Το Μαρόκο έκλεισε τον δρόμο προς Θέουτα

Η επανάληψη της μαζικής εισόδου στα τέλη Ιουλίου στη Θέουτα, την οποία φοβούνταν οι ισπανικές αρχές, δεν ήρθε στις 15 Αυγούστου. Οι μαροκινές δυνάμεις ασφαλείας αναχαίτισαν ομάδες κοντά στη Φνιντέκ, σε απόσταση τριών χιλιομέτρων από τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική, χρησιμοποιώντας δακρυγόνα, ελικόπτερα και αστυνομικούς σκύλους. Στο πέρασμα Ελ Ταραχάλ, οι ισπανικές αρχές ανέφεραν ηρεμία και καμία συλλογική είσοδο (Europa Press, EFE). Η ηρεμία αυτή έδειξε πού βρίσκεται στην πράξη ο έλεγχος: όχι στη Μαδρίτη ή στις Βρυξέλλες, αλλά στο Ραμπάτ.

Το Μαρόκο επέλεξε να κινηθεί

Τις προηγούμενες ημέρες, η μαροκινή αστυνομία συνέλαβε 61 ανθρώπους, οι οποίοι κατηγορούνται ότι προωθούσαν απόπειρες διέλευσης μέσω κοινωνικών δικτύων. Στις 15 Αυγούστου, οι δυνάμεις ασφαλείας σταμάτησαν 294 ανθρώπους στη Φνιντέκ, αριθμός που αυξανόταν στη διάρκεια της ημέρας από τις πρώτες αναφορές για 111 (Hespress). Η Ισπανία είχε αναπτύξει περίπου 1.600 αστυνομικούς και στελέχη της Guardia Civil γύρω από τον θύλακα, ενώ ακύρωσε και στρατιωτικές άδειες (El País). Η ισπανική κινητοποίηση λειτούργησε ως ασφάλεια, όχι ως ο καθοριστικός παράγοντας.

Όπως είχε αναλύσει το To Brief σε προηγούμενη κάλυψη (To Brief), η πίεση στα τέλη Ιουλίου εκδηλώθηκε όταν η μαροκινή επιτήρηση φάνηκε είτε ανεπαρκής είτε ανεκτική. Χιλιάδες άνθρωποι έφθασαν στη Θέουτα μέσα σε διαδοχικές νύχτες, μετατρέποντας μια διμερή συνοριακή ένταση σε ευρωπαϊκή αντιπαράθεση για το ποιος φέρει την ευθύνη στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης. Η Θέουτα είναι ισπανικό και ευρωπαϊκό έδαφος, όμως η Ισπανία απαιτεί ελέγχους ταυτότητας για τη μετακίνηση από τον θύλακα προς την ηπειρωτική χώρα, περιορίζοντας δραστικά τη συνέχεια του ταξιδιού. Η σημασία της δεν βρίσκεται τόσο στον ρόλο της ως διαδρόμου μετανάστευσης, όσο στο ότι δοκιμάζει ποιος ελέγχει πραγματικά την πρόσβαση σε έδαφος της ΕΕ.

Στις 15 Αυγούστου, το Μαρόκο επέλεξε να επιβάλει τον έλεγχο. Η αντίθεση με τον Ιούλιο κάνει το ερώτημα πιο αιχμηρό: εάν το Ραμπάτ μπορεί να σταματά τις διελεύσεις όταν το αποφασίζει, τότε το ευρωπαϊκό σύνορο στη Θέουτα λειτουργεί με βάση τη δική του διακριτική ευχέρεια.

Χρήμα χωρίς εντολή

Καμία συνθήκη δεν υποχρεώνει το Μαρόκο να αστυνομεύει τα ευρωπαϊκά σύνορα. Η συμφωνία αποτυπώνεται στα κονδύλια, όχι σε δεσμευτικό κείμενο. Λίγες ημέρες μετά την παραβίαση του Ιουλίου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε επιστολή στον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, χαρακτηρίζοντας το Μαρόκο «σημαντικό στρατηγικό εταίρο» και προσφέροντας περισσότερη τεχνική και οικονομική στήριξη (Brussels Signal). Ο επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ αναφέρθηκε στην πρόσθετη έκτακτη χρηματοδότηση των 114 εκατ. ευρώ προς την Ισπανία, εκ των οποίων περίπου 28 εκατ. ευρώ προορίζονται για τα συστήματα υποδοχής και επιστροφών στη Θέουτα (Euronews).

