Το ΝΑΤΟ παίρνει την aid, όχι τον έλεγχο

Στη βάση Clay Kaserne του Βισμπάντεν, στις 3 Αυγούστου, ο αντιστράτηγος Κέρτις Μπάτζαρντ παρέδωσε στον αντιστράτηγο Γκιγιόμ Μπορπέρ τη διοίκηση της δυτικής επιχείρησης στήριξης της Ουκρανίας (Stars and Stripes). Και οι δύο είναι Αμερικανοί. Ο Μπορπέρ θα είναι ο τελευταίος αξιωματικός των ΗΠΑ που θα ηγηθεί της SAG-U, της Ομάδας Συνδρομής Ασφαλείας για την Ουκρανία, δηλαδή του κόμβου συντονισμού που έστησε η Ουάσιγκτον μετά την πλήρη ρωσική εισβολή του 2022 για να οργανώσει τις παραδόσεις όπλων, την εκπαίδευση και την επιμελητεία προς το Κίεβο.

Η SAG-U βαίνει προς κατάργηση. Μέσα σε περίπου έναν χρόνο, οι λειτουργίες της θα περάσουν στη NSATU (NATO Security Assistance and Training for Ukraine), τη δομή ασφάλειας και εκπαίδευσης για την Ουκρανία που δημιούργησαν οι ηγέτες της Συμμαχίας στη σύνοδο της Ουάσιγκτον το 2024 (NATO). Την κορυφαία θέση αναμένεται να αναλάβει Ευρωπαίος ή Καναδός αξιωματικός, ενώ Αμερικανός αναπληρωτής θα παραμείνει εντός της δομής.

Η αλλαγή δεν είναι απλή μετονομασία. Μετατρέπει έναν προσωρινό αμερικανικό μηχανισμό πολέμου σε μόνιμη διοικητική δομή του ΝΑΤΟ.

Τι κάνει στην πράξη η νέα δομή

Η NSATU διαθέτει ήδη περίπου 700 στελέχη και συνδέεται απευθείας με το SHAPE, το στρατηγικό στρατιωτικό αρχηγείο του ΝΑΤΟ κοντά στη Μονς, γεγονός που την εντάσσει στην επίσημη αλυσίδα διοίκησης της Συμμαχίας και όχι σε ένα χαλαρό σχήμα δωρητών (FAZ, NATO). Διαχειρίζεται κόμβους επιμελητείας στην Πολωνία, τη Σλοβακία και τη Ρουμανία, δηλαδή τον διάδρομο μέσα από τον οποίο οι δεσμεύσεις των συμμάχων γίνονται παραδομένα όπλα.

Η ολλανδική περίπτωση δείχνει πώς λειτουργεί αυτή η αλυσίδα στην πράξη. Η Ολλανδία έχει προσωπικό στη NSATU στο Βισμπάντεν, εκπαιδευτές που δουλεύουν με Ουκρανούς στρατιώτες στη Γερμανία και μονάδα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot στην Πολωνία, η οποία προστατεύει κόμβο επιμελητείας από όπου περνά υλικό προς την Ουκρανία (Dutch Defence). Αυτή είναι η πραγματική διαδρομή από την πολιτική υπόσχεση έως την προστατευμένη παράδοση.

Ο μελλοντικός διοικητής της NSATU, όμως, θα συντονίζει. Δεν θα επιβάλλει. Οι εθνικές κυβερνήσεις εξακολουθούν να αποφασίζουν τι δίνουν και πότε. Καμία απόφαση του ΝΑΤΟ δεν αλλάζει αυτό το σημείο.

Οι διακόπτες που κρατά ακόμη η Ουάσιγκτον

Ο βαθύτερος περιορισμός παραμένει αμερικανικός. Η νομοθεσία των ΗΠΑ για τους ελέγχους εξαγωγών, γνωστή ως ITAR, προβλέπει ότι αμυντικές υπηρεσίες και τεχνικά δεδομένα για συστήματα αμερικανικής προέλευσης δεν μπορούν να περάσουν σύνορα χωρίς επίσημη έγκριση της Ουάσιγκτον (eCFR). Η Πολωνία θέλει κοινή παραγωγή Patriot με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία, αλλά χρειάζεται αυτή την άδεια πριν προχωρήσει (Interia). Η Ολλανδία, αφού δώρισε πέντε εκτοξευτές Patriot στην Ουκρανία, παρήγγειλε αντικαταστάτες από τον ίδιο αμερικανικό κατασκευαστή (Dutch Defence). Η Ευρώπη μπορεί να αναπτύσσει αυτά τα συστήματα και να τα παραχωρεί. Για να αναπαραγάγει όμως τα πιο κρίσιμα μέρη της αλυσίδας, εξακολουθεί να χρειάζεται την άδεια της Ουάσιγκτον.

Το ίδιο δείχνει και το οργανόγραμμα. Ο ανώτατος συμμαχικός διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, ο SACEUR, διοικεί ταυτόχρονα και την Ευρωπαϊκή Διοίκηση των ΗΠΑ, οπότε η ανώτατη στρατιωτική αρχή πάνω από τη NSATU έχει και συμμαχικό και αμερικανικό ρόλο (Air & Space Forces Magazine). Η Ουάσιγκτον επανεξετάζει επίσης πόσο στρατιωτικό βάρος θέλει να συνεχίσει να σηκώνει στην Ευρώπη, όπως έγραψε το To Brief την περασμένη εβδομάδα. Οι αμερικανικές δορυφορικές πληροφορίες, τα δεδομένα στοχοποίησης και οι βαριές αερομεταφορές παραμένουν δυνατότητες που κανένας Ευρωπαίος σύμμαχος δεν μπορεί σήμερα να αντικαταστήσει (upday).

Πώς διαβάζουν το μήνυμα οι σύμμαχοι

Οι συμμαχικές κυβερνήσεις επιβεβαίωσαν ότι οι παραδόσεις όπλων θα συνεχιστούν χωρίς διακοπή (Stars and Stripes, NV). Οι εθνικές αντιδράσεις, όμως, έδειξαν πού βρίσκονται οι πραγματικές ανησυχίες. Η Ουγγαρία εξασφάλισε στη σύνοδο του 2024 εξαίρεση από τη χρηματοδότηση και τη στελέχωση της NSATU, άρα η μετάβαση δεν κοστίζει τίποτα στη Βουδαπέστη (Reuters, Portfolio). Τα πολωνικά μέσα ασχολήθηκαν λιγότερο με την τελετή στο Βισμπάντεν και περισσότερο με τις συζητήσεις για την παραγωγή Patriot και την επίσκεψη του Ζελένσκι στη Lockheed Martin (Onet). Για τη Βαρσοβία, η πρόσβαση στα αμερικανικά συστήματα έχει μεγαλύτερη σημασία από το ποιος εμφανίζεται στην κορυφή του οργανογράμματος.

Αυτή η αντίθεση δείχνει τι άλλαξε η τελετή και τι άφησε ανέπαφο. Περισσότεροι Ευρωπαίοι αξιωματικοί θα συντονίζουν τη βοήθεια προς την Ουκρανία, κάτι που αποτελεί πραγματική θεσμική αναβάθμιση. Η παρουσία ευρωπαϊκών ονομάτων στο οργανόγραμμα, όμως, δεν ισοδυναμεί με ευρωπαϊκό έλεγχο της αλυσίδας στήριξης. Το ΝΑΤΟ αναλαμβάνει το γραφείο. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να κρατά πάρα πολλούς διακόπτες.