Η Γροιλανδία εξετάζει δικαιώματα διέλευσης των ΗΠΑ

Ο Ντόναλντ Τραμπ, η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν και ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν υπέγραψαν στις 22 Σεπτεμβρίου, στη Νέα Υόρκη, τροποποίηση της αμυντικής συμφωνίας του 1951 για τη Γροιλανδία (Reuters, ABC News). Η τροποποίηση ορίζει το Ναρσαρσουάκ και το Μέστερσβιγκ ως νέες «αμυντικές περιοχές», δηλαδή ζώνες όπου η συμφωνία επιτρέπει την αμερικανική στρατιωτική δραστηριότητα. Δεν καθορίζει αριθμό στρατευμάτων, προϋπολογισμό ή ημερομηνία έναρξης λειτουργίας (Υπογεγραμμένη συμφωνία). Ρυθμίζει, όμως, τη μετακίνηση: οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις αποκτούν πάγιο δικαίωμα διέλευσης από τη Γροιλανδία, ενώ η χρήση νέων εγκαταστάσεων εξακολουθεί να απαιτεί τη συγκατάθεση της γροιλανδικής κυβέρνησης.

Ελεύθερη διέλευση χωρίς νέα έγκριση κάθε φορά

Μόλις τεθεί σε ισχύ η τροποποίηση, οι αμερικανικές δυνάμεις, τα οχήματα, τα κρατικά πλοία και τα αεροσκάφη θα μπορούν να μετακινούνται ελεύθερα μεταξύ των αμυντικών περιοχών, από ξηρά, θάλασσα και αέρα. Τα κρατικά αεροσκάφη θα μπορούν να πετούν πάνω από τη Γροιλανδία και να προσγειώνονται οπουδήποτε στο νησί, ενώ τα κρατικά πλοία θα αποκτούν δικαίωμα υποβρύχιας κίνησης στα χωρικά ύδατά της (Δημοσιευμένο κείμενο της Δανίας). Δεν θα χρειάζεται νέα έγκριση από τις τρεις κυβερνήσεις για κάθε πτήση ή πλου.

Οι αναλυτές διαφωνούν για το πόσο διευρύνει τη συμφωνία η νέα ρύθμιση. Η συμφωνία του 1951 επέτρεπε ήδη στις ΗΠΑ να κατασκευάζουν εγκαταστάσεις, να σταθμεύουν δυνάμεις και να επιχειρούν μέσα σε ζώνες που είχαν συμφωνηθεί (Κείμενο της συμφωνίας του 1951). Μια νορβηγική ανάλυση, που εξετάζει το κείμενο άρθρο προς άρθρο, εντοπίζει πάντως ουσιαστική διεύρυνση στους όρους για τα δικαιώματα προσγείωσης και την υποβρύχια πρόσβαση (Samfunn og politikk).

Η υφιστάμενη βάση είναι εκείνη που ωφελείται πιο άμεσα. Η διαστημική βάση Pituffik, στα βορειοδυτικά, ήδη υποστηρίζει την έγκαιρη προειδοποίηση για πυραυλικές επιθέσεις και την επιτήρηση του διαστήματος (Διαστημική Δύναμη των ΗΠΑ), ενώ η τροποποίηση επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να εκσυγχρονίσει και να διευρύνει τις δραστηριότητές της εκεί. Στο προοίμιο γίνεται λόγος για πιθανή αντιπυραυλική ασπίδα «Golden Dome», αλλά το Reuters δεν εντόπισε σχετική χρηματοδότηση, αριθμό στρατευμάτων ή χρονοδιάγραμμα (Reuters).

Πού μπορεί ακόμη να αρνηθεί η Γροιλανδία

Για τις δύο νέες περιοχές δεν έχουν ακόμη καθοριστεί οι λεπτομέρειες. Το Ναρσαρσουάκ είναι πολιτικό αεροδρόμιο στον νότο, χτισμένο στη θέση πρώην αμερικανικού αεροδρομίου. Το Μέστερσβιγκ είναι απομακρυσμένος κόμβος εφοδιασμού στην ανατολική ακτή. Οι τρεις κυβερνήσεις πρέπει ακόμη να συμφωνήσουν στην έκταση κάθε περιοχής και στις δραστηριότητες που θα επιτρέπονται εκεί (Υπογεγραμμένη συμφωνία).