Η αλυσίδα ισχύος έχει μία κατεύθυνση. Το Μαρόκο ελέγχει ποιος φτάνει στο σύνορο. Η Ισπανία αναλαμβάνει τις νομικές συνέπειες μόλις οι άνθρωποι πατήσουν στο έδαφός της. Οι Βρυξέλλες προσφέρουν χρήματα και τη Frontex, την ευρωπαϊκή υπηρεσία συνόρων που συνδράμει τις εθνικές δυνάμεις αλλά δεν τις διοικεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορεί να διατάξει τη μαροκινή χωροφυλακή να διαλύσει ένα πλήθος. Μπορεί μόνο να ανταμείψει τη συνεργασία εκ των υστέρων. Το βελγικό think tank Denktank Minerva το διατύπωσε ευθέως: η Θέουτα δείχνει ότι το «Φρούριο Ευρώπη» εξαρτάται από έναν εταίρο που μπορεί να ενεργοποιεί και να απενεργοποιεί τη συνεργασία (Denktank Minerva). Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε και η γερμανική κάλυψη (Tagesschau).

Τι κρύβει η επιτυχία

Όσο πιο αποτελεσματική είναι η μαροκινή επιβολή πριν οι άνθρωποι βρεθούν υπό ισπανικό έλεγχο, τόσο δυσκολότερος γίνεται ο έλεγχος της ίδιας της επιχείρησης. Στις 15 Αυγούστου, οι μαροκινές αρχές διέταξαν δημοσιογράφους του EFE και της ισπανικής δημόσιας τηλεόρασης TVE να αποχωρήσουν από τη Φνιντέκ κατά τη διάρκεια της αστυνομικής επιχείρησης (elDiario.es). Οι ευρωπαϊκές νομικές εγγυήσεις εφαρμόζονται όταν κάποιος φτάσει σε ισπανική δικαιοδοσία: διαδικασίες ασύλου, δικαστικός έλεγχος, προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων. Πριν από αυτό το σημείο, η ΕΕ δεν διαθέτει άμεσα εργαλεία για να εποπτεύσει πώς το Μαρόκο πραγματοποιεί τις αναχαιτίσεις ή χρησιμοποιεί βία.

Επιστολή 22 κυβερνήσεων, που προωθήθηκε από την Ιταλία και τη Δανία, αξιοποίησε τη Θέουτα για να ζητήσει αυστηρότερα εξωτερικά σύνορα και κέντρα επεξεργασίας αιτήσεων σε τρίτες χώρες (Euronews). Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και ο υπουργός Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι υποστήριξαν τη μεταφορά της διαδικασίας ασύλου εκτός εδάφους της ΕΕ. Η Μαδρίτη απάντησε ότι οι μετακινήσεις από τον θύλακα προς την υπόλοιπη Ισπανία παρέμειναν κάτω από το ένα τοις εκατό και κατηγόρησε τη Ρώμη για εκλογική εκμετάλλευση (Il Fatto Quotidiano).

Η επιχείρηση της 15ης Αυγούστου έδειξε ότι η χρηματοδότηση μιας τρίτης χώρας ώστε να σταματά τις διελεύσεις πριν γίνουν ορατές μπορεί να αποτρέψει μια κρίση σε μία συγκεκριμένη ημέρα. Δεν έδειξε ότι το σχήμα αυτό μειώνει τους θανάτους, χαλαρώνει τη μεταναστευτική πίεση ή αφαιρεί από το Ραμπάτ τη δυνατότητα να διαπραγματεύεται πότε και αν θα συνεργαστεί. Η σύγκριση με τα τέλη Ιουλίου, όταν η μαροκινή επιτήρηση φάνηκε ανεπαρκής ή ανεκτική, είναι η καθαρότερη ένδειξη της διαπραγματευτικής θέσης που κρατά το Ραμπάτ. Το ευρωπαϊκό σύνορο άντεξε επειδή το Μαρόκο αποφάσισε ότι θα αντέξει. Αυτό είναι εξάρτηση μεταμφιεσμένη σε επιτυχία.