσεις που μπορούν να λάβουν μόνο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Παρ’ όλα αυτά, στις 10 Νοεμβρίου οι απεσταλμένοι τους βρίσκονταν στο Άμπου Ντάμπι, όχι όμως στην αίθουσα όπου Ουκρανοί, Ρώσοι και Αμερικανοί διαπραγματευτές συζήτησαν επί περίπου τέσσερις ώρες, στην πρώτη τριμερή συνάντηση από τον Φεβρουάριο (Kyiv Independent).

Το πιο συγκεκριμένο θέμα ήταν μια μεγάλη ανταλλαγή κρατουμένων μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας. Δεν ανακοινώθηκε συμφωνία. Ουκρανός αξιωματούχος, που μίλησε ανώνυμα στο AP, δήλωσε ότι οι λεπτομέρειες θα συζητηθούν τις επόμενες ημέρες (AP). Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Ριαμπκόφ, είπε ότι είναι νωρίς για να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα (TASS). Δεν έχει ανακοινωθεί κατάλογος, αριθμός κρατουμένων ή ημερομηνία.

Οι δύο εμπόλεμες πλευρές διαφωνούν ακόμη και ως προς τον σκοπό των συνομιλιών. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι τις χαρακτήρισε «εποικοδομητικές και ουσιαστικές» και ζητά πρώτα να τερματιστεί ο πόλεμος, στη συνέχεια να καθοριστούν οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία και, τελευταίες, να συζητηθούν οι ευρύτερες ευρωπαϊκές ρυθμίσεις (Πρόεδρος της Ουκρανίας). Μέλος της ρωσικής αντιπροσωπείας έθεσε διαφορετική προτεραιότητα: είπε στο Reuters ότι η Μόσχα θεωρεί πως βασικό αντικείμενο των συνομιλιών πρέπει να είναι ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας (Reuters).

Είχαν ενημερωθεί, αλλά έμειναν έξω από την αίθουσα

Οι σύμβουλοι ασφαλείας από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, μαζί με αξιωματούχους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, συναντήθηκαν με τις ουκρανικές και αμερικανικές αντιπροσωπείες πριν από την τριμερή συνάντηση. Στη συνέχεια έμειναν έξω από την κύρια αίθουσα, σύμφωνα με το POLITICO. Η κοινή τους ανακοίνωση επανέλαβε τη στήριξη στην κυριαρχία της Ουκρανίας και ζήτησε αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο).

Η ενημέρωση του Κιέβου και της Ουάσιγκτον λίγο πριν από τη συνεδρίαση πιθανότατα έδωσε στους Ευρωπαίους κάποια δυνατότητα να επηρεάσουν τα θέματα που θα έθεταν οι δύο αντιπροσωπείες. Δεν τους επέτρεψε, όμως, να απευθύνουν ερωτήσεις στους Ρώσους διαπραγματευτές ή να διαπραγματευτούν τη διατύπωση. Η Μόσχα είχε αντιταχθεί στην παρουσία Ευρωπαίων στο κεντρικό τραπέζι, όπως γράψαμε την παραμονή των συνομιλιών (To Brief), και η θέση της επικράτησε. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε την ημέρα «πολύ παραγωγική» και είπε ότι η Ουάσιγκτον ελπίζει να διευρύνει αργότερα το σχήμα, ώστε να συμμετάσχουν και οι Ευρωπαίοι (Guardian).

Η Μόσχα δεν έχει εξηγήσει τι θα περιλαμβάνει το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας που προτείνει. Η Λιθουανία έχει ήδη θέσει ένα όριο: ο υπουργός Εξωτερικών της, Κέστουτις Μπουντρίς, δήλωσε ότι το Βίλνιους θα απέρριπτε κάθε συμφωνία που θα έδινε στη Ρωσία τη δυνατότητα να επηρεάζει ποιες συμμαχικές δυνάμεις θα σταθμεύουν στην περιοχή του (LRT). Τις αποφάσεις για την ανάπτυξη στρατευμάτων τις λαμβάνουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Ένα πλαίσιο που θα συμφωνούνταν χωρίς τη συμμετοχή τους θα τους ζητούσε να αποδεχθούν όρους στη διαμόρφωση των οποίων δεν είχαν λάβει μέρος.

Ακόμη κι αν διευρυνθεί το σχήμα, η ΕΕ δεν έχει αποφασίσει ποιος θα την εκπροσωπεί. Η Τζόρτζια Μελόνι ζήτησε από τον Αντόνιο Κόστα, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, να ξεκαθαρίσει ποιος θα μιλά εξ ονόματος της ΕΕ και με ποια εντολή. Ο Κόστα προεδρεύει στις συνόδους των εθνικών ηγετών, αλλά δεν μπορεί να ορίσει μόνος του απεσταλμένο· θα πρέπει να συμφωνήσουν οι ίδιοι οι ηγέτες. Η επόμενη άτυπη συνάντησή τους έχει προγραμματιστεί στο Δουβλίνο, στις 13 Νοεμβρίου (Ιρλανδική Προεδρία), χωρίς η δημοσιευμένη ημερήσια διάταξη να επιβεβαιώνει ότι θα συζητήσουν το θέμα.

Οι αποφάσεις παραμένουν στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες

Το κενό είναι πιο καθαρό στις εγγυήσεις ασφαλείας. Η Διακήρυξη των Παρισίων, που υιοθετήθηκε τον Ιανουάριο του 2026 από τον Coalition of the Willing, την κυρίως ευρωπαϊκή ομάδα που σχεδιάζει την ασφάλεια της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο, προβλέπει πολυεθνική δύναμη μόνο όταν οι εχθροπραξίες σταματήσουν με αξιόπιστο τρόπο. Αφήνει κάθε χώρα να αποφασίσει για τη δική της συνεισφορά, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες έγκρισης (Élysée). Η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να δεσμεύσει ούτε έναν Ευρωπαίο στρατιώτη, όπως δεν μπορεί να το κάνει ούτε το Κίεβο.

Το ίδιο ισχύει για τις κυρώσεις. Η ΕΕ τις εγκρίνει κατά κανόνα ομόφωνα, οπότε κάθε κράτος-μέλος μπορεί να μπλοκάρει μια απόφαση (Συμβούλιο της ΕΕ). Κανείς από όσους διαπραγματεύονται στο Άμπου Ντάμπι δεν μπορεί να δεσμεύσει την ΕΕ ότι θα άρει τα μέτρα κατά της Ρωσίας, όσο κι αν μια συμφωνία βασίζεται σε αυτή την ελάφρυνση.

Η πρώτη ημέρα έφερε έναν δίαυλο επικοινωνίας και το ενδεχόμενο ανταλλαγής κρατουμένων, για τα οποία μπορούν να συμφωνήσουν η Ουκρανία και η Ρωσία μεταξύ τους. Μια συμφωνία που θα διαρκέσει είναι διαφορετική υπόθεση: αν απαιτεί ευρωπαϊκά στρατεύματα ή αλλαγές στις κυρώσεις της ΕΕ, χρειάζεται την έγκριση των κυβερνήσεων που έμειναν έξω από την αίθουσα. Κανείς στο τραπέζι δεν μπορεί να αποφασίσει εκ μέρους τους.