Ιρλανδία: προστασία αγροτικών ενισχύσεων στις περικοπές €141bn

Η Ιρλανδία πρότεινε να μειωθεί κατά 141 δισ. ευρώ, περίπου 8 τοις εκατό, το σχέδιο δαπανών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034, αφήνοντας σχεδόν ανέπαφες τις αγροτικές επιδοτήσεις και την περιφερειακή στήριξη (διαπραγματευτικό πλαίσιο του Συμβουλίου). Οι περικοπές επιβαρύνουν την έρευνα, την άμυνα και την εξωτερική πολιτική. Οι κυβερνήσεις που ζητούν μικρότερο προϋπολογισμό εξασφαλίζουν έτσι χαμηλότερο συνολικό ποσό, καλούνται όμως πλέον να εξηγήσουν από πού θα προέλθουν οι πολύ βαθύτερες περικοπές που έχουν ζητήσει.

Τα 141 δισ. ευρώ υπολογίζονται σε τιμές 2025, χωρίς να συνυπολογίζεται ο πληθωρισμός. Οι αναφορές σε περικοπή 159 δισ. ευρώ περιγράφουν το ίδιο σχέδιο σε τρέχουσες τιμές, οι οποίες περιλαμβάνουν τις προβλέψεις για τον πληθωρισμό (Reuters). Η Ιρλανδία συνέταξε το κείμενο επειδή ασκεί αυτό το εξάμηνο την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Η προεδρία περνά από κράτος-μέλος σε κράτος-μέλος και η χώρα που την αναλαμβάνει συντονίζει τις διαπραγματεύσεις των κυβερνήσεων.

Τι προστατεύει και τι περικόπτει η Ιρλανδία

Το προσχέδιο είναι ένα «διαπραγματευτικό πλαίσιο», συμβιβαστικό κείμενο της προεδρίας που δεν δεσμεύει καμία κυβέρνηση. Διατηρεί σχεδόν αμετάβλητο το εγγυημένο κατώτατο ποσό για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος, στα 261,013 δισ. ευρώ. Αυξάνει επίσης στα 410,080 δισ. ευρώ ένα κοινό κονδύλι, στο οποίο συνυπολογίζονται τα κονδύλια συνοχής, δηλαδή η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για φτωχότερες περιφέρειες, και άλλα προγράμματα (πλαίσιο του Συμβουλίου).

Οι περικοπές προέρχονται από άλλους τομείς. Σε σύγκριση με το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα κονδύλια για την έρευνα, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια μειώνονται κατά 66,605 δισ. ευρώ. Η εξωτερική πολιτική χάνει 33,064 δισ. ευρώ, ποσό που περιλαμβάνει τη στήριξη χωρών που επιδιώκουν να ενταχθούν στην ΕΕ και των ανατολικοευρωπαϊκών γειτόνων της (New Union Post).

Ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ιρλανδίας, Τόμας Μπερν, χαρακτηρίζει το κείμενο συμβιβασμό που αποσκοπεί να προωθήσει τις συνομιλίες (RTÉ). Η διάρθρωσή του προσφέρει κάτι σε κάθε πλευρά: οι κυβερνήσεις που επιδιώκουν δημοσιονομική συγκράτηση εξασφαλίζουν χαμηλότερο συνολικό ποσό, ενώ όσες εξαρτώνται από τις αγροτικές και περιφερειακές ενισχύσεις τις διατηρούν.

Η δεύτερη ομάδα είναι πολυπληθής. Στις 2 Οκτωβρίου, 17 ηγέτες, με την Ιταλίδα Τζόρτζια Μελόνι και τον Ρουμάνο Νικουσόρ Νταν να πρωτοστατούν, ζήτησαν με επιστολή να διατηρηθούν οι αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια συνοχής (κυβέρνηση της Σλοβενίας), όπως είχαμε αναφέρει τότε (To Brief).

