144 drones boven Europese kernsites

Spiegel en The Guardian melden, op basis van een analyse die is gelieerd aan het International Institute for Strategic Studies, een Londense defensiedenktank, dat sinds eind 2024 in meer dan twaalf Europese landen ongeveer 144 verdachte drone-incidenten zijn geregistreerd (Spiegel, The Guardian). De doelen lijken niet willekeurig gekozen: militaire bases met vliegtuigen die kernwapens kunnen dragen in het Verenigd Koninkrijk, België en Nederland, de Franse onderzeebootbasis op Île Longue, energiecentrales en havens. Volgens de analyse wijst het spoor naar Rusland, mogelijk met commerciële schepen of vaartuigen uit de schaduwvloot als lanceerplatform.

Tegelijk heeft geen enkele Europese regering Rusland officieel aangewezen. Er is ook geen drone publiekelijk geborgen met een sluitende forensische keten. Doorzoekingen van één verdacht schip, de HAV Dolphin, leverden naar verluidt niets op (Spiegel, t-online). Het patroon is wel verontrustend, juist omdat het om militaire en energie-infrastructuur gaat. Het bewijs is alleen nog niet rond.

Waar bevoegdheden breken

Die onduidelijke toeschrijving doet ertoe, omdat zij handhaving vertraagt. Een kleine drone die laag over een militaire basis vliegt, mogelijk gelanceerd vanaf een koopvaardijschip met ondoorzichtige eigendomsstructuren, valt tussen de systemen die Europa heeft gebouwd. In eigen territoriale wateren kan een staat optreden. Verder op zee is een juridische grondslag nodig: toestemming van de vlaggenstaat, een sanctieovertreding of bewijs van een strafbaar feit (UNCLOS). In de lucht is het NAVO-systeem voor luchtruimbewaking vooral ontworpen voor snelle gevechtsvliegtuigen en raketten, niet voor goedkope drones die laag vliegen en verdwijnen voordat onderschepping op gang komt (NATO).

Op de grond doen politiediensten onderzoek, patrouilleren kustwachten en beschermen militaire commandanten gevoelige locaties. Maar de beslissing om een drone boven bewoond gebied te storen of neer te halen blijft een nationale juridische afweging, zonder gemeenschappelijke Europese drempel (New York Times).

EU-instrumenten kunnen het beeld wel scherper maken. In de Baltische Zee bundelt de EU nationale kustwachtcapaciteit met satellietbeelden en bewakingsdrones om verdachte schepen te volgen (Finnish Border Guard). Via sancties kan de EU schepen op lijsten zetten, verzekeringen bemoeilijken en de kosten voor Ruslands schaduwvloot verhogen (Council of the EU). Maar noch de EU noch de NAVO kan namens een nationale regering een verdacht schip enteren of een drone uitschakelen. De tactische beslissing blijft liggen bij het land waar het incident plaatsvindt. Grijzezoneoperaties zijn juist gebouwd om in dat soort vertraging te gedijen.

De nuttige scepsis van Denemarken

Niet elke regering leest het bewijs op dezelfde manier. De scherpste tegenstem kwam uit Deense media. Politiken beschreef een geval waarin een Deens defensieschip naar verluidt werd omsingeld door vier drones, terwijl functionarissen spraken van een "capabele actor". Tegelijk vroeg de krant zich af of het beschikbare bewijs voldoende was om van een Russische operatie te spreken (Politiken). Weekendavisen ging verder: in sommige Europese zaken is het publieke bewijs zwak, en in Denemarken blijft zelfs lastig vast te stellen of er überhaupt drones aanwezig waren (Weekendavisen).

Die scepsis weerlegt de dreiging niet. Zij wijst op een ander risico. Als regeringen hybride dreigingen inroepen zonder bewijs te tonen, blijven burgers zitten met de keuze tussen blind vertrouwen en achteloze wegwuiving. Beide helpen Moskou. Zoals Politiken het formuleerde: de Deense "dronepaniek" kan precies zijn geweest waar Poetin op hoopte, onzekerheid die angst oproept zonder dat bewijs nodig is.

Als handhaving het probleem verplaatst

Zweden liet zien hoe nationaal optreden eruit kan zien. Na inspecties door de kustwacht meden meer gesanctioneerde schepen naar verluidt de Zweedse territoriale wateren (Sjöfartstidningen). Zweedse commentatoren merkten op dat het verkeer zich dan eenvoudig kan verplaatsen naar Deense en Duitse wateren, waar de handhaving dunner is (Expressen). Duitse berichtgeving bevestigde dat beeld: tankerroutes van de schaduwvloot zouden inmiddels dichter langs de Duitse kust lopen (n-tv).

Dat is een bekend Europees patroon. De dreiging beweegt sneller over grenzen dan bevoegdheden dat doen. Handhaving door één land test de juridische instrumenten, maar de vloot vaart door. Frankrijk behandelt goedkope drones met groot bereik intussen als een dringend gat in de eigen verdediging: er zijn te weinig snelle en betaalbare manieren om kleine drones te detecteren en te stoppen. Parijs past daarom gelaagde systemen aan om dat gat te dichten (Le Monde).

In het publieke dossier ontbreekt nog steeds wat deze zaak zou sluiten: geborgen drones met herleidbare elektronica, radarsporen die een vlucht aan een schip koppelen, of officiële regeringsverklaringen die Rusland met juridische zekerheid aanwijzen. De aan het IISS gelieerde analyse acht een Russische link zeer waarschijnlijk. Regeringen hebben grotendeels geweigerd dat publiekelijk ook zo te zeggen.

De kwetsbaarheid is er al. De open vraag is wie de keten van verdenking naar rechtmatig optreden kan bouwen voordat het volgende incident plaatsvindt.