Η Τουρκία αμφισβητεί την άδεια για το καλώδιο

Στις 6 Νοεμβρίου, η Ελλάδα έδωσε άδεια για έρευνες στον βυθό στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector, του υποθαλάσσιου καλωδίου που προορίζεται να συνδέσει την Κύπρο με το ηπειρωτικό ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο (ελληνικό ΥΠΕΞ, Reuters). Η Τουρκία απάντησε την ίδια ημέρα με έγγραφο, υποστηρίζοντας ότι μέρος της διαδρομής περνά από υφαλοκρηπίδα που δήλωσε στον ΟΗΕ το 2020 και ότι οι έρευνες στην περιοχή απαιτούν τη συγκατάθεσή της, την οποία δεν έχει δώσει (τουρκικό μητρώο αναγγελιών, τουρκικό ΥΠΕΞ). Νωρίς το Σάββατο, η τελευταία καταγεγραμμένη θέση του ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo το έδειχνε ακίνητο στο λιμάνι του Ηρακλείου, στην Κρήτη (MyShipTracking).

Άδεια και αντικρουόμενη διεκδίκηση

Οι δύο κυβερνήσεις γνωστοποίησαν τις θέσεις τους μέσω αναγγελιών NAVTEX, δηλαδή ραδιοφωνικών προειδοποιήσεων προς τα πλοία που κινούνται σε συγκεκριμένη περιοχή. Ο σταθμός Ηρακλείου ζήτησε από τα πλοία να μείνουν μακριά από τη γραμμή ερευνών που εκτείνεται από την Κρήτη προς την Κύπρο (Ελληνική Υδρογραφική Υπηρεσία). Ο σταθμός της Αττάλειας απάντησε ότι ένα τμήμα της γραμμής περνά από υφαλοκρηπίδα την οποία η Άγκυρα δήλωσε στον ΟΗΕ το 2020. Πρόκειται για θαλάσσια ζώνη πέρα από τα χωρικά ύδατα, όπου ένα κράτος διεκδικεί αποκλειστικά δικαιώματα στον βυθό (τουρκικό μητρώο αναγγελιών). Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τις εργασίες θαλάσσια επιστημονική έρευνα και δήλωσε ότι δεν έχει δώσει τη συγκατάθεσή του (τουρκικό ΥΠΕΞ).

Η NAVTEX είναι προειδοποίηση ασφαλείας, όχι άδεια ούτε απόφαση για τα θαλάσσια σύνορα. Η πραγματική έγκριση δόθηκε νωρίτερα την ίδια ημέρα από την Αθήνα, όταν ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης υπέγραψε την άδεια που είχε ζητήσει η γαλλική εταιρεία κατασκευής καλωδίων Nexans (ελληνικό ΥΠΕΞ, Reuters).

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι έρευνες δεν μπορούν να γίνουν χωρίς την έγκρισή της. Η Αθήνα έδωσε την έγκριση χωρίς να τη ζητήσει. Καμία από τις δύο πρωτεύουσες δεν αποδέχεται τη θέση της άλλης για το ποια δικαιώματα ισχύουν στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Κρήτη και την Κύπρο.

Η Κύπρος επωμίζεται το μεγαλύτερο κόστος αν παραμείνει η διαφωνία

Η Κύπρος είναι το μόνο κράτος-μέλος της ΕΕ που παραμένει αποκομμένο από το ηπειρωτικό ηλεκτρικό δίκτυο. Το καλώδιο, μήκους περίπου 898 χιλιομέτρων, αποτελεί τη συμφωνημένη λύση, με περίπου 657 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, CINEA). Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μπορεί να καλύψει την κατασκευή, αλλά δεν λύνει το ζήτημα του ποιος δικαιούται να χαρτογραφήσει τη διαδρομή. Η εκκρεμότητα επιβαρύνει περισσότερο την Κύπρο.

Σύμφωνα με την Cyprus Mail, η Κύπρος καλύπτει 63 τοις εκατό του κόστους κατασκευής του τμήματος Κρήτης–Κύπρου και η Ελλάδα το 37 τοις εκατό. Η εκτίμηση των 1,9 δισ. ευρώ αναμένεται να αυξηθεί, ενώ περίπου το 40 τοις εκατό των ερευνών στον βυθό δεν έχει ολοκληρωθεί (Cyprus Mail). Όσο μένει ανεξερεύνητος ο βυθός, παραμένουν ανοιχτά τόσο η τελική χάραξη όσο και το τελικό κόστος.

Η έρευνα είχε διακοπεί και στο παρελθόν. Τον Ιούλιο του 2024, ελληνικά και τουρκικά πολεμικά πλοία βρέθηκαν σε αντιπαράθεση για περίπου 40 ώρες κοντά στην Κάσο (eKathimerini). Ο διαχειριστής αναφέρει ότι ολοκλήρωσε το τμήμα που του είχε ανατεθεί, αλλά το υπόλοιπο της διαδρομής προς την Κύπρο παραμένει αχαρτογράφητο (ADMIE). Το Abeille Marengo έφτασε στην Κρήτη στα τέλη Οκτωβρίου για να συνεχίσει τις εργασίες που είχαν διακοπεί (OT, To Brief).

Η άρνηση της Τουρκίας αφορά επιλεκτικά το συγκεκριμένο έργο. Σύμφωνα με την Cyprus Mail, η Άγκυρα έδωσε συγκατάθεση για έρευνες σε ξεχωριστό τηλεπικοινωνιακό καλώδιο στα γειτονικά ύδατα (Cyprus Mail). Για το ηλεκτρικό καλώδιο, συγκατάθεση δεν έχει δοθεί. Η διαφορά αυτή δείχνει ότι το ζήτημα αφορά την πολιτική του έργου και όχι τις έρευνες στον βυθό καθαυτές.

Το τελευταίο σήμα AIS, το αυτόματο σήμα αναγνώρισης που εκπέμπουν τα πλοία, έδειχνε το Abeille Marengo με μηδενική ταχύτητα στο λιμάνι του Ηρακλείου στις 00:20 UTC της 7ης Νοεμβρίου. Μέχρι το πρωί του Σαββάτου δεν είχε καταγραφεί μεταγενέστερη αναχώρηση (MyShipTracking). Η δορυφορική παρακολούθηση έχει κενά, επομένως τα σήματα δεν αποδεικνύουν ότι οι έρευνες θα παραμείνουν σε αναστολή. Καταγράφουν, όμως, τη σημερινή θέση της διαφοράς: η Άγκυρα διεκδικεί δικαίωμα συναίνεσης για μια διαδρομή που έχει εγκρίνει η Αθήνα, ενώ οι αναγγελίες δεν καθορίζουν ούτε το όριο της υφαλοκρηπίδας ούτε αν άρχισαν εργασίες στην επίμαχη περιοχή.