Γιατί οι δημοσιονομικά φειδωλές κυβερνήσεις παραμένουν δυσαρεστημένες

Έξι κυβερνήσεις συνεισφέρουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ περισσότερα απ’ όσα εισπράττουν: η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία, η Φινλανδία και η Σουηδία. Τον Αύγουστο ζήτησαν περικοπές «αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων» ευρώ, κατανεμημένες σε όλους τους τομείς δαπανών (κοινή δήλωση). Η πρόταση της Ιρλανδίας απέχει πολύ από αυτό το ύψος. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι το προτεινόμενο μέγεθος δεν αποτελεί βάση για συμφωνία (Tagesschau).

Η Φινλανδία δείχνει πού δυσκολεύεται αυτό το στρατόπεδο. Ο πρωθυπουργός Πέτερι Όρπο χαρακτήρισε τις περικοπές ανεπαρκείς και στη συνέχεια διαμαρτυρήθηκε ότι το βάρος τους πέφτει υπερβολικά στην άμυνα, την έρευνα και τις νέες τεχνολογίες (STT/Suomenmaa). Σε ένα προσχέδιο που προστατεύει τις αγροτικές και περιφερειακές δαπάνες, ζητά μικρότερο προϋπολογισμό αλλά και προστασία των τομέων από τους οποίους προέρχονται οι περικοπές.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντιδρά για τον αντίθετο λόγο. Οι επικεφαλής διαπραγματευτές του για τον προϋπολογισμό, Ζίγκφριντ Μουρεσάν και Κάρλα Ταβάρες, απέρριψαν το προσχέδιο στις 10 Οκτωβρίου. Υποστήριξαν ότι οι περικοπές στην ανταγωνιστικότητα και την εξωτερική πολιτική αποδυναμώνουν την ικανότητα της Ευρώπης να επενδύει, να στηρίζει εταίρους και να ανταποκρίνεται σε κρίσεις (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Ποιος μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία

Ο επταετής προϋπολογισμός απαιτεί ομόφωνη έγκριση και από τις 27 κυβερνήσεις. Πριν από αυτό, το Κοινοβούλιο πρέπει να συναινέσει με την πλειοψηφία των μελών του (άρθρο 312). Επομένως, κάθε κυβέρνηση μπορεί να ασκήσει βέτο. Το Κοινοβούλιο μπορεί να αρνηθεί τη συναίνεσή του, αλλά δεν μπορεί να ξαναγράψει το πλαίσιο: μπορεί μόνο να εγκρίνει ή να απορρίψει όσα συμφωνήσουν οι κυβερνήσεις. Οι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν το κείμενο στη σύνοδο κορυφής στις 15-16 Οκτωβρίου (ημερήσια διάταξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου).

Τα στοιχεία οδηγούν σε ένα σαφές συμπέρασμα: οι έξι καθαροί συνεισφέροντες ζητούν πολύ βαθύτερες περικοπές από εκείνες που προτείνει η Ιρλανδία. Το σχέδιο δείχνει πόσο δύσκολο γίνεται να επιτευχθούν τέτοιες περικοπές όταν προστατεύονται οι αγροτικές και περιφερειακές δαπάνες, καθώς τότε το βάρος πέφτει στην έρευνα, την ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική, τομείς που οι ίδιες οι έξι κυβερνήσεις θεωρούν αναγκαίους για την Ευρώπη. Υπάρχει, ωστόσο, ένα κενό: οι έξι δεν έχουν δημοσιεύσει λεπτομερή εναλλακτική πρόταση, οπότε παραμένει άγνωστο από πού θα εξασφάλιζαν τα επιπλέον δισεκατομμύρια. Μέχρι το Βερολίνο, η Χάγη και οι εταίροι τους να παρουσιάσουν μια τέτοια πρόταση, το ιρλανδικό κείμενο είναι η μόνη ολοκληρωμένη εκδοχή των επιλογών που βρίσκεται στο τραπέζι.