Το ρωσικό ντίζελ του Τραμπ χωρίς φορτίο

Η Ουάσιγκτον ενέκρινε την πώληση, την παράδοση και την εισαγωγή ντίζελ ρωσικής προέλευσης έως τις 7 Απριλίου 2027, μετά την τηλεφωνική επικοινωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν (Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων). Ο Λευκός Οίκος δεν έχει ανακοινώσει ποιος θα πληρώσει ούτε πότε θα φτάσουν τα καύσιμα (Associated Press). Η Ευρώπη δεν μπορεί να εισαγάγει νόμιμα αυτό το ντίζελ, επομένως θα έχει διαρκή ανακούφιση μόνο αν η συμφωνία προσθέσει καύσιμα στην παγκόσμια αγορά. Η ανακατεύθυνση φορτίων που ήδη προορίζονταν για άλλους αγοραστές δεν αρκεί.

Μια άδεια, όχι ακόμη μια αποστολή

Η άδεια εκδόθηκε από το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων, υπηρεσία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών που διαχειρίζεται τις κυρώσεις. Δεν κατονομάζει προμηθευτή, πλοίο ή ποσότητα. Εξακολουθεί, ωστόσο, να απαγορεύει πληρωμές από λογαριασμούς στις ΗΠΑ που ανήκουν στην Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, στο Ταμείο Εθνικού Πλούτου και στο ρωσικό υπουργείο Οικονομικών (Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων).

Η υπόσχεση για τις ποσότητες προέρχεται από τον Τραμπ: ανακοίνωσε ότι θα φτάσουν άμεσα περισσότεροι από 300.000 τόνοι και στη συνέχεια επιπλέον παρτίδες συνολικού όγκου άνω των 4,8 εκατ. τόνων, με την τελευταία να εξαρτάται από την κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων (Interfax, Reuters). Η Μόσχα έχει δεσμευτεί για λιγότερα. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Αλεξάντερ Νόβακ περιορίστηκε να δηλώσει ότι η Ρωσία ήταν έτοιμη να αρχίσει πρόσθετες προμήθειες τον Οκτώβριο (DW).

Η Ρωσία πρέπει επίσης να χαλαρώσει τους δικούς της περιορισμούς. Στις 30 Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση παρέτεινε έως τις 31 Οκτωβρίου την απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ από τους παραγωγούς, επικαλούμενη προβλήματα στη λειτουργία των διυλιστηρίων και ισχυρή εγχώρια ζήτηση (Interfax). Ο Νόβακ φέρεται να υποσχέθηκε ότι η απαγόρευση θα χαλαρώσει νωρίτερα. Μια δημοσιευμένη απόφαση με συγκεκριμένη ημερομηνία θα ήταν η πρώτη απτή ένδειξη ότι έρχονται πρόσθετα καύσιμα.

Γιατί μετρούν οι νέες ποσότητες ντίζελ, όχι οι νέοι αγοραστές

Η διαθέσιμη προσφορά καυσίμων είναι περιορισμένη. Οι παγκόσμιες θαλάσσιες εξαγωγές ντίζελ και γκαζόιλ —της ευρύτερης κατηγορίας καυσίμων που περιλαμβάνει το πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης— ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 4,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως από τον Ιανουάριο έως τον Αύγουστο, 10 τοις εκατό χαμηλότερες από ό,τι έναν χρόνο νωρίτερα (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας). Η έλλειψη γίνεται αισθητή και στις αντλίες: η Γαλλία διαθέτει 10 εκατ. βαρέλια από τα κρατικά αποθέματα έκτακτης ανάγκης και εκτιμά ότι η κίνηση αυτή θα μειώσει την τιμή κατά 12–18 λεπτά ανά λίτρο (γαλλική κυβέρνηση).

Σε σχέση με την ευρωπαϊκή κατανάλωση, η συνολική υπόσχεση του Τραμπ είναι περιορισμένη. Η μετατροπή των 4,8 εκατ. τόνων με αναλογία περίπου 7,5 βαρελιών ανά τόνο και η σύγκρισή τους με τα στοιχεία κατανάλωσης της ΕΕ δείχνουν ότι αντιστοιχούν σε περίπου εννέα ημέρες χρήσης ντίζελ και γκαζόιλ στην Ένωση (Reuters, Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία). Ακόμη κι αν κάθε τόνος προστεθεί στην προσφορά, η συμφωνία θα αμβλύνει την έλλειψη χωρίς να την εξαλείψει.

