Πίεση στην Ιταλία για άσυλο

Η Φινλανδία έγινε η τέταρτη ευρωπαϊκή χώρα που ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει την επιστροφή αιτούντων άσυλο στην Ιταλία, με βάση τους νέους κανόνες ευθύνης της ΕΕ. Η κίνηση αυξάνει την πολιτική πίεση προς τη Ρώμη, χωρίς όμως να προσθέτει ούτε μία επιβεβαιωμένη μεταφορά.

Το υπουργείο Εσωτερικών στο Ελσίνκι ανέφερε ότι οι μεταφορές «προετοιμάζονται αυτή την περίοδο» βάσει του Κανονισμού για τη Διαχείριση Ασύλου και Μετανάστευσης, του κεντρικού εργαλείου του μεταναστευτικού συμφώνου που υιοθέτησε η ΕΕ το 2024 και αντικατέστησε το παλαιό σύστημα του Δουβλίνου για το ποιο κράτος εξετάζει μια αίτηση ασύλου. Η Φινλανδία δεν ανακοίνωσε αριθμούς, χρονοδιάγραμμα ή επιβεβαίωση ότι έχει ήδη μετακινηθεί κάποιος (ANSA, TRT World).

Ο μέχρι τώρα απολογισμός

Η βασική αρχή είναι απλή. Αν κάποιος εισέλθει στην ΕΕ μέσω της Ιταλίας και στη συνέχεια μετακινηθεί, για παράδειγμα, στη Γερμανία ή στη Φινλανδία, ο νέος κανονισμός προβλέπει ότι η Ιταλία πρέπει να τον δεχθεί πίσω και να εξετάσει την αίτησή του. Τα κράτη της βόρειας και δυτικής Ευρώπης θέλουν να επιβάλουν αυτόν τον κανόνα. Η Ιταλία μπορεί να καθυστερήσει ή να αρνηθεί την παραλαβή. Δύο μήνες μετά την έναρξη εφαρμογής του πλαισίου, κάθε χώρα που δοκίμασε τα όρια των ιταλικών υποχρεώσεων πήρε διαφορετική απάντηση.

Η Αυστρία είναι το μόνο κράτος με επιβεβαιωμένα αποτελέσματα. Η Βιέννη ανακοίνωσε τέσσερις ολοκληρωμένες μεταφορές από τότε που οι κανόνες άρχισαν να εφαρμόζονται, στις 12 Ιουνίου 2026, με αιτούντες άσυλο να ταξιδεύουν προς την Ιταλία με τρένο ή λεωφορείο σε περιπτώσεις συνεργασίας (ORF). Οι τέσσερις άνθρωποι δεν αλλάζουν την εικόνα σε επίπεδο όγκου, αλλά δείχνουν ότι το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη.

Η Ελβετία βρίσκεται ανάμεσα στην προετοιμασία και την εκτέλεση. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ιταλικές αρχές αποδέχθηκαν 51 ελβετικά αιτήματα επανεισδοχής μετά τις 12 Ιουνίου, ενώ η Βέρνη έκλεισε πτήσεις για τα τέλη Αυγούστου (NZZ, Ticinonews). Παραμένει ανοιχτό αν οι πτήσεις αυτές θα πραγματοποιηθούν.

Η Γερμανία προσέκρουσε σε άρνηση. Όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, το Βερολίνο σχεδίαζε τρεις επιστροφές· η Ρώμη απέρριψε και τις τρεις, υποστηρίζοντας ότι αφορούσαν παλαιές υποθέσεις, πριν από την εφαρμογή του συμφώνου (Tagesschau). Στη συνέντευξη Τύπου της 19ης Αυγούστου, η γερμανική κυβέρνηση μίλησε για «συντονισμό», όχι για ολοκληρωμένες μεταφορές (Bundesregierung).

Η Γαλλία και η Ολλανδία έχουν μείνει εκτός. Το Παρίσι φέρεται να επέλεξε να μην πιέσει, όσο συνεχιζόταν η συνεργασία με τη Ρώμη για τη μείωση των αναχωρήσεων από τη Μεσόγειο (ANSA).

