Η Τουρκία διεκδικεί λόγο στην έρευνα καλωδίου Κύπρου

Το ερευνητικό πλοίο με γαλλική σημαία Abeille Marengo απέπλευσε από το Ηράκλειο στις 10 Νοεμβρίου, για να χαρτογραφήσει τον βυθό νότια της Κάσου και της Καρπάθου ενόψει της κατασκευής του Great Sea Interconnector, του καλωδίου που προορίζεται να συνδέσει την Κύπρο με την Κρήτη (AMNA). Μέσα σε λίγες ώρες, η Τουρκία εξέπεμψε ναυτιλιακή αγγελία υποστηρίζοντας ότι είχε συναινέσει στις έρευνες, τέσσερις ημέρες αφότου είχε δηλώσει πως δεν είχε δώσει τη συγκατάθεσή της (Euro2day, Cyprus Mail). Η Αθήνα και η Λευκωσία λένε ότι μόνο οι ίδιες κλήθηκαν να εγκρίνουν τις έρευνες. Γαλλική διπλωματική διακοίνωση, η οποία θα μπορούσε να αποσαφηνίσει την επικοινωνία με την Άγκυρα, δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Δύο αγγελίες, δύο διεκδικήσεις αρμοδιότητας

Η τουρκική αγγελία τοποθετεί την περιοχή των ερευνών στην υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί η Άγκυρα, δηλαδή στον βυθό πέρα από τις ακτές μιας χώρας, όπου αυτή προβάλλει αποκλειστικά δικαιώματα στους φυσικούς πόρους (To Vima). Στη συνέχεια αναφέρει ότι η Τουρκία έχει συναινέσει στις εργασίες (Euro2day). Και τα δύο δημοσιεύματα παραθέτουν την αγγελία, χωρίς να εξετάζουν τη νομική βάση της τουρκικής διεκδίκησης.

Η αγγελία είναι ναυτιλιακό σήμα ασφαλείας: προειδοποιεί τα πλοία για κινδύνους, αλλά δεν εκδίδει άδειες ούτε καθορίζει θαλάσσια σύνορα (IMO). Μπορεί, ωστόσο, να καταγράψει επίσημα τη θέση μιας χώρας.

Η Ελλάδα απάντησε την ίδια νύχτα με δική της ναυτιλιακή προειδοποίηση, χαρακτηρίζοντας την τουρκική αγγελία αναρμόδια και ανίσχυρη (Athina 9.84). Το υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι το τουρκικό μήνυμα δεν έχει νομική συνέπεια για τις εργασίες που έχει εγκρίνει η Ελλάδα (Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας).

Η ελληνική προειδοποίηση επικαλείται τρεις αποφάσεις έγκρισης, με πιο πρόσφατη εκείνη της 6ης Νοεμβρίου (Athina 9.84). Σύμφωνα με την Αθήνα, τμήματα και των δύο διαδρομών των ερευνών βρίσκονται εντός της ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, της θαλάσσιας περιοχής όπου ένα κράτος διεκδικεί αποκλειστικά δικαιώματα στην αλιεία και στην εκμετάλλευση φυσικών πόρων, ή της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί η Ελλάδα. Με αυτή τη βάση, η Αθήνα θεωρεί ότι η έγκριση των εργασιών είναι δική της αρμοδιότητα και όχι της Άγκυρας.

Η Κύπρος υιοθέτησε την ίδια θέση. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης δήλωσε ότι μόνο η Ελλάδα και η Κύπρος κλήθηκαν να εγκρίνουν τις εργασίες (Philenews). Στην Αθήνα, ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου είπε στη Βουλή ότι η Τουρκία ανακοίνωσε πως είχε συναινέσει σε κάτι για το οποίο κανείς δεν της είχε ζητήσει άδεια.

