17 χώρες της ΕΕ υπερασπίζονται αγροτικά κονδύλια

Δεκαεπτά κυβερνήσεις της ΕΕ υπέγραψαν στις 2 Οκτωβρίου επιστολή με την οποία ζητούν να «διατηρηθεί το συνολικό ύψος της χρηματοδότησης για την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική» στον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028–2034 (POLITICO, EU Today). Έξι πλουσιότερες χώρες ζητούν να μειωθεί ο ίδιος προϋπολογισμός. Οι δύο θέσεις μπορούν να συνυπάρξουν μόνο αν περικοπούν άλλες δαπάνες ή αυξηθούν οι εισφορές, αλλά καμία πλευρά δεν έχει πει ποιος θα επωμιστεί το κόστος.

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) στηρίζει τα εισοδήματα των αγροτών. Η Πολιτική Συνοχής χρηματοδοτεί επενδύσεις που αποσκοπούν στη μείωση της απόστασης ανάμεσα στις φτωχότερες και τις πλουσιότερες περιφέρειες. Στις χώρες που υπέγραψαν την επιστολή περιλαμβάνονται η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα, αλλά και η Πολωνία, η Ρουμανία και τα κράτη της Βαλτικής (EU Today).

Η επιστολή απευθύνεται στον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μίχολ Μάρτιν. Η κυβέρνησή του συντονίζει τις διαπραγματεύσεις και αναθεωρεί το σχέδιο που θα συζητήσουν οι ηγέτες στη σύνοδο κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου (POLITICO).

Η επιστολή δεν προσδιορίζει ποιο ποσό σε ευρώ πρέπει να διαφυλαχθεί. Σύμφωνα με το ANSA, υποστηρίζει ότι το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μειώνει ήδη τη χρηματοδότηση για τη γεωργία και τις περιφέρειες σε πραγματικούς όρους, αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, παρότι ο συνολικός προϋπολογισμός αυξάνεται. Ζητά οι δαπάνες για την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα να καλυφθούν με πρόσθετους πόρους, όχι με νέες περικοπές.

Το επιχείρημα υπέρ ενός μικρότερου προϋπολογισμού

Στις 27 Αυγούστου η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία, η Φινλανδία και η Σουηδία διατύπωσαν κοινή θέση (γερμανική κυβέρνηση). Στα τέλη Σεπτεμβρίου ζητούσαν πλέον να μειωθεί ο προϋπολογισμός κατά «αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ» (Euronews). Έχουν επίσης πιέσει τον Μάρτιν να παρουσιάσει μικρότερο σχέδιο (To Brief).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει προϋπολογισμό 1.763,1 δισ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 2025, δηλαδή χωρίς την επίδραση του πληθωρισμού που έχει ενσωματωθεί στις προβολές. Στο ποσό περιλαμβάνονται 149,3 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή του χρέους που δημιουργήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης της πανδημίας (Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Τα χρήματα που θα διατεθούν για την αποπληρωμή αυτού του χρέους δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν ταυτόχρονα τη γεωργία, τις περιφέρειες ή την άμυνα.

Η κοινή δήλωση των έξι τον Αύγουστο ζητά μικρότερο συνολικό προϋπολογισμό, αλλά δεν κατονομάζει προγράμματα προς περικοπή (γερμανική κυβέρνηση). Οι χώρες της ομάδας δεν συμφωνούν ως προς το πού θα γίνουν οι περικοπές. Ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας Πέτερι Όρπο υπέγραψε την επιστολή, αλλά δήλωσε ότι η χώρα του δεν ζητά περικοπές στις αγροτικές επιδοτήσεις (Yle).

Ποια κονδύλια διασφαλίζονται και ποια θα διεκδικούν χρηματοδότηση

Το Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων εκτιμά ότι η συνολική χρηματοδότηση για τη γεωργία και τη συνοχή θα είναι περίπου 14 τοις εκατό χαμηλότερη σε πραγματικούς όρους από ό,τι σήμερα (IAI). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να εντάξει και τις δύο πολιτικές σε ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο για κάθε χώρα (νομοθετική παρακολούθηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου).

