Άδεια συναλλαγών, φραγμός στις εισαγωγές ρωσικού ντίζελ

Από τις 9 Οκτωβρίου, εξαίρεση που εξέδωσε το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επιτρέπει στις εταιρείες να πωλούν, να μεταφέρουν, να εκφορτώνουν και να εισάγουν ρωσικό ντίζελ έως τις 7 Απριλίου 2027, χωρίς να παραβιάζουν τις αμερικανικές κυρώσεις που καλύπτει (άδεια του Γραφείου Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων). Η άδεια δεν κατονομάζει πωλητή, αγοραστή, πλοίο ή ποσότητα. Ξεχωριστός αμερικανικός νόμος μπορεί και πάλι να εμποδίσει φορτία με προορισμό αμερικανικά λιμάνια, ενώ η ευρωπαϊκή απαγόρευση εισαγωγής ρωσικού ντίζελ παραμένει σε ισχύ (κανονισμός της ΕΕ).

Τι επιτρέπει η άδεια και πού σταματά

Η Γενική Άδεια 135 προβλέπει γενική εξαίρεση από συγκεκριμένες αμερικανικές κυρώσεις. Καλύπτει τα συνήθη στάδια μιας εμπορικής συμφωνίας για ντίζελ, χωρίς να ορίζει ότι το καύσιμο πρέπει να καταλήξει στις ΗΠΑ. Διατηρεί, ωστόσο, έναν περιορισμό: η χρηματοδότηση δεν μπορεί να προέλθει από λογαριασμούς στις ΗΠΑ που τηρούν η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, το κρατικό ταμείο πλούτου της χώρας ή το υπουργείο Οικονομικών της (ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών).

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την κίνηση μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, προκαλώντας τις αντιδράσεις στην Ευρώπη που κατέγραψε το To Brief το Σαββατοκύριακο (To Brief). Στην ανάρτησή του, ο Τραμπ υποσχέθηκε άμεσα περισσότερους από 300.000 τόνους (ανάρτηση Τραμπ). Στη συνέχεια, η Μόσχα χαλάρωσε εν μέρει τη δική της απαγόρευση εξαγωγών, εγκρίνοντας σε πρώτη φάση έως 500.000 τόνους (ρωσική κυβέρνηση). Καμία από τις δύο ανακοινώσεις δεν προσδιορίζει αγοραστή ή τόπο φόρτωσης.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών μπορεί να χορηγήσει εξαίρεση από τις κυρώσεις που κατονομάζει στην άδειά του. Για φορτίο με προορισμό αμερικανικό λιμάνι υπάρχει και δεύτερο εμπόδιο: νόμος του 2022 απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων και προβλέπει ξεχωριστή διαδικασία για την άρση της απαγόρευσης, στην οποία εμπλέκονται ο πρόεδρος και το Κογκρέσο, όχι μια εξαίρεση του υπουργείου Οικονομικών (Νόμος 117-109).

Η διαφορά αυτή αποτελεί πλέον αντικείμενο διαφωνίας. Επτά γερουσιαστές και από τα δύο κόμματα αμφισβητούν αν η κυβέρνηση έχει την εξουσία να επιτρέψει με αυτόν τον τρόπο την εισαγωγή ρωσικού ντίζελ σε αμερικανικά λιμάνια (Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας). Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ υποστηρίζει ότι αρκούν οι εξουσίες που ήδη διαθέτει η κυβέρνηση (Reuters).

Η Λιθουανία καταδικάζει τη συμφωνία, όχι τη συμμαχία

Η εντονότερη ένταση εκδηλώθηκε στο Βίλνιους. Στις 12 Οκτωβρίου, ο πρωθυπουργός Μιντάουγκας Σινκεβίτσιους δήλωσε ότι η εμπιστοσύνη της Λιθουανίας στην Ουάσιγκτον δεν έχει κλονιστεί (TV3/BNS). Αργότερα την ίδια ημέρα χαρακτήρισε τη συμφωνία για το ντίζελ «επαίσχυντη και ανέντιμη πράξη» (LRT). Καταδίκασε έτσι την απόφαση, ενώ επιβεβαίωσε την εμπιστοσύνη του στην κυβέρνηση που την έλαβε.

Ο υπουργός Εξωτερικών Κέστιουτις Μπουντρις δήλωσε, φθάνοντας στη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στο Λουξεμβούργο, ότι η συμφωνία «αποδυναμώνει ελαφρώς» τη θέση της Δύσης (Kauno diena/ELTA). Για την ευρωπαϊκή αγορά, ο κανόνας είναι σαφής: το δίκαιο της ΕΕ απαγορεύει τις εισαγωγές ντίζελ που έχει εξαχθεί από τη Ρωσία, και η διέλευση ενός φορτίου μέσω αμερικανικού μεσάζοντα δεν αλλάζει την προέλευσή του (κανονισμός της ΕΕ).

Η ευρωπαϊκή έκθεση εντοπίζεται στις θαλάσσιες μεταφορές. Ευρωπαίοι πλοιοκτήτες και ασφαλιστές, μεταξύ τους και ελληνικές εταιρείες που διαχειρίζονται δεξαμενόπλοια, μπορούν να μεταφέρουν ρωσικό ντίζελ σε αγοραστές εκτός ΕΕ μόνο εφόσον το καύσιμο πωλείται στην τιμή των 100 δολαρίων το βαρέλι ή χαμηλότερα, σύμφωνα με το ανώτατο όριο που επιβάλλει η ΕΕ στις υπηρεσίες αυτές (οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Αν συμφωνίες που καλύπτονται από την άδεια οδηγήσουν σε αποστολές ντίζελ σε τρίτες χώρες, εκεί θα συναντήσουν τα φορτία οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Το δεξαμενόπλοιο που μετέφερε λίπασμα

Ο ισχυρισμός ότι είχε φθάσει ήδη ένα πρώτο φορτίο δεν ευσταθεί. Σύμφωνα με το ουκρανικό μέσο Censor.net, το δεξαμενόπλοιο MINERVA ZEN έφθασε στις ΗΠΑ μεταφέροντας λίπασμα, σε ταξίδι που είχε ξεκινήσει πριν εκδοθεί η άδεια (Censor.net). Ακόμη και μια πραγματική παράδοση θα απαιτούσε χρόνο: αναλυτές που επικαλείται ο Guardian εκτιμούν ότι η ναύλωση δεξαμενόπλοιου και η διάσχιση του Ατλαντικού χρειάζονται εβδομάδες (Guardian).

Τα διαθέσιμα στοιχεία στηρίζουν προς το παρόν ένα περιορισμένο συμπέρασμα: η άδεια επιτρέπει συναλλαγές στο πλαίσιο συγκεκριμένων αμερικανικών κυρώσεων, αλλά δεν αποδεικνύει ούτε ότι υπάρχει αποστολή ούτε ότι φορτίο με προορισμό τις ΗΠΑ μπορεί να παρακάμψει την απαγόρευση εισαγωγών του 2022 (Νόμος 117-109). Για ντίζελ με άλλους προορισμούς τίθεται διαφορετικό ερώτημα, στο οποίο η ισχύουσα νομοθεσία δίνει ήδη απάντηση για την Ευρώπη: η απαγόρευση εισαγωγής παραμένει και οι ευρωπαϊκές ναυτιλιακές επιχειρήσεις εξακολουθούν να δεσμεύονται από το ανώτατο όριο τιμής (οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής).