Ο Δούναβης φρενάρει το Paks

Ο πυρηνικός σταθμός του Πακς παράγει σχεδόν το μισό ηλεκτρικό ρεύμα της Ουγγαρίας (World Nuclear). Στις 29 Ιουλίου, ένας από τους τέσσερις αντιδραστήρες του τέθηκε για πρώτη φορά εκτός λειτουργίας επειδή η στάθμη του Δούναβη είχε πέσει υπερβολικά χαμηλά (Intellinews). Ο πρωθυπουργός Πέτερ Μάγκιαρ προειδοποίησε ότι ολόκληρος ο σταθμός θα μπορούσε να σβήσει έως τις 4 ή 5 Αυγούστου, ενδεχομένως για εβδομάδες (Telex). Η Ρουμανία έχει ήδη κλείσει έναν αντιδραστήρα στην Τσερναβόντα για τον ίδιο λόγο (Agerpres). Η ξηρασία που πιέζει τη λεκάνη του Δούναβη αφαιρεί από το σύστημα φθηνή και σταθερή παραγωγή ακριβώς τη στιγμή που η θερινή ζήτηση κορυφώνεται.

Πώς ένα ποτάμι κλείνει έναν σταθμό ηλεκτροπαραγωγής

Οι πυρηνικοί σταθμοί δεν χρησιμοποιούν το νερό του ποταμού ως καύσιμο, αλλά ως μέσο ψύξης. Αφού ο ατμός κινήσει τις τουρμπίνες, η περίσσεια θερμότητα πρέπει να αποβληθεί στο ποτάμι. Οι ουγγρικοί κανόνες ορίζουν ότι η θερμοκρασία του Δούναβη δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 30 βαθμούς Κελσίου σε απόσταση 500 μέτρων κατάντη από το σημείο εκροής (MVM Paks, UNECE). Όταν η στάθμη πέφτει πολύ χαμηλά ή το νερό είναι ήδη πολύ θερμό, οι διαχειριστές μειώνουν την παραγωγή: λιγότερο ρεύμα σημαίνει λιγότερη θερμότητα προς αποβολή.

Ο περιορισμός ενεργοποιήθηκε γρήγορα. Στις 27 Ιουλίου, η MVM, ο κρατικός ενεργειακός όμιλος της Ουγγαρίας, άρχισε να μειώνει την παραγωγή αφού ο μετρητής στο Πακς έδειξε ιστορικό χαμηλό -106 εκατοστών (MVM). Δύο ημέρες αργότερα, ο πρώτος αντιδραστήρας τέθηκε εκτός λειτουργίας. Η Τσερναβόντα στη Ρουμανία βρέθηκε αντιμέτωπη με την ίδια εξίσωση: η παροχή του Δούναβη στο Μπαζίας υποχώρησε περίπου στα 1.630 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο, απειλώντας τη λειτουργία των αντλιών ψύξης (HotNews). Όπως είχε γράψει το To Brief όταν άρχισαν οι διακοπές λειτουργίας (To Brief), δεν πρόκειται για κρίση ασφάλειας. Οι διαχειριστές σταματούν τους αντιδραστήρες πολύ πριν πλησιάσουν σε όριο βλάβης. Το πρόβλημα είναι ότι χάνεται παραγωγή βάσης, δηλαδή σταθερό ρεύμα όλο το εικοσιτετράωρο, σε περίοδο αιχμής.

Η παγίδα του απογεύματος

Τα φωτοβολταϊκά έχουν περιορίσει το πλήγμα στη διάρκεια της ημέρας. Τα ουγγρικά ηλιακά πάρκα παρήγαγαν 1.504,8 GWh τον Ιούνιο, ξεπερνώντας τις 1.312,1 GWh του Πακς (24.hu). Μετά τις 18:00, όμως, η ηλιακή παραγωγή υποχωρεί ενώ η ζήτηση για κλιματισμό παραμένει υψηλή. Σύμφωνα με τον Μάγκιαρ, το βραδινό φορτίο της Ουγγαρίας κινείται γύρω στα 6.000 MW· η απώλεια ολόκληρου του Πακς, ισχύος 2.000 MW, θα αφαιρούσε περίπου το ένα τρίτο αυτού του μεγέθους (Daily News Hungary).

