Το ΝΑΤΟ καταδικάζει, οι πιλότοι αυτοσχεδιάζουν

Το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, το ανώτατο πολιτικό όργανο του ΝΑΤΟ, συνεδρίασε στις 12 Αυγούστου και καταδίκασε τη Ρωσία για τις παραβιάσεις εναέριου χώρου πάνω από την Πολωνία και τη Ρουμανία (Euractiv). Δεν ενεργοποίησε όμως το Άρθρο 4, δηλαδή τη ρήτρα της Συνθήκης που ανοίγει επίσημες διαβουλεύσεις όταν ένα μέλος θεωρεί ότι απειλείται, δεν ανακοίνωσε νέα ανάπτυξη δυνάμεων και δεν δημοσιοποίησε αλλαγή στους κανόνες αναχαίτισης. Το ουσιαστικό ζήτημα βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το κενό: υψηλή πολιτική ανησυχία, περιορισμένη ορατή στρατιωτική προσαρμογή.

Ο χάρτης εξουσίας εξηγεί τον λόγο. Το ΝΑΤΟ μπορεί να καταδικάζει, να διαβουλεύεται και να αναπτύσσει δυνάμεις. Η απόφαση όμως για κατάρριψη παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, στα χέρια των πιλότων και των εθνικών διοικητών αεράμυνας, οι οποίοι ενεργούν με βάση το εθνικό δίκαιο, εκτός εάν υπάρχει δηλωμένη νατοϊκή αποστολή με συμφωνημένους κανόνες εμπλοκής. Αυτή η διάκριση διατρέχει κάθε επεισόδιο του τελευταίου μήνα.

Τι πέρασε τα σύνορα

Η Ρουμανία δείχνει πώς φαίνεται το πρόβλημα στον αέρα. Στις 24 Ιουλίου, τα ρουμανικά ραντάρ εντόπισαν drone που κινήθηκε προς το εσωτερικό από την παράκτια ζώνη του Δέλτα του Δούναβη. Δύο ιταλικά Eurofighter, σε αποστολή νατοϊκής εναέριας αστυνόμευσης, και δύο ρουμανικά F-16 απογειώθηκαν για αναχαίτιση. Ο στόχος καταστράφηκε κοντά στην Padina, στην κομητεία Buzău, με τους πιλότους να τον αναφέρουν ως απειλή τύπου Shahed/Geran-2 (Romania Insider). Δεύτερο drone καταρρίφθηκε την επόμενη ημέρα κοντά στο Sfântu Gheorghe (Le Figaro). Ο τότε υπηρεσιακός υπουργός Άμυνας της Ρουμανίας, Radu Miruță, περιέγραψε τον περιορισμό: από τη στιγμή που ένας στόχος ταξινομηθεί ως εχθρικός, η εμπλοκή είναι άμεση, αλλά οι ρουμανικές δυνάμεις δεν μπορούν να πυροβολήσουν drone όσο βρίσκεται ακόμη στον ουκρανικό εναέριο χώρο (Digi24). Οι κρίσιμες μεταβλητές είναι η ταχύτητα εντοπισμού, η ταξινόμηση και η γεωγραφία, όλες υπό το ρουμανικό δίκαιο.

Η περίπτωση της Πολωνίας είναι διαφορετική. Στις 30 Ιουλίου, συντρίμμια έπεσαν κοντά στην Tarnawa-Kolonia, στην περιοχή του Λούμπλιν. Οι εισαγγελικές αρχές ταυτοποίησαν τα ευρήματα ως ρωσικής κατασκευής πύραυλο cruise Kh-101 (Rzeczpospolita). Ο υπουργός Άμυνας Władysław Kosiniak-Kamysz είπε στη Sejm ότι ο στρατηγός Ireneusz Nowak είχε την αρμοδιότητα να διατάξει κατάρριψη, εφόσον η τροχιά απειλούσε κατοικημένες περιοχές (Υπουργείο Άμυνας της Πολωνίας). Η Πολωνία κάλεσε τον Ρώσο πρεσβευτή και επέδωσε διάβημα διαμαρτυρίας. Όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, η Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής είχαν ήδη ενισχύσει την ασφάλεια κρίσιμων υποδομών, φοβούμενα ρωσικές επιχειρήσεις ψευδούς σημαίας.

Τα κράτη της πρώτης γραμμής βλέπουν δοκιμές. Τα στοιχεία είναι άνισα.

Ο υπουργός Άμυνας της Λιθουανίας, Robertas Kaunas, δήλωσε ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών παρακολουθούν ρωσικό σχεδιασμό για πιθανές προκλήσεις στην περιοχή της Βαλτικής (LRT). Η λιθουανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών πρόσθεσε έναν πιο συγκεκριμένο φόβο: η Ρωσία θα μπορούσε να πλήξει στόχους στη Βαλτική με ουκρανικής κατασκευής drones, θολώνοντας την απόδειξη για το ποιος τα εκτόξευσε. Αυτό θα δυσκόλευε το ΝΑΤΟ να τεκμηριώσει καθαρά συλλογική αντίδραση (15min). Η Λιθουανία έχει ήδη αναπτύξει στρατιώτες και πλοία στον τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου της Klaipėda, στον υποσταθμό του LitPol Link και στο υδροηλεκτρικό εργοστάσιο του Kruonis (Delfi).

Η Βουλγαρία δείχνει την αντίστροφη εικόνα. Στις 8 Αυγούστου, drone εξερράγη κοντά στο Kardam, κοντά σε σταθμό συμπίεσης του διαβαλκανικού αγωγού φυσικού αερίου. Σύμφωνα με το βουλγαρικό υπουργείο Άμυνας, το αντικείμενο ήταν πιθανότατα παραπλανητικό drone τύπου Maya, που χρησιμοποιείται ευρέως από τις ουκρανικές δυνάμεις, και δεν υπήρχαν στοιχεία για σκόπιμη ενέργεια κατά της Βουλγαρίας (Mediapool). Η Σόφια κάλεσε τον Ουκρανό πρεσβευτή, όχι τον Ρώσο. Η μονάδα GPS δεν επέτρεψε ανασύνθεση της διαδρομής (Euronews Bulgaria). Αυτή η υπόθεση αρκεί για να αποδυναμώσει κάθε γενική θέση ότι κάθε αντικείμενο που περνά κοντά σε νατοϊκό εναέριο χώρο αποτελεί σκόπιμη ρωσική δοκιμή.

Η Γερμανία αναδεικνύει άλλη αδυναμία: ακόμη και όταν η απειλή βρίσκεται κοντά στο στρατιωτικό πεδίο, η αντιμετώπιση drones σε καιρό ειρήνης συχνά αρχίζει από την αστυνομία. Το Βερολίνο επεκτείνει τη μονάδα αντι-drone της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας σε 300 ειδικούς σε οκτώ σημεία, ενώ ο εσωτερικός ρόλος της Bundeswehr παραμένει συνταγματικά περιορισμένος (Bundesregierung, Tagesschau).

Το κόστος της καταδίκης χωρίς μηχανισμό

Το μοτίβο των επεισοδίων είναι σαφές. Η Ρουμανία κατέρριψε drones με εθνική αρμοδιότητα. Η Πολωνία ενεργοποίησε την αεράμυνά της υπό εθνική διοίκηση. Η Λιθουανία θωρακίζει υποδομές με στρατιώτες και πλοία. Κάθε χώρα κινήθηκε στη δική της νομική βάση. Η καταδίκη του ΝΑΤΟ αναγνώρισε το πρόβλημα ως πρόβλημα της Συμμαχίας, χωρίς όμως να δημιουργήσει δημόσια έναν κοινό μηχανισμό αντιμετώπισης. Η Συμμαχία δήλωσε ότι «συνεχίζει να ενισχύει» την ολοκληρωμένη αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, δηλαδή το σύστημα που συνδέει αισθητήρες, αεροσκάφη και μέσα αναχαίτισης μεταξύ των συμμάχων. Αυτή η διατύπωση περιγράφει υφιστάμενη δραστηριότητα, όχι νέα απόφαση.

Οι επαναλαμβανόμενες καταδίκες, όταν δεν συνοδεύονται από ορατά συμμαχικά μέτρα, κινδυνεύουν να δείξουν στη Μόσχα ότι το πρακτικό όριο αντίδρασης του ΝΑΤΟ βρίσκεται ψηλότερα από τη γλώσσα των πολιτικών ανακοινώσεων. Το βάσιμο συμπέρασμα δεν είναι ότι η Ρωσία δοκίμασε σκόπιμα το ΝΑΤΟ σε κάθε περίπτωση· τα στοιχεία της Βουλγαρίας δεν το επιτρέπουν. Είναι ότι οι επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις εναέριου χώρου, είτε προκύπτουν από ριψοκίνδυνη τακτική είτε από διερεύνηση ορίων, διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου τα κράτη της πρώτης γραμμής αναλαμβάνουν τον επιχειρησιακό κίνδυνο και η Συμμαχία απαντά με γλώσσα αλληλεγγύης. Το ΝΑΤΟ έχει ανεβάσει τον πολιτικό συναγερμό, χωρίς ακόμη να δείξει τους κοινούς κανόνες που θα έκαναν την αεράμυνα της ανατολικής πτέρυγας προβλέψιμη: κοινά κριτήρια για το πότε μπορούν οι πιλότοι να εμπλακούν, διασυνοριακούς αισθητήρες που λειτουργούν πραγματικά ως ενιαίο δίκτυο και αρμοδιότητα που δεν μηδενίζεται σε κάθε εθνικό σύνορο.