Η Ουκρανία προετοιμάζεται, η Ουγγαρία κρατά το βέτο

Η Ουγγαρία επέτρεψε στην Ουκρανία και τη Μολδαβία να προετοιμάσουν το επόμενο στάδιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ, διατηρώντας όμως τη δυνατότητα να εμποδίσει την επίσημη έναρξή του. Στις 7 Οκτωβρίου, οι πρέσβεις των κρατών μελών στην ΕΕ συμφώνησαν να καλέσουν τις δύο χώρες να καταθέσουν τις διαπραγματευτικές τους θέσεις για δύο νέες θεματικές ενότητες, αφού η Βουδαπέστη σταμάτησε να εμποδίζει αυτό το βήμα (European Pravda, Kyiv Independent). Η Ουγγαρία εξακολουθεί να συνδέει τη συναίνεσή της για την επίσημη έναρξη με νομοσχέδιο για τα μειονοτικά σχολεία στην Ουκρανία, το οποίο δεν έχει ακόμη ψηφίσει η ουκρανική Βουλή (Euronews).

Τι ενέκριναν οι πρέσβεις

Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις χωρίζονται σε θεματικές ενότητες. Πριν ανοίξει μία από αυτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολογεί πόσο συμβατή είναι η νομοθεσία της υποψήφιας χώρας με τους κανόνες της ΕΕ και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών εγκρίνουν την αξιολόγηση. Στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης των πρέσβεων την Τετάρτη περιλαμβανόταν ακριβώς αυτή η έγκριση για τις ενότητες 2 και 3, που αφορούν την ενιαία αγορά και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας (Ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου).

Η έγκριση επιτρέπει στην ΕΕ να ζητήσει από τις υποψήφιες χώρες να παρουσιάσουν τις θέσεις τους, αλλά δεν αρχίζει τις διαπραγματεύσεις. Για να ανοίξει μια ενότητα, απαιτείται ξεχωριστή απόφαση των κυβερνήσεων και επίσημη συνάντηση με την υποψήφια χώρα. Η ημερήσια διάταξη δείχνει μόνο τι επρόκειτο να εγκρίνουν οι πρέσβεις. Για όσα τελικά συμφώνησαν, η πληροφόρηση προέρχεται από διπλωμάτες της ΕΕ που επικαλείται ο Τύπος, καθώς δεν έχει δημοσιευθεί κείμενο απόφασης.

Το νομοσχέδιο που περιμένει η Βουδαπέστη

Η απαίτηση της Ουγγαρίας αφορά την εκπαίδευση των εθνοτικών Ούγγρων στην ουκρανική περιφέρεια της Υπερκαρπαθίας, ενώ η διαφωνία προηγείται της σημερινής αντιπαράθεσης. Η Επιτροπή της Βενετίας, ομάδα συνταγματολόγων του Συμβουλίου της Ευρώπης, είχε επικρίνει την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της Ουκρανίας το 2017, επειδή περιόριζε τη διδασκαλία σε γλώσσες μειονοτήτων (Επιτροπή της Βενετίας). Η κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ, που διαδέχθηκε εκείνη του Βίκτορ Όρμπαν, είχε ήδη δείξει νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα ότι ήταν διατεθειμένη να μετριάσει τη στάση της (To Brief).

Η απάντηση του Κιέβου είναι ένα νομοσχέδιο που θα δίνει ειδικό καθεστώς στα σχολεία όπου η διδασκαλία γίνεται κυρίως σε γλώσσα μειονότητας, όπως τα ουγγρικά. Κατατέθηκε στη Ράντα, το κοινοβούλιο της Ουκρανίας, την 1η Οκτωβρίου, αλλά έως τις 7 Οκτωβρίου δεν είχε τεθεί σε ψηφοφορία (Κάρτα νομοσχεδίου στη Ράντα, κείμενο του σχεδίου). Η υπουργός Εξωτερικών Ανίτα Όρμπαν χαιρέτισε το σχέδιο. Το Reuters, επικαλούμενο δύο διπλωμάτες της ΕΕ, μετέδωσε ότι η Ουγγαρία θα έπαυε να αντιτίθεται στις δύο ενότητες μόλις το ενέκρινε η Ράντα (Reuters).

