Η πρόσβαση των ΗΠΑ στη Γροιλανδία περιμένει έγκριση

Η Ουάσιγκτον έχει υπογράψει συμφωνία για ευρεία στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία, όμως αυτή δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ. Η συμφωνία, που υπέγραψαν η Δανία, η Γροιλανδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες στη Νέα Υόρκη στις 22 Σεπτεμβρίου, θα επιτρέπει σε αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη να πετούν και να προσγειώνονται οπουδήποτε στο νησί, καθώς και σε κυβερνητικά πλοία των ΗΠΑ να κινούνται κάτω από την επιφάνεια των χωρικών υδάτων του (υπογεγραμμένο κείμενο της Δανίας). Η συμφωνία θα ισχύσει μόνο αφού εγκριθεί από τα κοινοβούλια της Κοπεγχάγης και της Νουούκ. Οι νέες τοποθεσίες που αναφέρει δεν έχουν ακόμη χαρτογραφηθεί.

Τι θα αποκτήσει η Ουάσιγκτον

Πρόκειται για πάγια δικαιώματα. Μόλις τεθεί σε ισχύ η συμφωνία, η ρήτρα πρόσβασης δεν θα απαιτεί νέα απόφαση των τριών κυβερνήσεων για κάθε πτήση, προσγείωση ή πλου (δημοσίευση της συμφωνίας από τον Λευκό Οίκο).

Αυτό διευρύνει τις περιοχές όπου μπορούν να επιχειρούν οι αμερικανικές δυνάμεις. Η συμφωνία του 1951 έδινε ήδη εκτεταμένα δικαιώματα στις ΗΠΑ, αλλά μόνο μέσα σε συμφωνημένες αμυντικές ζώνες, δηλαδή περιοχές που προορίζονται για στρατιωτική χρήση (συμφωνία του 1951). Νορβηγική ανάλυση άρθρο προς άρθρο εκτιμά ότι τα δικαιώματα μετακίνησης σε όλο το νησί και η ρητή πρόβλεψη για πρόσβαση κάτω από τη θάλασσα διευρύνουν ουσιαστικά το προηγούμενο πλαίσιο (Samfunn og politikk). Το ABC News κράτησε πιο επιφυλακτική στάση, επισημαίνοντας ότι οι νέες διατάξεις ενδέχεται να μην υπερβαίνουν όλα τα δικαιώματα που προέβλεπε η παλαιότερη συμφωνία (ABC News).

Η Ουάσιγκτον περιγράφει τη συμφωνία με όρους ευρύτερους από όσους δικαιολογεί το κείμενό της. Ο Ντόναλντ Τραμπ μίλησε για μόνιμο έλεγχο, ενώ ανακοίνωση του Λευκού Οίκου έκανε λόγο για διαρκή έλεγχο των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας (ανακοίνωση του Λευκού Οίκου). Το υπογεγραμμένο κείμενο επαναβεβαιώνει τη δανική κυριαρχία και αναγνωρίζει τους Γροιλανδούς ως λαό με δικαίωμα αυτοδιάθεσης (υπογεγραμμένο κείμενο της Δανίας). Στην ίδια ανάγνωση συντάχθηκε και το Βερολίνο: ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαιρέτισε μια συναινετική λύση, σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο (δήλωση του Γερμανού καγκελαρίου).

Τοποθεσίες χωρίς ακόμη καθορισμένα όρια

Η συμφωνία επιτρέπει στις ΗΠΑ να επεκτείνουν την υφιστάμενη βάση Pituffik Space Base. Προσθέτει επίσης το Narsarsuaq, πρώην αμερικανική αεροπορική βάση στον νότο, και το Mestersvig στην ανατολική ακτή (υπογεγραμμένο κείμενο της Δανίας). Στο πρώτο μας ρεπορτάζ αποκαλέσαμε αυτές τις νέες τοποθεσίες βάσεις (To Brief). Η συνθήκη τις ορίζει ως αμυντικές ζώνες, όπως εκείνες της παλαιότερης συμφωνίας. Το κείμενο δεν προσδιορίζει αριθμό στρατιωτών ούτε χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με το Reuters, οπότε η έκταση, ο σχεδιασμός και η ημερομηνία λειτουργίας τους πρέπει ακόμη να συμφωνηθούν (επεξηγηματικό ρεπορτάζ του Reuters).

