Duitse grenspolitie raakt uitgeput

Mobiele toiletten bij Sigmarszell. Dezelfde opstelling bij controlepost na controlepost langs de Duitse grenzen. Agenten die van demonstratiedienst naar grensdienst naar voetbalwedstrijd gaan, zonder hersteltijd ertussen. Wat Berlijn in september 2024 invoerde als tijdelijke veiligheidsmaatregel, is uitgegroeid tot een halfpermanente operatie (Tagesschau). De man die de Bondsdag heeft aangesteld om het welzijn van de federale politie te bewaken, zegt nu dat dit niet vol te houden is.

14.000 agenten, minder migranten

Uli Grötsch, de onafhankelijke politiecommissaris van de Bondsdag voor de federale politie, publiceerde deze week zijn jaarverslag over 2026. Zijn oordeel is helder: de Duitse controles aan de binnengrenzen vormen een "buitengewone belasting" en zijn niet houdbaar (RP Online).

Naar schatting 14.000 agenten bemannen de grenzen. Zij bouwen overuren op en ontbreken daardoor op stations, luchthavens en bij grote evenementen (Spiegel). Ook opleiding en crisisparaatheid lijden eronder, omdat instructeurs en gespecialiseerde teams worden ingeroosterd voor grensdiensten (Süddeutsche Zeitung). Bij Bad Reichenhall, aan de Oostenrijkse grens, zitten 20 tot 25 agenten van een mobiele observatie-eenheid permanent vast aan één overgang. Daardoor zijn zij niet beschikbaar voor de handhaving van messenverboden op de stations van München of Neurenberg (RP Online).

De onderbouwing wordt intussen dunner. In de eerste helft van 2026 daalde het aantal irreguliere binnenkomsten tot iets minder dan 25.000, ongeveer 22% minder dan een jaar eerder. Toch hield Duitsland hetzelfde aantal agenten op dezelfde controleposten (Spiegel, Tagesschau).

Rechter oordeelt tegen, controles gaan door

De bestuursrechter in München verklaarde grenscontroles bij de Oostenrijkse overgang in drie zaken onrechtmatig. Volgens de rechter kunnen de duur en inrichting ervan in strijd zijn met de Schengengrenscode, de EU-regels die vrij verkeer zonder paspoortcontrole aan binnengrenzen moeten garanderen (Finanznachrichten/dpa-AFX). Toch weigerde de rechtbank toekomstige controles te blokkeren. Reizigers moeten de controle dus eerst ondergaan en kunnen pas daarna procederen.

Minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt erkent de druk op de politie. Een verlenging na september verbindt hij aan drie criteria: de ontwikkeling van de migratie, de bescherming van de buitengrenzen en de nieuwe EU-asielregels, die op 12 juni van kracht werden (n-tv). Zijn redenering: als minder mensen irregulier aankomen en andere EU-landen via het hervormde asielsysteem meer lasten dragen, kan Duitsland afstand nemen van de controleposten. Maar geen van die voorwaarden heeft een publieke maatstaf. Niemand kan dus controleren wanneer eraan is voldaan.

De Europese Commissie drong er bij Duitsland en acht andere lidstaten op aan de binnengrenscontroles af te bouwen en over te stappen op mobiele, risicogerichte alternatieven (The Brussels Times). De macht van de Commissie is hier bewust beperkt. Onder Schengenregels handelt de lidstaat eerst en informeert hij Brussel daarna. Brussel kan toetsen, druk uitoefenen en uiteindelijk naar de rechter stappen. Een knop om de controles uit te zetten heeft het niet (Verfassungsblog).

Buurlanden dragen kosten die zij niet kunnen becijferen

De Poolse grenswacht controleerde in één jaar 3,84 miljoen mensen aan de grenzen met Duitsland en Litouwen, het merendeel aan het Duitse deel (RMF24). Luxemburg leunt op ongeveer 230.000 grenswerkers die dagelijks uit Frankrijk, België en Duitsland komen. Controles en vervoersstoringen raken daar een forensennetwerk dat toch al onder spanning staat. Werknemers omschrijven zichzelf inmiddels als "gegijzeld" (RTL Infos, Vosges Matin).

Geen buurland heeft een harde kostenraming gepubliceerd. En geen buurland staat sterk genoeg om luid te klagen. Frankrijk voert sinds de terreuraanslagen van 2015 immers onafgebroken eigen Schengencontroles uit. Polen heeft zijn controles met Duitsland verlengd tot oktober. Hoe vaker lidstaten de uitzondering gebruiken, hoe moeilijker het wordt om de Duitse variant nog als schending te bestempelen.

Grötsch wijst ook op een rechtsstatelijk probleem. Zijn kantoor opende onderzoeken naar 33 gevallen van etnisch profileren en registreerde een stijging van 58% in het totale aantal meldingen ten opzichte van de vorige periode (Süddeutsche Zeitung, Zeit). Agenten raken uitgeput. Reizigers kunnen zich niet onttrekken aan controles die een rechter onrechtmatig heeft genoemd. Beiden betalen de prijs van permanent "tijdelijke" grensbewaking.

Duitsland heeft een uitzondering op een van de kernvrijheden van de EU genormaliseerd, zonder het bewijs te leveren dat past bij deze schaal. De politiecommissaris, de rechter, de Commissie en de buurlanden komen allemaal uit bij dezelfde conclusie: de operatie levert te weinig op voor wat zij kost. Degene die daarop antwoord moet geven, is Dobrindt. Tot nu toe biedt hij een deadline in september en drie voorwaarden die niemand kan controleren.