Αυτή η αλληλουχία εξηγεί γιατί η Βουδαπέστη υποχώρησε στο συγκεκριμένο βήμα, αλλά όχι στο επόμενο. Η προετοιμασία των θέσεων από τις υποψήφιες χώρες δεν της κοστίζει τίποτα. Η ουσιαστική της επιρροή βρίσκεται στην επίσημη έναρξη των διαπραγματεύσεων, όπου κράτησε το βέτο της.

Η Μολδαβία περιμένει ψηφοφορία στο Κίεβο

Η Μολδαβία πληρώνει το κόστος μιας διαφωνίας που δεν την αφορά. Άλλες κυβερνήσεις αρνήθηκαν να προχωρήσουν τον φάκελό της χωριστά από εκείνον της Ουκρανίας, με αποτέλεσμα το Κισινάου να περιμένει όσο διαφωνούσαν η Βουδαπέστη και το Κίεβο (Euronews). Την Τετάρτη, η αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κριστίνα Γκερασίμοφ, δήλωσε ότι η Μολδαβία έλαβε την πρόσκληση από την Ιρλανδία, η οποία προεδρεύει αυτή την περίοδο στο Συμβούλιο της ΕΕ. Όπως είπε, η πρόσκληση αφορά την προετοιμασία για επίσημη έναρξη σε μελλοντική διάσκεψη (Moldpres).

Το χρονοδιάγραμμα είναι σύντομο, αλλά εξαρτάται από προϋποθέσεις. Διπλωμάτες έχουν υποδείξει ως ημερομηνία την 12η Οκτωβρίου για τη συμφωνία επί των κοινών θέσεων της ΕΕ, δηλαδή της ενιαίας στάσης που θα ακολουθήσουν οι 27 κυβερνήσεις στις διαπραγματεύσεις. Η ημερομηνία αυτή προϋποθέτει ότι θα έχει προηγηθεί ψηφοφορία στη Ράντα. Έχει επίσης αναφερθεί συνάντηση υπουργών και υποψηφίων χωρών στο Λουξεμβούργο, στις 13 Οκτωβρίου, όπου θα άνοιγαν επίσημα οι ενότητες (Kyiv Independent).

Κάθε ένα από αυτά τα βήματα απαιτεί τη συμφωνία και των 27 κυβερνήσεων. Το πλαίσιο διαπραγμάτευσης της Ουκρανίας, που ορίζει τους κανόνες της ενταξιακής διαδικασίας, προβλέπει ότι το Συμβούλιο της ΕΕ αποφασίζει ομόφωνα, ύστερα από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για το άνοιγμα κάθε ενότητας. Η ομοφωνία σημαίνει ότι μία κυβέρνηση αρκεί για να μπλοκάρει την απόφαση (πλαίσιο διαπραγμάτευσης). Επομένως, η Ουγγαρία δεν χρειάζεται νέα διαδικασία για να εμποδίσει την έναρξη. Αρκεί να μη δώσει τη συγκατάθεσή της.

Η Ουγγαρία έκανε μια αναστρέψιμη παραχώρηση: επέτρεψε το προπαρασκευαστικό βήμα, κράτησε το βέτο στην επίσημη έναρξη και άφησε την πρόοδο της Μολδαβίας να εξαρτάται από ψηφοφορία σε κοινοβούλιο όπου το Κισινάου δεν έχει λόγο. Αν η Ράντα εγκρίνει το νομοσχέδιο για τα σχολεία τις επόμενες ημέρες, οι δύο υποψήφιες χώρες θα μπορούσαν να ανοίξουν τις δύο ενότητες μέσα στην εβδομάδα. Αν η ψηφοφορία καθυστερήσει, θα καθυστερήσει μαζί της και η Μολδαβία, για λόγους άσχετους με τις δικές της μεταρρυθμίσεις.