Η Γαλλία διεκδικεί θέση στο Άμπου Ντάμπι

Στις 8 Νοεμβρίου, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι η Γαλλία θα συμμετάσχει στις συναντήσεις που σχεδιάζουν να πραγματοποιήσουν η Ουκρανία, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες στις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Αμπού Ντάμπι, υποσχόμενος ότι οι Ευρωπαίοι θα έχουν «ισχυρή παρουσία» (RTL, Προεδρία της Ουκρανίας). Δεν διευκρίνισε ποιος θα εκπροσωπήσει τη Γαλλία ούτε αν θα βρεθεί μαζί με τις τρεις αντιπροσωπείες στις συνομιλίες ή σε χωριστές συναντήσεις. Η ευρωπαϊκή συμμετοχή δεν είναι προαιρετική: η ΕΕ ελέγχει τις κυρώσεις, διαθέτει τα κονδύλια για την ανοικοδόμηση και καλείται να αναλάβει δεσμεύσεις για την ασφάλεια, στοιχεία που θα χρειαστεί κάθε συμφωνία. Γι’ αυτό, οι δύο εκκρεμότητες καθορίζουν πόσο βάρος έχει η υπόσχεση του Μπαρό.

Παρουσία, όχι ακόμη θέση στο τραπέζι

Ο Μπαρό δεν κατονόμασε τον Γάλλο εκπρόσωπο και δήλωσε ότι ο ίδιος δεν θα συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις. Υποσχέθηκε ότι το Παρίσι θα «κάνει τη φωνή της Ευρώπης να ακουστεί» (RTL), χωρίς να διευκρινίσει αν αυτό σημαίνει θέση στις κύριες συνομιλίες ή κάποια άλλη μορφή συμμετοχής (AP). Η ανακοίνωση έγινε πριν συγκεντρωθούν οι αντιπροσωπείες, την ώρα που το σχήμα των συνομιλιών παρέμενε υπό αμφισβήτηση.

Οι άλλες δύο πρωτεύουσες είχαν περιγράψει ένα πιο περιορισμένο πλαίσιο. Στις 6 Νοεμβρίου, ο Τζάρεντ Κούσνερ, απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, έγραψε ότι οι Ευρωπαίοι εταίροι θα ενημερώνονταν «στο περιθώριο» των συναντήσεων στο Αμπού Ντάμπι και θα συμμετείχαν σε ένα ευρύτερο σχήμα μόνο «αν υπάρξει πρόοδος» (AFP μέσω Channel NewsAsia). Στις 3 Νοεμβρίου, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ είχε δηλώσει ότι οι Ευρωπαίοι δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν στις τριμερείς συνομιλίες, αν και θα χρειάζονταν αργότερα στις ευρύτερες συζητήσεις για την ασφάλεια (TASS). Με βάση όσα είχαν δηλώσει έως τότε, καμία από τις δύο πλευρές δεν είχε υποσχεθεί στους Ευρωπαίους θέση στο τραπέζι. Η Ουάσιγκτον και η Μόσχα μιλούσαν για διαβούλευση, ενώ ο Μπαρό ανακοίνωσε συμμετοχή· η διαφορά δεν είναι ζήτημα πρωτοκόλλου, αφού στην κύρια αίθουσα διαμορφώνονται οι όροι.

Εντολή που δεν έχει δοθεί

Ακόμη κι αν εξασφάλιζε θέση, κανείς δεν θα διαπραγματευόταν εκεί για λογαριασμό της ΕΕ. Στις 5 Νοεμβρίου, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι διατύπωσε γραπτώς το πρόβλημα: ζήτησε από τους ηγέτες της ΕΕ να αποφασίσουν ποιος θα εκπροσωπούσε την Ένωση στο τραπέζι και με ποια εξουσιοδότηση (ANSA). Το ερώτημα απευθυνόταν στους αρμόδιους: μόνο οι ηγέτες, ενεργώντας από κοινού, μπορούν να εξουσιοδοτήσουν έναν διαπραγματευτή να μιλήσει εκ μέρους όλων.

Την ίδια ημέρα απάντησε ο Αντόνιο Κόστα, ο οποίος προεδρεύει στις συνόδους των ηγετών της ΕΕ. Σε επιστολή του ανέφερε ότι τα συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προασπίζονται από τα δικά της θεσμικά όργανα, χωρίς όμως να κατονομάσει απεσταλμένο ή να δώσει εντολή για το Αμπού Ντάμπι (Επιστολή Κόστα). Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζητούν εδώ και εβδομάδες σαφή απάντηση (To Brief).

Το διακύβευμα φαίνεται πιο καθαρά στις κυρώσεις. Στις 6 Νοεμβρίου, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλας είπε στους υπουργούς των χωρών της Βαλτικής ότι καμία συμφωνία που αφορά κυρώσεις, ανοικοδόμηση ή εγγυήσεις ασφάλειας δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης). Για να αρθούν ή να χαλαρώσουν οι κυρώσεις της ΕΕ απαιτείται ομόφωνη συμφωνία των κυβερνήσεων των κρατών-μελών, οπότε κάθε χώρα μπορεί να τις μπλοκάρει (Συμβούλιο της ΕΕ). Η Γαλλία διαθέτει αυτό το δικαίωμα αρνησικυρίας, όπως και κάθε άλλη πρωτεύουσα· ακόμη κι αν συμφωνούν όλες οι υπόλοιπες κυβερνήσεις, μία αντίθετη ψήφος αρκεί για να μπλοκάρει την απόφαση. Γι’ αυτό, μια γαλλική υπόσχεση στο Αμπού Ντάμπι δεν μπορεί από μόνη της να γίνει ευρωπαϊκή δέσμευση.

Η ανακοίνωση αλλάζει επίσης τη στάση αναμονής ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι κυβερνήσεις που ζήτησαν ενιαία ευρωπαϊκή φωνή καλούνται τώρα να τοποθετηθούν απέναντι σε μια γαλλική πρωτοβουλία, πριν συμφωνήσουν τι θα λέει αυτή η φωνή.

Ο Μπαρό δεσμεύτηκε ότι η Γαλλία θα βρίσκεται στο Αμπού Ντάμπι πριν συναντηθούν οι αντιπροσωπείες. Δύο απαντήσεις θα έδιναν ουσιαστικό βάρος στην υπόσχεση: θα συμμετάσχει ο Γάλλος εκπρόσωπος στις κύριες συνομιλίες και θα μπορεί να μιλήσει εκεί εκ μέρους και άλλων χωρών πέρα από τη Γαλλία; Το πρώτο ερώτημα πρέπει να απαντηθεί από την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα. Το δεύτερο αφορά τις κυβερνήσεις της ΕΕ, και η επιστολή του Κόστα δείχνει ότι προς το παρόν παραμένει αναπάντητο.