Για κάθε πρόσθετη τοποθεσία θα αποφασίζει κοινή επιτροπή των τριών κυβερνήσεων. Αν δεν καταλήξει σε συμφωνία μέσα σε 90 ημέρες, το ζήτημα θα περάσει πρώτα στους υφυπουργούς και στη συνέχεια στους υπουργούς (δημοσίευση της συμφωνίας από τον Λευκό Οίκο). Το κείμενο δεν διευκρινίζει τι θα συμβεί αν διαφωνήσουν και οι υπουργοί.

Η Γροιλανδία αποκτά και τοπικό μερίδιο από τη συμφωνία. Γερμανικά δημοσιεύματα ανέδειξαν την πρόβλεψη να προτιμώνται γροιλανδικές εταιρείες στα κατασκευαστικά συμβόλαια (Der Spiegel). Το κείμενο δεν ορίζει την αξία των συμβολαίων ούτε εγγυάται θέσεις εργασίας.

Τι μπορούν να δεσμεύσουν οι σημερινές κυβερνήσεις

Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ μόνο όταν διπλωματική διακοίνωση ενημερώσει την Ουάσιγκτον ότι η Δανία και η Γροιλανδία ολοκλήρωσαν τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες τους. Απαιτείται, δηλαδή, έγκριση από το Φόλκετινγκ, το κοινοβούλιο της Δανίας, και το Ινατσιζαρτούτ, το κοινοβούλιο της Γροιλανδίας (υπογεγραμμένο κείμενο της Δανίας, επεξηγηματικό ρεπορτάζ του Reuters). Δεν έχει γίνει γνωστό ότι έχει σταλεί τέτοια διακοίνωση.

Η συμφωνία επιχειρεί επίσης να δεσμεύσει μια Γροιλανδία που δεν υπάρχει ακόμη ως ανεξάρτητο κράτος. Αν το νησί αποκτήσει ανεξαρτησία, οι κυβερνήσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας οφείλουν να μεριμνήσουν ώστε το νέο κράτος να παραμείνει στο ΝΑΤΟ (υπογεγραμμένο κείμενο της Δανίας). Οφείλουν επίσης να διασφαλίσουν ότι θα αναλάβει τις υποχρεώσεις της Δανίας βάσει της συμφωνίας.

Καμία από τις δύο δεσμεύσεις δεν εξαρτάται αποκλειστικά από αυτές τις κυβερνήσεις. Ο νόμος του 2009 για την αυτοδιοίκηση της Γροιλανδίας αφήνει την απόφαση για την ανεξαρτησία στους ίδιους τους Γροιλανδούς (νόμος περί αυτοδιοίκησης). Αν μια ανεξάρτητη Γροιλανδία έπρεπε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ ως νέο μέλος, το άρθρο 10 της ιδρυτικής συνθήκης της Συμμαχίας απαιτεί τη συμφωνία όλων των σημερινών μελών (Βορειοατλαντικό Σύμφωνο). Έτσι, κάθε ευρωπαϊκό μέλος θα έχει λόγο σε μια δέσμευση που υπέγραψαν τρεις άλλες κυβερνήσεις.

Η υπογραφή εξασφάλισε ένα συμφωνημένο κείμενο. Η νόμιμη πρόσβαση εξακολουθεί να εξαρτάται από την έγκριση των δύο κοινοβουλίων. Μόλις τεθεί σε ισχύ, η συμφωνία δεν θα έχει ημερομηνία λήξης και κάθε τροποποίησή της θα απαιτεί τη συγκατάθεση και των τριών μερών, μαζί με την Ουάσιγκτον (υπογεγραμμένο κείμενο της Δανίας). Οι επικείμενες ψηφοφορίες στο Φόλκετινγκ και το Ινατσιζαρτούτ αποτελούν, επομένως, την τελευταία θεσμική ευκαιρία που έχει προσδιοριστεί για να αποτραπεί η εφαρμογή των νέων όρων. Πριν από αυτές, οι κυβερνήσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας οφείλουν να δώσουν στους βουλευτές σαφείς απαντήσεις για τα όρια των νέων αμυντικών ζωνών και για το τι θα συμβεί αν οι υπουργοί αδιεξοδήσουν στις διαπραγματεύσεις για μελλοντικές τοποθεσίες.