Γιατί η Ιταλία μπορεί να αρνηθεί

Το πιο σκληρό στοιχείο προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ. Από τις 12 Ιουνίου έως τις 7 Ιουλίου, οκτώ κράτη-μέλη έστειλαν στην Ιταλία 12 αιτήματα μεταφοράς. Η Ιταλία τα απέρριψε όλα (αξιολόγηση της Επιτροπής, 2EU Brussels).

Η αντίσταση της Ρώμης έχει δύο επίπεδα. Το νομικό επιχείρημα είναι ότι, σύμφωνα με τον υπουργό Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι, πολλά αιτήματα αφορούν ανθρώπους που έφθασαν πριν τεθεί σε ισχύ το σύμφωνο, άρα οι νέοι κανόνες δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά (Brussels Signal).

Το πολιτικό επιχείρημα είναι πιο ευθύ. Ο Πιαντεντόζι συνδέει τις γερμανικές απαιτήσεις για μεταφορές με μια ευρύτερη ιταλική ένσταση: γερμανικά πλοία μη κυβερνητικών οργανώσεων διασώζουν μετανάστες στη θάλασσα και τους αποβιβάζουν σε ιταλικά λιμάνια, δημιουργώντας τον ίδιο φόρτο υποθέσεων που στη συνέχεια το Βερολίνο θέλει να επιστρέψει. Η Ιταλία υποστηρίζει επίσης ότι το σύστημα υποδοχής της πιέζεται από τότε που η Ρώμη ανέστειλε τις εισερχόμενες μεταφορές τον Δεκέμβριο του 2022 (Euronews).

Το ρολόι ως μοχλός πίεσης

Οι κανόνες δημιουργούν μια συγκεκριμένη παγίδα για τις χώρες που πιέζουν την Ιταλία. Βάσει του Κανονισμού για τη Διαχείριση Ασύλου και Μετανάστευσης, όταν ένα κράτος κρίνει ότι υπεύθυνη είναι άλλη χώρα, έχει κανονικά έξι μήνες για να ολοκληρώσει τη φυσική μεταφορά. Αν η προθεσμία χαθεί, η ευθύνη επιστρέφει στο κράτος που υπέβαλε το αίτημα (Δικαστήριο της ΕΕ, υπόθεση Shiri). Η Ιταλία δεν χρειάζεται να αρνείται επ’ αόριστον. Αρκεί να αφήνει τον χρόνο να περάσει.

Η ανακοίνωση της Φινλανδίας μετατρέπει τη διαφορά από γερμανοϊταλική αντιπαράθεση σε ευρύτερο τεστ για το αν τα κράτη προορισμού μπορούν πράγματι να υποχρεώσουν την Ιταλία να πάρει ανθρώπους πίσω. Η Αυστρία βρήκε ένα στενό πέρασμα με τέσσερις συνεργατικές υποθέσεις. Η Γερμανία μπλοκαρίστηκε. Η Ελβετία έχει επιστολές αποδοχής, αλλά όχι επιβεβαιωμένες αναχωρήσεις. Η Φινλανδία προετοιμάζεται χωρίς αριθμούς και ημερομηνίες. Η Γαλλία επέλεξε να μείνει εκτός.

Τα ταξίδια με τρένο, τα απορριφθέντα αιτήματα και οι χαμένες προθεσμίες καθορίζουν πλέον τι σημαίνει στην πράξη ο νέος κανονισμός. Η Επιτροπή, που κατέγραψε εκείνες τις 12 αρνήσεις τον Ιούλιο, οφείλει να δώσει στις κυβερνήσεις καθαρή θέση για το αν η ιταλική στάση συμβιβάζεται με τον κανονισμό που η ίδια η Ρώμη ψήφισε. Κάθε μήνας χωρίς τέτοια θέση μεταφέρει την ευθύνη πίσω στις χώρες που ζήτησαν βοήθεια.