Hongarije en Slowakije riskeren tariefklap

De Amerikaanse Senaat heeft op 7 augustus met 86 tegen 11 stemmen een sanctiewet tegen Rusland en Iran aangenomen. Die wet machtigt invoerheffingen tot 100% op goederen uit de vijf grootste afnemers van Russische olie en gas. In Europese berichtgeving klonk de stemming al snel alsof de maatregel nu van kracht is. Dat is niet zo. Het wetsvoorstel moet nog door het Huis van Afgevaardigden, en dat is tot september met reces. Daarna moet de president tekenen. Tot die twee stappen zijn gezet, geldt er voor niemand een extra heffing.

Toch doet de opzet van de dreiging er nu al toe. Zij wijst immers precies naar de EU-landen die het traagst loskomen van Russische energie.

De wet rangschikt landen en belast ze daarna

De wet noemt geen landen bij naam. Zij maakt een ranglijst: de president zou invoerrechten tot 100% mogen opleggen op producten uit de vijf landen die in de voorafgaande twaalf maanden de meeste Russische ruwe olie of aardgas hebben gekocht (Congress.gov). Die lijst wordt elke 180 dagen bijgewerkt. Een aparte bepaling staat invoerrechten tot 500% toe op goederen die rechtstreeks uit Rusland worden ingevoerd.

Landen kunnen buiten de gaslijst blijven als zij minder dan 15% van de totale Russische gasuitvoer afnemen en die afhankelijkheid actief terugbrengen. De president houdt bovendien de bevoegdheid om een uitzondering te maken als een heffing botst met Amerikaanse nationale belangen (CBS). Het Congres geeft het Witte Huis dus een instrument, geen automatische opdracht. De uiteindelijke tarieven worden door de regering vastgesteld; ze liggen niet vast in de tekst van het wetsvoorstel.

Hongarije en Slowakije liggen in de vuurlinie

Binnen de EU zijn vooral de landen kwetsbaar die nog Russische ruwe olie ontvangen via de Droezjba-pijpleiding, de Sovjetleiding die vanuit Rusland via Belarus naar Midden-Europa loopt. Toen Brussel in 2022 Russische olie over zee verbood, kregen pijpleidingimporten een uitzondering. Hongarije en Slowakije zijn de twee lidstaten die daarvan nog gebruikmaken. De Europese Commissie zegt dat zij met beide regeringen werkt aan diversificatie, maar geen van beide heeft een concrete einddatum gepresenteerd.

Hongarije zou op de lijst van vijf kunnen belanden. Alleen stelt de Amerikaanse wet een andere vraag dan de vraag waarover Hongaren doorgaans discussiëren. Het gaat niet om het Russische aandeel in de Hongaarse energiemix. Het gaat om het Hongaarse aandeel in de totale Russische gasuitvoer, en dat zijn heel andere cijfers. Aan de gaskant kan de uitzondering Boedapest dus beschermen.

Voor Slowakije is het risico eenvoudiger te lezen. De raffinaderij Slovnaft verwerkt nog altijd Droezjba-olie, Gazprom blijft de grootste gasleverancier van Slowakije, en de regering heeft geen tijdpad voor vervanging.

België is een smaller geval. In juli was alle lng die in België aankwam, vloeibaar aardgas per tanker, afkomstig uit Rusland. Maar het grootste deel van dat gas gaat via de terminal in Zeebrugge door naar heruitvoer, niet naar Belgisch verbruik. Als Washington de ranglijst baseert op geloste ladingen in plaats van eindgebruik, kunnen Belgische exporteurs dus worden geraakt voor energie die België zelf nooit heeft verstookt. Dat risico hangt af van hoe de Amerikaanse regering het begrip "koper" invult.

Hongarije neemt het energiebesluit, Brussel krijgt de handelsrekening

Handelsbeleid is een exclusieve EU-bevoegdheid onder het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Alleen Brussel kan namens lidstaten handelsvoorwaarden onderhandelen of vergeldingsmaatregelen nemen. Hongarije en Slowakije kunnen dus geen eigen akkoord met Washington sluiten. Als een Amerikaanse heffing Hongaarse of Slowaakse export raakt, erft Brussel de reactie: het moet landen verdedigen waarvan de Russische energieafhankelijkheid in een groot deel van de Unie juist als probleem wordt gezien.

De Senaatswet zet van buitenaf druk op een kwestie die Brussel niet per land heeft kunnen oplossen. De Commissie heeft dwarsliggende lidstaten tot nu toe beheerd met uitzonderingen en tijdschema's. Washington biedt nu een botter prikkel: blijf Russische energie kopen, en je exporteurs betalen de prijs.

Die druk is al voelbaar. Exporteurs in Hongarije en Slowakije die goederen naar de Verenigde Staten verschepen, zoals auto's, machines en chemische producten, hebben nu een planningsprobleem. Contractprijzen, levertijden en douanerisico's verschuiven zodra een heffing van 100% aannemelijk wordt, ook als die nog niet is opgelegd. De eigen sanctie-instrumenten van de EU hebben dat soort commerciële onzekerheid nooit veroorzaakt.

Of het Huis van Afgevaardigden deze wet aanneemt, is nog open. Maar het rangschikkingsmechanisme, doorlopend en elke zes maanden bijgewerkt, maakt de vraag voor Boedapest en Bratislava niet alleen politiek. Zij is vanaf nu ook commercieel.