Έξι κυβερνήσεις διαφωνούν για περικοπές στον κοινοτικό προϋπολογισμό

Στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ την περίοδο 2028–2034, η Ιρλανδία, που προεδρεύει στις συνομιλίες των κυβερνήσεων, πρότεινε συνολικό ανώτατο όριο δαπανών 1.826 δισ. ευρώ, χαμηλότερο από τα 1.985 δισ. ευρώ που ζήτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ORF, Συμβούλιο της ΕΕ). Πρόκειται για διαπραγματευτικό κείμενο, όχι για εγκεκριμένο προϋπολογισμό. Η Γερμανία και πέντε σύμμαχοί της θεωρούν ότι το ποσό παραμένει υπερβολικά υψηλό, χωρίς όμως να συμφωνούν για το ποια προγράμματα πρέπει να περικοπούν.

Στις 10 Οκτωβρίου, ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι ένας προϋπολογισμός αυτού του ύψους δεν μπορεί να αποτελέσει βάση συμφωνίας (Γερμανική κυβέρνηση). Τα στοιχεία της Ιρλανδίας δείχνουν γιατί είναι ευκολότερο να ζητά κανείς μεγαλύτερες περικοπές από το να συμφωνήσει πού θα γίνουν.

Μέρος της διαφοράς ανάμεσα στα δύο ποσά οφείλεται στον πληθωρισμό που αναμένεται μέσα σε επτά χρόνια. Σε τιμές του 2025, οι οποίες επιτρέπουν τη σύγκριση της αγοραστικής δύναμης, η ιρλανδική πρόταση είναι χαμηλότερη κατά 141 δισ. ευρώ, ή περίπου 8 τοις εκατό, από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Συμβούλιο της ΕΕ, Reuters). Και τα δύο ποσά είναι ανώτατα όρια: καθορίζουν πόσα μπορεί να δεσμεύσει η ΕΕ για τα προγράμματα σε όλη την περίοδο, όχι πόσα θα καταβληθούν εφάπαξ.

Οι αγροτικές και περιφερειακές δαπάνες προστατεύονται περισσότερο

Η Ιρλανδία δεν κατανέμει ομοιόμορφα τις περικοπές, όπως γράψαμε όταν δημοσιοποιήθηκε το προσχέδιο (To Brief). Οι αγροτικές επιδοτήσεις και τα κονδύλια συνοχής, δηλαδή οι επιχορηγήσεις της ΕΕ που αποσκοπούν στη μείωση των ανισοτήτων ανάμεσα σε πλουσιότερες και φτωχότερες περιφέρειες, υπάγονται σε σκέλος του προϋπολογισμού που περικόπτεται μόλις κατά 3,4 τοις εκατό (Συμβούλιο της ΕΕ). Το εγγυημένο κατώτατο ποσό για τη στήριξη του εισοδήματος των αγροτών παραμένει λίγο πάνω από τα 261 δισ. ευρώ σε τιμές του 2025 (CAP Reform).

Άλλα σκέλη του προϋπολογισμού υφίστανται μεγαλύτερες μειώσεις. Οι δαπάνες για την έρευνα, την άμυνα και άλλους τομείς ανταγωνιστικότητας περικόπτονται κατά 12,8 τοις εκατό, ενώ οι δαπάνες εξωτερικής πολιτικής κατά 17,4 τοις εκατό (Συμβούλιο της ΕΕ). Στο σκέλος της έρευνας και της άμυνας, τις μεγαλύτερες ορατές απώλειες καταγράφουν δύο προγράμματα: το Horizon Europe, το πρόγραμμα έρευνας της ΕΕ, μειώνεται από περίπου 154,9 δισ. ευρώ σε 140 δισ. ευρώ και η γραμμή για την αμυντική βιομηχανία, την ασφάλεια και το διάστημα από περίπου 115,7 δισ. ευρώ σε 100,7 δισ. ευρώ (Συμβούλιο της ΕΕ).

