Η Ουάσιγκτον πιέζει το Κίεβο για τα διυλιστήρια

Στις 9 Οκτωβρίου, οι απεσταλμένοι του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, πέρασαν σχεδόν οκτώ ώρες στο Μαϊάμι πιέζοντας την Ουκρανία να σταματήσει τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου (Axios). Σύμφωνα με τους Financial Times, προειδοποίησαν ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να διακόψουν την ανταλλαγή πληροφοριών με το Κίεβο, αν αυτό εξακολουθήσει να αγνοεί τα αιτήματα της Ουάσιγκτον. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει διακόψει αυτή την παροχή και στο παρελθόν, ενώ η Ευρώπη μπορεί να αναπληρώσει μόνο ένα μέρος της.

Μια προειδοποίηση, μια διάψευση και μια συμφωνία για το ντίζελ

Στη δημόσια ενημέρωση που εξέδωσε, ο Γουίτκοφ αναφέρει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΝΑΤΟ συμμετείχαν στις συνομιλίες για τις προετοιμασίες του χειμώνα και τις εγγυήσεις ασφαλείας, χωρίς να ανακοινώνει συμφωνία (AFP). Ούτε η ενημέρωση ούτε τα δημοσιεύματα διευκρινίζουν ποιοι Ευρωπαίοι, αν υπήρχαν, άκουσαν την επίμαχη ανταλλαγή.

Η εκδοχή των Financial Times περιγράφει μια προειδοποίηση υπό όρους. Ουκρανός συμμετέχων στις συνομιλίες είπε στην εφημερίδα ότι η διακοπή των πληγμάτων ήταν «σαφές αίτημα» του Αμερικανού προέδρου (Financial Times). Η διατύπωση περιγράφει πίεση για το τι μπορεί να συμβεί στο μέλλον, όχι απόφαση να διακοπεί κάποια παροχή.

Το Axios μεταφέρει μια πιο σκληρή εκδοχή, επικαλούμενο Ουκρανό αξιωματούχο που μιλά για ευθεία απειλή. Αμερικανός αξιωματούχος με άμεση γνώση των συνομιλιών το αρνείται και υποστηρίζει ότι οι απεσταλμένοι απλώς υπενθύμισαν στο Κίεβο πως οι ΗΠΑ παρέχουν πυρομαχικά και πληροφορίες (Axios). Ακόμη και η διάψευση, πάντως, επιβεβαιώνει ότι η αμερικανική υποστήριξη τέθηκε στη συζήτηση. Κανένα δημοσίευμα δεν αναφέρει ότι η ανταλλαγή πληροφοριών έχει πράγματι διακοπεί.

Ο ίδιος αξιωματούχος είπε ότι ο Τραμπ θεωρεί υπεύθυνες τις επιθέσεις στα διυλιστήρια για τις υψηλές τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ. Την ημέρα των συνομιλιών, μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Τραμπ ανακοίνωσε συμφωνία για την επαναφορά του ρωσικού ντίζελ στις διεθνείς αγορές (n-tv). Στη συνέχεια, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε άδεια για συναλλαγές ρωσικού ντίζελ, οι οποίες διαφορετικά θα απαγορεύονταν από τις αμερικανικές κυρώσεις. Η άδεια ισχύει έως τις 7 Απριλίου 2027 και δεν απαιτεί από τη Μόσχα να σταματήσει τις επιθέσεις στο ουκρανικό δίκτυο ηλεκτροδότησης (Υπηρεσία Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων).

Γιατί το Κίεβο συνεχίζει τα πλήγματα

Το Κίεβο επιδιώκει αμοιβαία παύση των επιθέσεων, όχι μονομερή αναστολή. Στις 22 Σεπτεμβρίου, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη για ενεργειακή εκεχειρία με τη Ρωσία, προσθέτοντας ότι δεν είχε συζητηθεί το ενδεχόμενο να σταματήσει μόνο η μία πλευρά (Reuters).

