Το Κρεμλίνο φρενάρει την εκεχειρία στους αιθέρες

Το Κρεμλίνο χαρακτήρισε το Σάββατο «πρόωρες» τις αναφορές περί αεροπορικής εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας, αφήνοντας ταυτόχρονα να εννοηθεί ότι η Ρωσία παραμένει ανοιχτή σε «νέες ιδέες» (n-tv). Την ίδια εβδομάδα, σλοβακικές πηγές μετέδιδαν ότι η Μόσχα δεσμεύεται να συνεχίσει τον πόλεμο έως την «πλήρη νίκη» (Aktuality). Οι δύο τοποθετήσεις δεν αλληλοαναιρούνται. Αντίθετα, αποτυπώνουν μια ρωσική τακτική: συνέχιση των επιχειρήσεων στο πεδίο, ενώ η ιδέα μιας ασαφούς εκεχειρίας στον αέρα κυκλοφορεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο. Όσο κανείς δεν έχει ορίσει τι ακριβώς σημαίνει μια τέτοια παύση, η Μόσχα έχει χώρο να δοκιμάζει τις αντοχές των συμμάχων πριν χρειαστεί να αποδεχθεί, να απορρίψει ή να παραβιάσει κάτι συγκεκριμένο.

Η Ουάσιγκτον και το Κίεβο έχουν συγκλίνει στην πρόταση για περιορισμένη παύση των αεροπορικών επιθέσεων, ενώ οι χερσαίες μάχες θα συνεχίζονται (Kyiv Independent). Η Μόσχα δεν έχει λάβει ακόμη επίσημη πρόταση. Περιμένει. Στο μεταξύ, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ήδη διαβάζουν αυτή την αναμονή με διαφορετικό τρόπο. Η Γαλλία και η Γερμανία τη βλέπουν ως λόγο για επιτάχυνση της παραγωγής όπλων. Η Σλοβακία ως αφορμή για αποστασιοποίηση. Η Ρωσία δεν χρειάζεται να υπογράψει τίποτε για να κερδίσει χρόνο· η ίδια η ασάφεια μεγαλώνει τις υπάρχουσες ρωγμές.

Μια φόρμουλα χωρίς ορισμό

Ο όρος «αεροπορική εκεχειρία» δεν έχει παγιωμένο νομικό περιεχόμενο. Η τσεχική κάλυψη το περιγράφει καθαρά: μια τέτοια συμφωνία θα σταματούσε τις επιθέσεις από αέρος, αλλά θα άφηνε ανέγγιχτες τις χερσαίες μάχες, το πυροβολικό και τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς (iROZHLAS). Το Κίεβο είχε στο παρελθόν μιλήσει για «σιωπή στους ουρανούς», προσπαθώντας να διαχωρίσει τον περιορισμό των αεροπορικών πληγμάτων από τον πόλεμο στο έδαφος (President of Ukraine). Καμία από τις σημερινές ιδέες δεν διευκρινίζει ποια όπλα θα περιλαμβάνονται, αν θα καλύπτονται οι ενεργειακές υποδομές και τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας ή τι θα συμβαίνει όταν η μία πλευρά καταγγέλλει παραβίαση.

Το κενό επαλήθευσης είναι πρακτικό, όχι θεωρητικό. Δεν υπάρχει διεθνής οργανισμός που μπορεί να περιπολεί τον ουκρανικό εναέριο χώρο. Αν ένας πύραυλος πλήξει έναν σταθμό ηλεκτροπαραγωγής, κάποιος πρέπει να αποφανθεί σε ποιον ανήκε και ποιες συνέπειες θα υπάρξουν. Στην πράξη, αυτό θα βασιστεί σε εθνικά ραντάρ και δορυφορικές πληροφορίες, ενώ οι αντιδράσεις θα αποφασίζονται με πολιτική διαπραγμάτευση και όχι με αυτόματο μηχανισμό επιβολής (2eu.brussels). Κάθε πρωτεύουσα μπορεί να γεμίσει αυτό το κενό με τη δική της ερμηνεία.