Κάθε υποκατάστατο κοστίζει περισσότερο. Η Ουγγαρία εισήγε ήδη πάνω από 1.000 MW από γειτονικές χώρες τα πρόσφατα βράδια, ενώ οι τιμές της προημερήσιας αγοράς, δηλαδή το τίμημα για ρεύμα που παραδίδεται την επόμενη ημέρα, ανέβηκαν μετά τις διακοπές λειτουργίας στα 122,08 ευρώ ανά MWh στην Ουγγαρία και στα 132,87 ευρώ ανά MWh στη Ρουμανία (Serbia Energy). Ο Ρουμάνος πρωθυπουργός Ιλίε Μπολοζάν προσδιόρισε το διάστημα 20:00-23:00 ως την κρίσιμη ζώνη και κάλεσε τους πολίτες να μειώσουν εθελοντικά τη βραδινή κατανάλωση (Agerpres).

Ποιος πληρώνει όταν πέφτει το ποτάμι

Η Ουγγαρία ετοιμάζεται να διατάξει μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές, μεταξύ των οποίων η MOL και η Samsung SDI, να περιορίσουν την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος, προστατεύοντας παράλληλα τα νοικοκυριά και τα νοσοκομεία (Portfolio). Η προστασία των νοικοκυριών δεν εξαφανίζει το κόστος. Το μεταφέρει στις βιομηχανίες, στις κρατικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας ή στους φορολογουμένους.

Η Βουλγαρία αναδεικνύεται σε βραχυπρόθεσμη κερδισμένη. Ρουμανικά δημοσιεύματα κατέγραψαν βουλγαρικές μονάδες να καλύπτουν κρίσιμες βραδινές εισαγωγές, με το Profit.ro να σημειώνει ότι «το ρεύμα των νοικοκυριών στη Ρουμανία εξαρτάται, παραδόξως, από τη Σόφια» (Profit.ro). Το πλεονέκτημα είναι εύθραυστο. Ο Δούναβης κοντά στο Ρούσε της Βουλγαρίας βρισκόταν ήδη στα -85 εκατοστά, κάτω από τα ιστορικά ελάχιστα (Club Z). Αν η ξηρασία ενταθεί, ο πυρηνικός σταθμός του Κοζλοντούι θα βρεθεί αντιμέτωπος με την ίδια φυσική της ψύξης.

Η Αυστρία στενεύει ακόμη περισσότερο το περιθώριο. Το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο Φρόιντεναου της Βιέννης, πάνω στον Δούναβη, παρήγαγε περίπου 29 τοις εκατό λιγότερο ρεύμα από τον μέσο όρο τριακονταετίας (MeinBezirk). Όταν η Ουγγαρία χρειάζεται εισαγωγές για να αντικαταστήσει την πυρηνική παραγωγή και η Αυστρία έχει λιγότερη υδροηλεκτρική ενέργεια προς πώληση, το φθηνό ρεύμα που απομένει για τις βραδινές συναλλαγές περιορίζεται.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 31 Ιουλίου ότι παρακολουθεί την κατάσταση και είναι έτοιμη να συγκαλέσει την Ομάδα Συντονισμού Ηλεκτρικής Ενέργειας της ΕΕ (Euronews). Η ξηρασία έκανε μετρήσιμο κάτι που συχνά μένει εκτός της συζήτησης: πόσο από το φθηνό βραδινό ρεύμα της Κεντρικής Ευρώπης εξακολουθεί να εξαρτάται από ποτάμια με αρκετό βάθος και αρκετά χαμηλή θερμοκρασία.