Μέσα σε αυτά τα σχέδια, δύο κονδύλια είναι διασφαλισμένα. Οι λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες θα λάβουν 218 δισ. ευρώ (Bruegel). Άλλα 295,7 δισ. ευρώ προορίζονται αποκλειστικά για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος (παρακολούθηση της ΚΑΠ από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Για όλες τις υπόλοιπες ανάγκες θα διατεθεί ένα ευέλικτο κονδύλι 235 δισ. ευρώ, από το οποίο πρέπει να καλυφθούν και η μετανάστευση και ο έλεγχος των συνόρων (Bruegel). Η πίεση θα πέσει στις πλουσιότερες περιφέρειες, που δεν έχουν δική τους κατανομή πόρων, και στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης που δεν καλύπτονται από το κονδύλι στήριξης εισοδήματος. Εκτεθειμένες είναι και οι μεγάλες αγροτικές εκμεταλλεύσεις: οι ενισχύσεις άνω των 20.000 ευρώ θα μειωθούν και κανένας αγρότης δεν θα μπορεί να λαμβάνει πάνω από 100.000 ευρώ τον χρόνο (παρακολούθηση της ΚΑΠ από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Ποιος μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία και ποιος θα πληρώσει

Με βάση το άρθρο 312 των Συνθηκών της ΕΕ, οι κυβερνήσεις πρέπει να εγκρίνουν ομόφωνα τον προϋπολογισμό, με τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EUR-Lex). Καθεμία από τις δύο πλευρές μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία, αλλά καμία δεν μπορεί να επιβάλει τη δική της θέση. Στις 22 Σεπτεμβρίου ζητήθηκε από τους υπουργούς να κατονομάσουν τα προγράμματα που θεωρούν κρίσιμα (ιρλανδική προεδρία).

Αν δεν επιτευχθεί έγκαιρα συμφωνία, θα ισχύσουν τα ανώτατα όρια δαπανών του τελευταίου έτους του σημερινού προϋπολογισμού (EUR-Lex). Κάθε νέα δαπάνη για την άμυνα ή την ανταγωνιστικότητα θα πρέπει τότε να χωρέσει στα παλιά όρια.

Οι 17 προτείνουν τρεις τρόπους για να χρηματοδοτηθεί ένας μεγαλύτερος προϋπολογισμός: βραδύτερη αποπληρωμή του χρέους της πανδημίας, κατάργηση των εκπτώσεων που μειώνουν τις εισφορές ορισμένων πλουσιότερων χωρών και νέα έσοδα της ΕΕ με δίκαιο, μη παλινδρομικό χαρακτήρα (ANSA). Κάθε επιλογή μεταφέρει το κόστος σε διαφορετικό υπόχρεο. Η βραδύτερη αποπληρωμή το μεταθέτει σε μελλοντικούς προϋπολογισμούς της ΕΕ. Η κατάργηση των εκπτώσεων αυξάνει τις εισφορές των πλουσιότερων χωρών που τις λαμβάνουν σήμερα.

Τα νέα έσοδα, πάντως, θα προέλθουν από επιχειρήσεις ή καταναλωτές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι νέες πηγές που προτείνει θα μπορούσαν να αποφέρουν 58,5 δισ. ευρώ τον χρόνο, αλλά καθεμία χρειάζεται ξεχωριστή έγκριση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Υπάρχουν και άλλες επιλογές: οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να αυξήσουν τις εθνικές εισφορές, να περικόψουν άλλα προγράμματα ή να δανειστούν σε περιορισμένη κλίμακα. Αν διατηρηθεί η χρηματοδότηση για τη γεωργία και τις περιφέρειες μέσα σε μικρότερο προϋπολογισμό, θα πρέπει να μειωθούν άλλες δαπάνες ή να αλλάξει το ποιος πληρώνει και πότε. Καμία πλευρά δεν έχει εξηγήσει αυτόν τον συμβιβασμό, ενώ οι 17 δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει πόση χρηματοδότηση ζητούν να διαφυλαχθεί. Το αναθεωρημένο σχέδιο του Μάρτιν θα είναι το πρώτο κείμενο που θα πρέπει να αποτυπώσει το κόστος με συγκεκριμένους αριθμούς.