Το Πεντάγωνο πιέζει την Ευρώπη

Έξι μήνες είναι το περιθώριο που έθεσε το Πεντάγωνο για να αποφασίσει ποιες αμερικανικές στρατιωτικές λειτουργίες στην Ευρώπη θα παραμείνουν και ποιες θα αποσυρθούν. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ είπε τον Ιούνιο στους υπουργούς του ΝΑΤΟ ότι ορισμένοι σύμμαχοι δεν θα περάσουν την αξιολόγηση, ενώ άλλοι θα την περάσουν «με άριστα» (Stars and Stripes, Euronews). Το ζήτημα δεν είναι απλώς πόσοι Αμερικανοί στρατιώτες θα μείνουν στην ήπειρο. Αν η Ουάσιγκτον αποσύρει τις λειτουργίες διοίκησης, πληροφοριών, εναέριου ανεφοδιασμού και πυρηνικής αποτροπής πάνω στις οποίες στηρίζεται πρακτικά το ΝΑΤΟ, προτού η Ευρώπη προλάβει να χτίσει δικές της, η αποτροπή θα αποδυναμωθεί χωρίς να χρειαστεί κανείς να αμφισβητήσει επισήμως το Άρθρο 5, τη ρήτρα συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας.

Τι παρέχει η Ουάσιγκτον και τι μετρά η αξιολόγηση

Ο Έλμπριτζ Κόλμπι, ο κορυφαίος στρατηγικός αξιωματούχος του Πενταγώνου, περιγράφει τη μετατόπιση ως «ΝΑΤΟ 3.0»: η Ευρώπη αναλαμβάνει τη συμβατική άμυνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν την πυρηνική ομπρέλα και στρέφουν περισσότερες δυνάμεις προς τον Ειρηνικό (Washington Times, RFI). Στην πράξη, η Ουάσιγκτον ζητεί από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να υπερασπιστούν το έδαφός τους με δικά τους συστήματα διοίκησης, μέσα σε χρονοδιάγραμμα που δεν επέλεξαν οι ίδιες.

Η αξιολόγηση δεν θα περιοριστεί στην καταμέτρηση στρατιωτών. Θα εξετάσει αν οι σύμμαχοι δίνουν γρήγορη πρόσβαση σε βάσεις και δικαιώματα υπερπτήσης σε επιχειρησιακές συνθήκες. Σε μια κρίση, η καθυστερημένη άδεια από μία πρωτεύουσα μπορεί να κάνει δυσκολότερη την εκτέλεση ολόκληρου σχεδίου του ΝΑΤΟ.

Οι κρίσιμες παράμετροι είναι οι λειτουργίες που παρέχουν οι ΗΠΑ. Η αμερικανική πλευρά τρέχει το επιχειρησιακό σύστημα της Συμμαχίας: τη δομή διοίκησης που συντονίζει δυνάμεις πέρα από εθνικά σύνορα, τις πληροφορίες που εντοπίζουν απειλές, τα αεροσκάφη ανεφοδιασμού που κρατούν μαχητικά στον αέρα, τις στρατηγικές αερομεταφορές που μετακινούν βαρύ εξοπλισμό και τις ρυθμίσεις πυρηνικής συμμετοχής πάνω στις οποίες στηρίζεται η αποτροπή. Ο στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεβιτς διοικεί τόσο τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη όσο και την Ευρωπαϊκή Διοίκηση των ΗΠΑ (Air & Space Forces Magazine). Ο σχεδιασμός της Συμμαχίας εξακολουθεί να περνά από αμερικανικά κανάλια.

Οι σύμμαχοι αναβαθμίζουν τις υποδομές, όχι το σύστημα

Η Ευρώπη έχει αρχίσει να χτίζει φυσικές υποδομές. Τα μέλη του ΝΑΤΟ ενέκριναν σχέδιο 27 δισ. ευρώ για την τροφοδοσία καυσίμων, με στόχο να μεταφερθεί ανατολικότερα η υλικοτεχνική ικανότητα της Συμμαχίας (NATO). Η Πολωνία συνδέει ραντάρ και πυραυλικές συστοιχίες σε ενιαίο δίκτυο αντιαεροπορικής άμυνας, ώστε οι χειριστές να παρακολουθούν απειλές και να εκτοξεύουν αναχαιτιστές από μία κοινή εικόνα (Army Recognition). Όπως είχε γράψει το To Brief, γερμανικής ηγεσίας δύναμη μάχης δοκίμασε πρόσφατα τη νυχτερινή μετακίνηση βαρέων τεθωρακισμένων μέσω της Πολωνίας προς τη Λιθουανία, αναδεικνύοντας τριβές στις συνοριακές άδειες και στη χωρητικότητα των οδικών αξόνων. Από τον διάδρομο Σουβάλκι της Λιθουανίας (15min) έως τις βάσεις υποστήριξης στην Ελλάδα (US Embassy Greece), αντίστοιχες αναβαθμίσεις βρίσκονται σε εξέλιξη σε όλη την ανατολική πτέρυγα.