Τα πλήγματα αποτελούν διαπραγματευτικό χαρτί του Κιέβου. Σε ανάλυσή του για τον ρωσικό κλάδο διύλισης, που δέχεται εντεινόμενες ουκρανικές επιθέσεις, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτίμησε ότι η παραγωγή τον Ιούνιο ήταν περίπου 3,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, δηλαδή περίπου 30 τοις εκατό χαμηλότερη από έναν χρόνο νωρίτερα (ΔΟΕ). Το στοιχείο δεν απομονώνει την επίδραση των ουκρανικών πληγμάτων, δείχνει όμως τι θα μπορούσε να ανακτήσει η Μόσχα αν αυτά σταματούσαν. Παράλληλα, η Ρωσία έχει προκαλέσει σοβαρές ζημιές στο ουκρανικό δίκτυο ηλεκτροδότησης ενόψει του χειμώνα (To Brief), οπότε μια μονομερής παύση θα στερούσε από το Κίεβο πίεση πάνω στη Μόσχα.

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να αναπληρώσει η Ευρώπη

Η Ουάσιγκτον έχει χρησιμοποιήσει ξανά αυτό το μέσο πίεσης. Στις 5 Μαρτίου 2025, ο διευθυντής της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ, Τζον Ράτκλιφ, επιβεβαίωσε ότι είχε παγώσει προσωρινά η ανταλλαγή πληροφοριών, ενώ σταμάτησε το μεγαλύτερο μέρος της παροχής πληροφοριών μέσω στρατιωτικών διαύλων (Washington Post). Η ανταλλαγή επανήλθε στις 11 Μαρτίου, μετά τις συνομιλίες στην Τζέντα (AP). Την ίδια περίοδο πάγωσε και η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια, επομένως δεν μετρήθηκε ποτέ χωριστά το κόστος της απώλειας πληροφοριών.

Οι συνέπειες είναι πρακτικές. Η Ουκρανία βασίζεται σε δορυφορικές εικόνες των ΗΠΑ για την επιλογή στόχων, καθώς και στην έγκαιρη προειδοποίησή τους για επερχόμενες ρωσικές επιθέσεις, ώστε να τοποθετεί ανάλογα την αντιαεροπορική άμυνά της (Washington Post).

Κατά την παύση του 2025, η Γαλλία συνέχισε να μοιράζεται δικές της πληροφορίες με την Ουκρανία, αξιοποιώντας δυνατότητες που δεν εξαρτώνται από την Ουάσιγκτον (Reuters). Το Παρίσι δεν διευκρίνισε τι ακριβώς παρείχε, επομένως παραμένει άγνωστο σε ποιον βαθμό μπορεί να καλύψει το κενό.

Τα όρια της ευρωπαϊκής υποκατάστασης είναι πιο σαφή σε άλλους τομείς. Τον Ιανουάριο του 2026, το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών περιέγραψε τις ΗΠΑ ως τον μοναδικό σημερινό πάροχο της Ευρώπης για δορυφορική προειδοποίηση σχετικά με βαλλιστικούς πυραύλους — συστήματα που εντοπίζουν εκτοξεύσεις από το διάστημα (Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών). Τον Μάρτιο του 2025, η Le Monde ανέφερε ότι οι σύμμαχοι ενδέχεται επίσης να μην μπορούν να διαβιβάζουν στο Κίεβο πληροφορίες αμερικανικής προέλευσης χωρίς τη συγκατάθεση των ΗΠΑ (Le Monde).

Η πρώτη πολιτική αντίδραση της Ευρώπης στρέφεται στα πλήγματα, όχι στις πληροφορίες. Στις 10 Οκτωβρίου, ο πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μίχαλ, πρότεινε να συζητήσει το επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο —η σύνοδος των ηγετών της ΕΕ— τρόπους επιτάχυνσης της βοήθειας προς την Ουκρανία για την καταστροφή ρωσικών διυλιστηρίων (ERR). Η πρότασή του δεν διευκρινίζει ποιος θα αναπληρώσει τις αμερικανικές πληροφορίες, αν αυτές διακοπούν.

Όποια διατύπωση κι αν χρησιμοποίησαν οι απεσταλμένοι, η Ουάσιγκτον συνέδεσε την υποστήριξη πληροφοριών με μια διαφωνία για τη στρατηγική της Ουκρανίας στον πόλεμο, έχοντας ήδη αναστείλει αυτή την υποστήριξη στο παρελθόν. Η Ευρώπη μπορεί να προσφέρει μέρος των δικών της πληροφοριών. Κάθε εγγύηση ασφαλείας για την Ουκρανία που βασίζεται σε δορυφορική προειδοποίηση για βαλλιστικούς πυραύλους, ωστόσο, εξακολουθεί να εξαρτάται από απόφαση της Ουάσιγκτον.