Η Ρουμανία χάνει 770 εκατ. ευρώ

Η κυβέρνηση της Ρουμανίας εγκατέλειψε την προσπάθεια να περάσει τη μεταρρύθμιση των μισθών στο Δημόσιο πριν από την προθεσμία της 31ης Αυγούστου που είχε θέσει η ΕΕ. Ο πρόεδρος Νικουσόρ Νταν ανακοίνωσε στις 26 Αυγούστου ότι τα κυβερνητικά κόμματα δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν και αποδέχθηκαν από κοινού την απώλεια περίπου 770 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης (Digi24, Spotmedia).

Τυπικά, όμως, οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη περικόψει κανένα ποσό. Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δηλαδή το μεταπανδημικό ευρωπαϊκό ταμείο που πληρώνει τα κράτη όταν ολοκληρώνουν συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις, λειτουργεί με συγκεκριμένη αλληλουχία: η Ρουμανία υποβάλλει αίτημα πληρωμής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελέγχει αν ο στόχος εκπληρώθηκε και μόνο τότε μειώνει τα κονδύλια που συνδέονται με ένα αποτυχημένο ορόσημο (EUR-Lex). Εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε στα τέλη Αυγούστου ότι οι ρουμανικοί νόμοι θα αξιολογηθούν μέσα από αυτό το αίτημα πληρωμής και όχι εκ των προτέρων, με βάση σχέδια νόμου (European Commission audiovisual, Euronews).

Η απώλεια, επομένως, έχει πολιτικά αναγνωριστεί, αλλά νομικά δεν έχει ολοκληρωθεί, όπως γράφαμε όταν κατέρρευσαν οι συνομιλίες (To Brief). Το ουσιαστικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει πλέον χρόνος για να αλλάξει η κατάληξη.

Η προθεσμία κλείνει την έξοδο διαφυγής

Η Ρουμανία έχει καταφέρει στο παρελθόν να ανακτήσει ευρωπαϊκά κονδύλια. Στο τρίτο αίτημα πληρωμής, 350,7 εκατ. ευρώ διασώθηκαν μετά από διορθώσεις, ενώ 458,7 εκατ. ευρώ χάθηκαν οριστικά επειδή ορισμένα ορόσημα έμειναν άλυτα (Agerpres, Radio Romania International). Τότε υπήρχε ακόμη χρόνος για διορθωτικές κινήσεις.

Τώρα το ημερολόγιο είναι πολύ στενότερο. Οι μεταρρυθμίσεις έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Αυγούστου. Τα τελικά αιτήματα πληρωμής ακολουθούν τον Σεπτέμβριο. Η ΕΕ πρέπει να έχει κλείσει όλες τις πληρωμές έως τον Δεκέμβριο (Commission closure guidelines, European Parliament EPRS). Ένας νόμος που δεν ψηφίστηκε πριν από την προθεσμία δεν μπορεί να αξιολογηθεί εγκαίρως. Το παράθυρο διορθώσεων που είχε σώσει μέρος του τρίτου αιτήματος δεν υπάρχει πια.

Ένα πραγματικό πρόβλημα πίσω από το ορόσημο

Η μεταρρύθμιση των μισθών δεν ήταν ένα απλό γραφειοκρατικό κουτάκι. Το μισθολογικό σύστημα του ρουμανικού Δημοσίου είναι μωσαϊκό: βασικοί μισθοί, κλαδικά επιδόματα που ονομάζονται sporuri και εξαιρέσεις ανά θεσμό, οι οποίες δημιουργούν μεγάλες αποκλίσεις στις αποδοχές για συγκρίσιμες θέσεις εργασίας (Economedia, Factual.ro). Τα επιδόματα χωρίς ανώτατο όριο επιτρέπουν στα υπουργεία να αυξάνουν στην πράξη τις αμοιβές έξω από την επίσημη μισθολογική κλίμακα, κάνοντας απρόβλεπτο το συνολικό κόστος.

Η μεταρρύθμιση θα δημιουργούσε μία ενιαία εθνική μισθολογική κλίμακα, με πλαφόν στα μπόνους που φέρεται να κινούνταν γύρω στο 20 τοις εκατό του βασικού μισθού. Οι Βρυξέλλες πίεζαν προς αυτή την κατεύθυνση επειδή ένα ενιαίο σύστημα θα καθιστούσε ευκολότερο τον έλεγχο των μισθών του Δημοσίου ως ποσοστού της οικονομίας, δηλαδή του λόγου μισθολογικού κόστους προς ΑΕΠ. Η Ρουμανία είχε δεσμευθεί να μειώσει αυτόν τον λόγο κατά τουλάχιστον 1,5 ποσοστιαία μονάδα έως το 2031, σύμφωνα με το Romania Insider και το Nexa News.

Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν στο σημείο όπου κάθε μεταρρύθμιση γίνεται πολιτικά δύσκολη: ποιος θα πληρώσει το κόστος. Τα διαδοχικά σχέδια ανέβασαν τη δαπάνη από τα αρχικά 8 δισ. λέι προς τα 12 δισ. λέι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από το Βουκουρέστι να εντοπίσει μόνιμες εξοικονομήσεις, ώστε να καλυφθεί κάθε δαπάνη πέρα από το συμφωνημένο πλαίσιο (Digi24). Τα συνδικάτα απέρριψαν τη χαμηλότερη τιμή αναφοράς. Ο πρόεδρος Νταν είπε ότι ο νόμος ήταν τεχνικά σχεδόν έτοιμος, αλλά η εκκρεμότητα ήταν πολιτική: πώς θα μοιραστεί το μισθολογικό κονδύλι ανάμεσα στις επαγγελματικές κατηγορίες (Gandul).

Η απώλεια είναι διαχειρίσιμη. Η στιγμή δεν είναι.

Ο Ντάνιελ Νταϊάνου, επικεφαλής του Δημοσιονομικού Συμβουλίου της Ρουμανίας, ενός ανεξάρτητου φορέα που παρακολουθεί τα δημόσια οικονομικά, δήλωσε ότι τα 770 εκατ. ευρώ είχαν ήδη ληφθεί υπόψη στον δημοσιονομικό σχεδιασμό. Η απουσία τους, από μόνη της, δεν θα εκτροχιάσει την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2026. Η μεγαλύτερη ανησυχία του είναι ότι ο μισθολογικός νόμος πρέπει να περάσει για το 2027, επειδή ο σκοπός του είναι να κάνει προβλέψιμο το κόστος αμοιβών και όχι απλώς να επιτευχθεί ένας εφάπαξ στόχος (Stiripesurse).

Αυτό που κάνει την απώλεια πιο επώδυνη είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο συμβαίνει. Το δημόσιο χρέος της Ρουμανίας έφθασε στο 60,1% του ΑΕΠ στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2026, ενεργοποιώντας εσωτερικούς δημοσιονομικούς κανόνες που παγώνουν αυξήσεις σε μισθολογικές και κοινωνικές δαπάνες (Agerpres). Η Fitch διατηρεί τη χώρα στο BBB- με αρνητικές προοπτικές, μία βαθμίδα πάνω από την κατηγορία των «σκουπιδιών», επικαλούμενη τα υψηλά ελλείμματα και τη χαμηλή ορατότητα στη δημοσιονομική πολιτική (Fitch Ratings, Romania Insider).

Ο επενδυτικός προϋπολογισμός της Ρουμανίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ευρωπαϊκά χρήματα. Σύμφωνα με την ανάγνωση των στοιχείων του υπουργείου Οικονομικών από το Friendship Bridge, πάνω από 70% των δημόσιων επενδύσεων στο πρώτο εξάμηνο του 2026 χρηματοδοτήθηκε μέσω επιχορηγήσεων της ΕΕ και του δανειακού σκέλους του PNRR, του ρουμανικού σχεδίου ανάκαμψης (Friendship Bridge). Όταν χάνονται επιχορηγήσεις, αυξάνεται η ανάγκη για εσωτερικό δανεισμό. Όταν αποδυναμώνεται η δημοσιονομική αξιοπιστία, ανεβαίνει και το επιτόκιο που ζητούν οι επενδυτές για να δανείσουν. Οι δύο πιέσεις κινούνται πλέον προς την ίδια κατεύθυνση.

Το πρόβλημα της Ρουμανίας είναι δυσκολότερο από τις περισσότερες καθυστερήσεις στο κλείσιμο του Μηχανισμού Ανάκαμψης. Η Βουλγαρία διέκοψε τις κοινοβουλευτικές διακοπές για να περάσει αλλαγές στη δημόσια διοίκηση πριν από την ίδια προθεσμία (24 Chasa). Η Ιταλία διαχειρίστηκε το δικό της σχέδιο με έξι αναθεωρήσεις και ανακατανομή έργων (Openpolis). Ένας καθυστερημένος αυτοκινητόδρομος μπορεί να βγει από το σχέδιο. Μια μόνιμη μεταρρύθμιση μισθών είτε ψηφίζεται είτε δεν ψηφίζεται.

Τα κόμματα απέφυγαν μια επώδυνη ψηφοφορία. Οι δημόσιοι υπάλληλοι κρατούν, προς το παρόν, το μωσαϊκό επιδομάτων. Αν τα χαμένα ευρωπαϊκά κονδύλια αντικατασταθούν, το κόστος θα περάσει στους φορολογουμένους μέσω δανεισμού. Αν δεν αντικατασταθούν, κάποιες επενδύσεις θα περιμένουν.