Τίποτα από αυτά δεν αντικαθιστά το επιχειρησιακό σύστημα. Ο κοινός ευρωπαϊκός στόλος εναέριου ανεφοδιασμού θα φτάσει κάποια στιγμή περίπου τα δώδεκα αεροσκάφη. Ο Γκρίνκεβιτς έχει πει ότι ο αριθμός αυτός δεν επαρκεί για τη στήριξη πολέμου (Air & Space Forces Magazine). Το Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας της ΕΕ περιγράφει την ευρωπαϊκή αντιαεροπορική άμυνα και την ικανότητα επιτήρησης ως περιορισμένες, λόγω της ταχύτητας με την οποία μπορούν να παραχθούν και να αποθηκευθούν αναχαιτιστές (EUISS). Το δυσκολότερο κενό αφορά την πυρηνική συμμετοχή: η Γαλλία έχει ανοίξει συζήτηση για τον ρόλο της δικής της αποτροπής στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, αλλά δεν προσφέρει χρηματοδοτημένο υποκατάστατο της αρχιτεκτονικής που συνδέεται με τις ΗΠΑ (IFRI). Η Γερμανία αγόρασε F-35 για την αποστολή πυρηνικής συμμετοχής, ενισχύοντας αντί να μειώνει την εξάρτηση από αμερικανικά συστήματα (Simple Flying).

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται σε κάθε κράτος της ανατολικής πτέρυγας. Η Πολωνία μπορεί να φιλοξενήσει και να μετακινήσει δυνάμεις, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη δομή διοίκησης που τις συντονίζει. Η Λιθουανία μπορεί να υποδεχθεί γερμανική ταξιαρχία, όμως η αποτρεπτική της αξία εξαρτάται από αεροπορική κάλυψη και γραμμές ενίσχυσης που δεν λειτουργούν ακόμη στην αναγκαία κλίμακα. Η Ρουμανία μπορεί να προστατεύσει σταθερές εγκαταστάσεις, όπως το αντιπυραυλικό σύστημα Aegis Ashore του ΝΑΤΟ, αλλά δεν μπορεί ακόμη να διοικήσει μόνη της μια περιφερειακή αμυντική προσπάθεια.

Το χρονόμετρο έχει ήδη ξεκινήσει

Το Πεντάγωνο έχει ήδη αποσύρει 5.000 στρατιώτες από τη Γερμανία, μεταξύ των οποίων και μονάδα πυρών μεγάλου βεληνεκούς που επρόκειτο να αναπτυχθεί εκεί, σύμφωνα με το Stars and Stripes. Ο Κόλμπι υποστηρίζει ότι η αξιολόγηση θα κάνει το ΝΑΤΟ «ισχυρότερο και πιο βιώσιμο». Τα στοιχεία που προκύπτουν από τους ίδιους τους ευρωπαϊκούς αμυντικούς θεσμούς δείχνουν διαφορετική εικόνα: η ήπειρος μπορεί να ρίξει μπετόν και να στρώσει αγωγούς καυσίμων πιο γρήγορα απ' όσο μπορεί να χτίσει την αρχιτεκτονική διοίκησης, πληροφοριών και πυρηνικής αποτροπής που τους δίνει στρατιωτικό νόημα.

Το εξάμηνο της αξιολόγησης τρέχει σε μια περίοδο που οι Ευρωπαίοι αμυντικοί σχεδιαστές περιγράφουν ως φάση αυξημένης βραχυπρόθεσμης ευαλωτότητας. Η Ευρώπη αναβαθμίζει τις σωληνώσεις. Το επιχειρησιακό σύστημα παραμένει αμερικανικό. Ο Κόλμπι και ο Χέγκσεθ οφείλουν να απαντήσουν στο ερώτημα που θέτει η δική τους αξιολόγηση: τι συμβαίνει στο κενό ανάμεσα στο χρονοδιάγραμμα που ορίζει η Ουάσιγκτον και στο χρονοδιάγραμμα που μπορεί να παραδώσει η Ευρώπη;