Η γαλλική διακοίνωση που δεν έχει δημοσιοποιηθεί

Η Γαλλία πράγματι επικοινώνησε με την Τουρκία. Στις 9 Νοεμβρίου, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι το Παρίσι είχε στείλει στην Άγκυρα διπλωματική διακοίνωση, δηλαδή επίσημο γραπτό μήνυμα μεταξύ κρατών, για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αλλά αρνήθηκε να τη δημοσιοποιήσει (Ελληνική κυβέρνηση). Όπως είπε, το ζήτημα των αδειών ήταν ξεχωριστό.

Σύμφωνα με τον Μαρινάκη, η διακοίνωση ήταν ενημέρωση που δεν αναγνώριζε τουρκικά δικαιώματα. Η τουρκική αγγελία, από την άλλη, δεν αναφέρει αριθμό άδειας, ημερομηνία ή αιτούντα (To Vima). Κανένα έγγραφο που έχει δοθεί στη δημοσιότητα δεν δείχνει ότι ζητήθηκε άδεια από την Άγκυρα. Δεν είναι επίσης γνωστό τι ακριβώς έγραψε το Παρίσι.

Η θέση της Άγκυρας έχει μεταβληθεί. Στις 6 Νοεμβρίου ζήτησε συντονισμό και δήλωσε ότι δεν είχε συναινέσει στις έρευνες (Cyprus Mail), όπως είχε καταγράψει τότε το To Brief (To Brief). Τώρα παρουσιάζει δημόσια τις έρευνες ως εγκεκριμένες από την ίδια, ενώ οι αγγελίες που έχουν δημοσιοποιηθεί δεν δείχνουν να της ζητήθηκε άδεια.

Η Τουρκία δεν έχει εξηγήσει αυτή τη μεταβολή. Η αλληλουχία των αγγελιών, χωρίς να υπάρχει σχετική τουρκική δήλωση, επιτρέπει την εκτίμηση ότι η Άγκυρα θέλει να καταγραφεί κάποια μορφή «συντονισμού» πριν αρχίσει η πόντιση του καλωδίου, ώστε η Αθήνα να χρειάζεται να την αντικρούει σε κάθε επόμενο στάδιο.

Γιατί η Ευρώπη έχει επενδύσει σε αυτόν τον βυθό

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτηρίζει τον διασυνδετήριο αγωγό, που θα τερματίσει την απομόνωση της Κύπρου από το ηπειρωτικό ηλεκτρικό δίκτυο, έργο κοινού ενδιαφέροντος, κατηγορία που αποδίδει σε υποδομές προτεραιότητας μεταξύ κρατών. Έχει ήδη χορηγήσει στο έργο περίπου 657 εκατ. ευρώ μέσω του Μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», του ταμείου της για υποδομές (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η γαλλική εταιρεία Meridiam κατέχει την πλειοψηφία στην εταιρεία του έργου (GSI), επομένως γαλλικά κεφάλαια στηρίζουν το καλώδιο παράλληλα με τη γαλλική διπλωματία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να χρηματοδοτήσει το καλώδιο και να του δώσει προτεραιότητα. Δεν μπορεί, όμως, να χαράξει το θαλάσσιο σύνορο Ελλάδας–Τουρκίας ή να εγκρίνει τις έρευνες, οπότε η νομική διαφορά παραμένει υπόθεση των εθνικών πρωτευουσών.

Το πλοίο έχει αποπλεύσει, αλλά δεν έχει δημοσιοποιηθεί ακόμη πορεία που να δείχνει ότι μετρά τον αμφισβητούμενο βυθό νότια της Κάσου. Η πρόοδός του δεν θα επιλύσει τη διαφορά. Η Ελλάδα λέει ότι ενέκρινε τις εργασίες, η Τουρκία ότι συναίνεσε σε αυτές· και οι δύο θέσεις περί αρμοδιότητας έχουν πλέον καταγραφεί και δεν συμβιβάζονται. Το Παρίσι θα μπορούσε τουλάχιστον να αποσαφηνίσει τι είπε στην Άγκυρα, δημοσιοποιώντας τη διακοίνωσή του. Έτσι θα φαινόταν τι ακριβώς επικοινώνησε η Γαλλία, όχι όμως ποια πρωτεύουσα είχε το νόμιμο δικαίωμα να εγκρίνει τις έρευνες.