Οι δυτικές πρωτεύουσες προετοιμάζονται για αποτυχία, όχι για ειρήνη

Η Γαλλία αντιμετωπίζει τον ουρανό της Ουκρανίας ως πρόβλημα στρατιωτικής βιομηχανίας. Η κοινή δήλωση του Ελιζέ με την Ουκρανία στις 14 Ιουλίου προβλέπει 16 μαχητικά Rafale και γαλλοϊταλικά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, χαρακτηρίζοντας την αεροπορική και αντιπυραυλική ικανότητα «την πρώτη εγγύηση ασφάλειας» (Élysée, Reuters). Η Γερμανία προωθεί πρόγραμμα εννέα χωρών για αντιβαλλιστική άμυνα, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από αμερικανικούς αναχαιτιστές (Defense News). Η Πολωνία πρότεινε τριμερή παραγωγή πυραύλων Patriot με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία, με το εργοστάσιο κοντά στο θέατρο επιχειρήσεων που θα εξυπηρετεί (Defence24). Και οι τρεις πρωτεύουσες ξεκινούν από την ίδια παραδοχή: μια παύση στον αέρα που καταρρέει μπορεί να αποδειχθεί χειρότερη από την απουσία παύσης, άρα η παραγωγή πρέπει να συνεχιστεί σαν να πρόκειται να αποτύχει.

Η Ρουμανία δείχνει γιατί το διακύβευμα δεν είναι αφηρημένο. Όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, ρουμανικά F-16 κατέρριψαν drones που εισήλθαν στον εθνικό εναέριο χώρο σε δύο διαδοχικές ημέρες κοντά στον διάδρομο του Δούναβη (To Brief, SpotMedia). Μια παύση των ρωσικών πληγμάτων στη νότια Ουκρανία θα μείωνε άμεσα τις τροχιές που ενεργοποιούν ρουμανικούς συναγερμούς. Η ρωσική διάθεση να συζητήσει, όμως, μπορεί να έχει απλούστερη εξήγηση: τα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια προκαλούν κόστος που η Μόσχα θέλει να περιορίσει (Digi24). Αυτό είναι υπολογισμός πίεσης, όχι ένδειξη ειρήνευσης.

Η Σλοβακία δείχνει τη ρωγμή στη συμμαχία

Ο πιο καθαρός ευρωπαϊκός κίνδυνος βρίσκεται στην Μπρατισλάβα. Ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο χαρακτήρισε την «coalition of the willing», την ομάδα υπό γαλλική καθοδήγηση που συντονίζει παραδόσεις όπλων, εκπαίδευση και δεσμεύσεις προμηθειών για την Ουκρανία, «λέσχη πολεμοκάπηλων» και απέρριψε τη θανατηφόρα βοήθεια (ta3). Την ίδια ώρα, η Σλοβακία έχει ενταχθεί σιωπηρά στην ίδια ομάδα σε τεχνικό επίπεδο, όπως επιβεβαίωσε η γαλλική πρεσβεία (Denník N). Το τι αλλάζει αυτή η συμμετοχή δεν είναι σαφές: μπορεί απλώς να σημαίνει ότι Σλοβάκοι αξιωματούχοι μετέχουν σε συσκέψεις σχεδιασμού χωρίς δέσμευση υλικού. Το χάσμα, όμως, δείχνει πώς η γλώσσα της εκεχειρίας γίνεται εργαλείο εσωτερικής πολιτικής. Ο Φίτσο μπορεί να αξιοποιήσει οποιαδήποτε πρόταση για αεροπορική εκεχειρία ώστε να αντιταχθεί σε στρατιωτικές δεσμεύσεις, ενώ οι υπηρεσίες του συνεργάζονται στο παρασκήνιο.

Αυτός είναι ο μηχανισμός που μπορεί να εκμεταλλευθεί η Μόσχα χωρίς να υπογράψει ούτε γραμμή. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν έχουν συμφωνήσει δημοσίως τι θα καλύπτει μια αεροπορική εκεχειρία, ποιος θα επαληθεύει τις παραβιάσεις και πώς θα αντιδράσουν όταν η Ρωσία τη δοκιμάσει. Η απάντηση αφορά τον Μακρόν, τον Μερτς, τον Τουσκ και τους υπουργούς Άμυνάς τους. Κανείς δεν την έχει δώσει.