Το αν πρόκειται για πρόσθετο ντίζελ καθορίζει ποιος ωφελείται. Αν η Ρωσία διυλίσει και εξαγάγει μεγαλύτερες ποσότητες, η συνολική προσφορά θα αυξηθεί και οι τιμές μπορεί να υποχωρήσουν σε όλη την αγορά, και στην Ευρώπη. Αν οι Αμερικανοί αγοραστές πάρουν απλώς φορτία που θα κατευθύνονταν σε άλλους εισαγωγείς, οι τιμές στις ΗΠΑ μπορεί να υποχωρήσουν, ενώ οι υπόλοιποι θα ανταγωνιστούν εντονότερα για τα φορτία που απομένουν.

Το ρωσικό ντίζελ έχει ήδη αλλάξει προορισμό στο παρελθόν. Μετά το εμπάργκο της ΕΕ το 2023, η Βραζιλία και η Σαουδική Αραβία πήραν τη θέση της Γαλλίας και της Γερμανίας ανάμεσα στους βασικούς αγοραστές ρωσικού ντίζελ που μεταφέρεται διά θαλάσσης (Υπηρεσία Ενεργειακής Πληροφόρησης των ΗΠΑ). Η Ρωσία κερδίζει από κάθε πώληση, ανεξάρτητα από τον αγοραστή. Γι’ αυτό ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι κατήγγειλε τη συμφωνία ως δώρο στον Πούτιν (Axios). Οι οδηγοί φορτηγών, οι αγρότες και οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν μηχανήματα ντίζελ ωφελούνται μόνο αν προστεθούν νέες ποσότητες στην αγορά.

Οι ζημιές στα διυλιστήρια κάνουν πιθανή την ανακατεύθυνση φορτίων: ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι η ρωσική παραγωγή ντίζελ είναι περίπου 30 τοις εκατό χαμηλότερη από το 2025 (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας). Η πιθανότητα, όμως, δεν αποτελεί απόδειξη. Τρεις ενδείξεις θα ξεχώριζαν τα δύο ενδεχόμενα: ανάκαμψη της ρωσικής παραγωγής στα διυλιστήρια, αύξηση των συνολικών θαλάσσιων εξαγωγών ντίζελ και όχι απλώς αλλαγή προορισμού, και στοιχεία φόρτωσης από ρωσικά λιμάνια.

Δύο απαγορεύσεις που δεν αίρει η άδεια

Νόμος που ψήφισε το Κογκρέσο το 2022 απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων στις ΗΠΑ. Για να αρθεί η απαγόρευση, απαιτείται προεδρική πιστοποίηση συνδεδεμένη με όρους ειρήνης που αποδέχεται η Ουκρανία, διαβούλευση με το Κογκρέσο και αναμονή 90 ημερών (αμερικανική νομοθεσία). Η άδεια του Γραφείου Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων καλύπτει μόνο τις διατάξεις κυρώσεων που κατονομάζει. Ο νόμος για τις κυρώσεις που υπέγραψε ο Τραμπ τον Σεπτέμβριο δεν άλλαξε την απαγόρευση εισαγωγών (To Brief). Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ή η τελωνειακή υπηρεσία των ΗΠΑ οφείλει να διευκρινίσει με ποια νομική βάση θα μπορούσε ένα ρωσικό φορτίο να εκτελωνιστεί σε αμερικανικό λιμάνι.

Ο ευρωπαϊκός κανόνας δεν έχει αλλάξει. Το άρθρο 3μ του κανονισμού κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας εξακολουθεί να απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων στην Ένωση (EUR-Lex). Καμία αμερικανική άδεια δεν επιτρέπει σε δεξαμενόπλοιο να ξεφορτώσει στο Ρότερνταμ. Οποιοδήποτε όφελος για την Ευρώπη πρέπει να προκύψει έμμεσα, από μια παγκόσμια αγορά με περισσότερη προσφορά ντίζελ.

Η άδεια από μόνη της δεν συνεπάγεται αποστολή καυσίμων. Η συμφωνία θα ωφελήσει τους Ευρωπαίους οδηγούς φορτηγών και τις μεταφορικές επιχειρήσεις μόνο αν η Ρωσία παράγει επιπλέον ντίζελ, πέρα από τις ποσότητες που ήδη πουλά σε άλλους αγοραστές. Το πρώτο τεκμήριο πρέπει να δώσει ο Νόβακ: δημοσιευμένη απόφαση άρσης της ρωσικής απαγόρευσης εξαγωγών και, στη συνέχεια, στοιχεία φόρτωσης από ρωσικό λιμάνι.