Οι μειώσεις αυτές δεν αφαιρούν σήμερα χρήματα από ένα πανεπιστήμιο ή μια εταιρεία όπλων, καθώς αφορούν χαμηλότερα ανώτατα όρια για μελλοντικές δαπάνες. Οι συνέπειες θα φανούν αργότερα: πανεπιστήμια, εργαστήρια και προμηθευτές της αμυντικής βιομηχανίας θα διεκδικούν χρηματοδότηση από μικρότερο ποσό, οπότε λιγότερα από τα έργα που προτείνουν θα εγκρίνονται.

Μεγαλύτερες περικοπές, αλλά από πού;

Η Γερμανία, η Δανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Σουηδία ζητούν εξοικονομήσεις «αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ» (Δανική κυβέρνηση). Η κοινή δήλωσή τους δεν προτείνει νέο συνολικό ποσό ούτε κατανέμει τις περικοπές ανά πρόγραμμα. Δεν διευκρινίζει επίσης αν οι εξοικονομήσεις υπολογίζονται σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή με εκείνη της Ιρλανδίας (Γερμανική κυβέρνηση). Όποια αφετηρία κι αν επιλέγουν, ο Μερτς έχει καταστήσει σαφές ότι η ιρλανδική περικοπή δεν αρκεί.

Οι έξι χώρες διαφωνούν και για το ποιες δαπάνες πρέπει να μειωθούν. Ο υπουργός Οικονομικών της Δανίας, Πέτερ Χούμελγκααρντ, θέλει οι αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια περιφερειακής ανάπτυξης να καταλαμβάνουν μικρότερο μερίδιο του προϋπολογισμού (DR). Ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Πέτερι Όρπο, ζητά επίσης χαμηλότερο συνολικό ποσό. Θεωρεί όμως ότι η άμυνα, η έρευνα και οι νέες τεχνολογίες έχουν ήδη επωμιστεί δυσανάλογα μεγάλο μέρος των περικοπών και χαιρέτισε την προστασία του κατώτατου ποσού για τους αγρότες (Φινλανδική κυβέρνηση).

Και οι δύο επιλογές συναντούν αντιδράσεις εκτός της ομάδας των έξι. Στις 2 Οκτωβρίου, 17 ηγέτες, ανάμεσά τους η Τζόρτζια Μελόνι της Ιταλίας και ο Νικουσόρ Νταν της Ρουμανίας, ζήτησαν να διατηρηθούν οι αγροτικές και οι περιφερειακές δαπάνες (Σλοβενική κυβέρνηση). Οι επικεφαλής διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ζίγκφριντ Μουρεσάν και Κάρλα Ταβάρες, αντιτίθενται στις περικοπές που έχει ήδη προτείνει η Ιρλανδία για την ανταγωνιστικότητα και την εξωτερική πολιτική (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Οι αντιρρήσεις αυτές έχουν βαρύτητα, επειδή ο προϋπολογισμός χρειάζεται τη συμφωνία όλων των κυβερνήσεων και τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Συνθήκη της ΕΕ, άρθρο 312). Μία μόνο κυβέρνηση ή το Κοινοβούλιο μπορούν να μπλοκάρουν την τελική συμφωνία.

Οι έξι χώρες βρίσκονται, επομένως, μπροστά σε δύο επιλογές που συναντούν ισχυρές αντιστάσεις. Μπορούν να περικόψουν περισσότερο τις αγροτικές και περιφερειακές δαπάνες, τις οποίες υπερασπίζονται 17 κυβερνήσεις, ή να μειώσουν κι άλλο τα κονδύλια για την έρευνα και την άμυνα, επιλογή στην οποία αντιτίθενται η Φινλανδία και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο Μερτς έχει απορρίψει το συνολικό ποσό της Ιρλανδίας, χωρίς να πει ποια από τις δύο κατευθύνσεις προτιμά. Οι ηγέτες θα συζητήσουν τον προϋπολογισμό στις 15–16 Οκτωβρίου (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο). Αν οι έξι δεν προσέλθουν με δικό τους ποσό και κατάλογο προγραμμάτων προς περικοπή, το ιρλανδικό προσχέδιο θα είναι το μόνο συγκεκριμένο σύνολο αριθμών στο τραπέζι.