11 landen willen 478.000 Russische toeristenvisa inperken

Aan de Franse Rivièra en de Spaanse kust liggen Russische toeristen in de zon, terwijl raketten Oekraïense steden raken. Elf Europese landen vinden dat niet langer houdbaar. Op 3 juni stuurden zij een gezamenlijke brief aan de Europese Commissie met de eis om bindende beperkingen op Schengenvisa voor Russische burgers. Daarmee leggen zij een zwakke plek in het Europese sanctiebeleid bloot die Brussel niet zomaar kan dichten.

The Numbers Behind the Fury

Schengenlanden gaven in 2025 477.878 toeristenvisa af aan Russische burgers, bijna 40% meer dan in 2023, het eerste volledige oorlogsjaar (EUobserver, GP). Drie landen waren goed voor ongeveer driekwart van die visa: Frankrijk gaf er circa 156.500 af, Italië 161.000 en Spanje 123.000 (Euronews, Quotidiano.net).

De brief werd ondertekend door Zweden, Denemarken, Finland, Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Nederland, IJsland en Noorwegen. De landen noemen het "diep verontrustend" dat Russische toeristen Europese vakanties vieren terwijl "raketten en drones burgers en civiele infrastructuur in Oekraïne blijven treffen" (Euractiv). De Zweedse migratieminister Johan Forssell zei het minder diplomatiek: Russen "die de grootschalige invasie van Rusland steunen" zouden niet naar Europa moeten kunnen komen "om op stranden uit te rusten of rode wijn te drinken op gezellige terrassen" (GP).

A System Built to Fragment

Het probleem zit in de constructie van Schengen. Elk EU-land beslist via zijn eigen consulaten wie een visum krijgt. Maar zodra een Russische toerist een geldig Frans Schengenvisum heeft, mag hij legaal door 29 landen reizen. Estland verbood in augustus 2022 de binnenkomst van Russen op basis van nationaal grensrecht (Riigi Teataja) en weigert hen aan de grens, ongeacht welk land het visum heeft afgegeven. Polen doet iets vergelijkbaars. Dat zijn nationale omwegen, geen Europese oplossing.

Het enige bestaande gezamenlijke instrument, artikel 25a van de Visumcode, geeft de Raad de mogelijkheid om visumvoordelen voor een land op te schorten. Die Raad is het orgaan waarin de regeringen van de lidstaten over EU-wetgeving stemmen. Maar artikel 25a geldt alleen wanneer een land weigert eigen onderdanen terug te nemen die illegaal in de EU verblijven. Met oorlog of veiligheid heeft het niets te maken. De enige keer dat het werd gebruikt, tegen Ethiopië in 2024, ging het uitsluitend om samenwerking bij terugkeer (Brussels Times). Voor activering is unanimiteit nodig. Frankrijk, Italië of Spanje kan het dus in zijn eentje blokkeren.

The Silent Middle and the Mediterranean Resistance

Ook Duitsland ondertekende de brief niet, hoewel Berlijn in 2025 minder dan 24.000 Russische visa afgaf, 90% minder dan voor de oorlog. Het Duitse argument, verwoord in IPG Journal, is dat een algemeen verbod "een cadeau aan het Kremlin" zou zijn, omdat het de propagandalijn voedt dat "het Westen zich niet tegen de oorlog keert, maar tegen het Russische volk" (IPG Journal). Joelia Navalnaja, de weduwe van de overleden oppositieleider, waarschuwde daar eveneens voor (Le Monde).

Frankrijk, Italië en Spanje gaven geen formele reactie op de brief. Volgens Le Monde brengt het onderwerp Parijs in verlegenheid. Diplomatieke bronnen wijzen erop dat bestaande sancties mensen op sanctielijsten al blokkeren en dat studenten en oppositiefiguren niet de rekening moeten krijgen (Le Monde). De Italiaanse positie is overigens kwetsbaarder geworden door de arrestatie van een voormalige ambassadeur, die ervan wordt beschuldigd Schengenvisa aan Russen te hebben verkocht voor bedragen tot € 16.000 per stuk (Difesa Online).

A Promise Deferred

De reactie van de Commissie kwam op 5 juni via woordvoerder Markus Lammert. Brussel belooft "gerichte beperkende visummaatregelen" als onderdeel van een herziening van de Visumcode die in 2027 wordt verwacht, maar gaf geen details over reikwijdte of tijdpad (Euronews). Zelfs als de Commissie op schema een voorstel indient, moet dat nog door onderhandelingen met het Europees Parlement, waar Europarlementariërs dezelfde macht hebben om de tekst te wijzigen of te verwerpen. Frankrijk en Italië kunnen de maatregel in elke fase afzwakken.

De coalitie van elf landen wil bindende regels vóór de volgende zomer. De Commissie biedt een belofte voor volgend jaar. Daartussen ligt nog een vakantieseizoen en mogelijk opnieuw een half miljoen visa. Voor de oostflank is dat een moreel en veiligheidsprobleem; voor de Middellandse Zeekust is het ook omzet. De EU sanctioneert Rusland met de ene hand en stempelt met de andere toeristenvisa af. Zolang de Visumcode niet verandert, bestaat er geen mechanisme om die tegenstelling op te lossen.