Για κάθε πρόσθετη αμυντική περιοχή απαιτείται πρώτα γραπτή πρόταση, με τη θέση, την έκταση, τις προβλεπόμενες δραστηριότητες και τα μέτρα περιορισμού των τοπικών επιπτώσεων. Την εξετάζει κοινή επιτροπή των τριών κυβερνήσεων. Αν δεν καταλήξει σε συμφωνία μέσα σε 90 ημέρες, οι διαβουλεύσεις περνούν πρώτα σε υφυπουργούς και κατόπιν σε υπουργούς (Κείμενο του υπουργείου Εξωτερικών της Δανίας). Το δημοσιευμένο άρθρο δεν προβλέπει αυτόματη έγκριση σε κανένα στάδιο· επομένως, αν οι συνομιλίες οδηγηθούν σε αδιέξοδο, δεν δημιουργείται νέα περιοχή και η κυβέρνηση της Νουούκ μπορεί απλώς να αρνηθεί.

Σε αυτό το σημείο ο ισχυρισμός του Τραμπ περί «μόνιμου ελέγχου» (Λευκός Οίκος) ξεπερνά όσα ορίζει το κείμενο. Η τροποποίηση δεν έχει ημερομηνία λήξης, άρα η διάρκειά της είναι πράγματι αόριστη (Κείμενο του υπουργείου Εξωτερικών της Δανίας). Ο έλεγχος, όμως, είναι κοινός. Για νέες περιοχές, καθώς και για κάθε εγκατάσταση ή διαρκή παρουσία δυνάμεων από χώρα εκτός ΝΑΤΟ, απαιτείται συμφωνία και των τριών πλευρών (Δημοσιευμένο κείμενο της Δανίας).

Η Δανία και η Γροιλανδία δεσμεύονται επίσης να διασφαλίσουν ότι μια μελλοντικά ανεξάρτητη Γροιλανδία θα παραμείνει στο ΝΑΤΟ και θα αναλάβει τη συμφωνία (Κείμενο του υπουργείου Εξωτερικών της Δανίας). Η δέσμευση αφορά μόνο τις κυβερνήσεις που την υπέγραψαν. Μια ανεξάρτητη Γροιλανδία θα ήταν νέο κράτος, με δικές του επιλογές για τις συμμαχίες του.

Τι καλούνται να εγκρίνουν οι βουλευτές

Η τροποποίηση δεν θα τεθεί σε ισχύ πριν ολοκληρωθούν οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες στη Δανία και στη Γροιλανδία και οι δύο κυβερνήσεις ενημερώσουν την Ουάσιγκτον με διπλωματική διακοίνωση (Δανική κυβέρνηση). Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τα αρμόδια κοινοβούλια είναι το Φόλκετινγκ της Δανίας και το Ινατσισάρτουτ της Γροιλανδίας (n-tv). Ο Νίλσεν έχει παρουσιάσει τη συμφωνία ως μέσο προστασίας της αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας (To Brief).

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις χαιρέτισαν τη συμφωνία, αλλά δεν προσέφεραν δικές τους δυνάμεις. Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς επαίνεσε μια λύση που, όπως είπε, σέβεται το διεθνές δίκαιο και ενισχύει το ΝΑΤΟ (Γερμανική κυβέρνηση). Στις 27 Σεπτεμβρίου, ο Άντι Μπέρναμ από τη Βρετανία και ο Γιόνας Γκαρ Στέρε από τη Νορβηγία χαιρέτισαν επίσης τη συμφωνία, χωρίς να ανακοινώσουν αποστολή δυνάμεων ή χρηματοδότηση για τη Γροιλανδία (Βρετανική κυβέρνηση). Προς το παρόν, η ασφάλεια σε αυτό το τμήμα της αρκτικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ παραμένει υπόθεση των τριών κυβερνήσεων.

Όταν τεθεί σε ισχύ, η τροποποίηση θα επιτρέπει στα αμερικανικά αεροσκάφη και πλοία να κινούνται στη Γροιλανδία χωρίς νέα έγκριση των τριών κυβερνήσεων για κάθε μετακίνηση, ενώ η χρήση των δύο νέων περιοχών θα εξακολουθεί να απαιτεί συμφωνία. Οι αναλυτές διαφωνούν για το κατά πόσο αυτά τα δικαιώματα διέλευσης επεκτείνονται πέρα από όσα προέβλεπε η συμφωνία του 1951. Σε κάθε περίπτωση, οι βουλευτές της Γροιλανδίας καλούνται να τα εγκρίνουν προτού γίνει γνωστό τι θα φιλοξενήσουν το Ναρσαρσουάκ και το Μέστερσβιγκ. Η κυβέρνηση Νίλσεν οφείλει να εξηγήσει αυτό το σημείο στο Ινατσισάρτουτ πριν από την ψηφοφορία.