€15 miljoen koopt Paks 20 centimeter

Hongaarse ploegen lieten twee binnenvaartschepen gecontroleerd zinken en bouwden op de bodem van de Donau een tijdelijke drempel om het waterpeil met enkele centimeters op te stuwen. Dat werkte. Op 23 augustus draaiden bij Paks, de enige kerncentrale van Hongarije, vier van de acht turbines weer. De productie lag boven 800 MW en de regering verwacht dat de centrale halverwege de week opnieuw de volledige 2.000 MW haalt (Portfolio, Euronews HU). Die herstart doet ertoe omdat Roemenië bij Cernavodă, zijn enige kerncentrale, vergelijkbare noodmaatregelen nam en toch beide reactoren kwijtraakte. Noodtechniek kan een pomp weer net genoeg marge geven. Een dalende rivier houdt zij niet tegen.

Wat de ploegen bouwden en waarom het genoeg was

Kerncentrales gebruiken grote hoeveelheden rivierwater om stoom af te koelen nadat die de turbines heeft aangedreven. Paks heeft bij volledig vermogen ongeveer 100 kubieke meter per seconde Donauwater nodig. Toen de rivier naar recordlage standen zakte, konden de pompen op vaste diepte niet langer genoeg water aanzuigen (MVM). Exploitant MVM begon eind juli de productie terug te schroeven.

Op 12 augustus gelastte de regering twee ingrepen. De eerste was een bodemdrempel: een lage constructie op de rivierbodem die de stroming afremt en het water bij de inlaat opstuwt. De tweede bestond uit twee schepen van 80 meter, klaargemaakt om gecontroleerd te worden afgezonken en zo extra stroming te blokkeren. De kosten bedroegen HUF 6,1 miljard (ongeveer €15 miljoen), tegenover een officiële raming van minstens HUF 50 miljard per maand aan vervangende stroom bij een volledige stillegging (kormany.hu, Energy Connects). Vijftien miljoen euro uitgeven om vijftig miljoen per maand te vermijden is geen ingewikkelde rekensom.

Op 22 augustus was 242 meter bodemdrempel aangelegd. Samen met de afgezonken schepen tilde dat het waterpeil met meer dan 20 cm op. Zeven van de acht koelwaterpompen draaiden weer en de waterinname zat dicht bij haar maximum (kormany.hu, MTI).

De waarschuwing uit Roemenië

Roemenië volgde bij Cernavodă vrijwel hetzelfde draaiboek. Die centrale levert normaal ongeveer een vijfde van de Roemeense elektriciteit (World Nuclear). Ploegen bliezen een rotsformatie op, baggerden geulen uit en lieten schepen zinken om meer Donauwater naar de inlaat te sturen (The Guardian, Financial Intelligence). De eerste ingreep bracht 8 cm extra water en gaf reactor 2 ongeveer negen dagen respijt (HotNews). Daarna zakte de rivier verder. Op 13 augustus ging reactor 2 alsnog uit bedrijf. Roemenië heeft inmiddels een tweede noodpakket goedgekeurd, omdat de eerste operatie wel tijd kocht, maar geen zekerheid (AGERPRES).

Het verschil zat niet in technisch kunnen. Beide landen zetten materieel en geld in tegen hetzelfde probleem. De Hongaarse drempel leverde 20 cm op op een plek waar 20 cm genoeg was. De Roemeense ingrepen leverden 8 cm op terwijl het tekort verder opliep.

Wie betaalde, wie verdiende

Toen Paks richting stillegging ging, steeg de Hongaarse week-vooruitprijs voor stroom naar ongeveer EUR 250–263/MWh, zo'n 15–20% boven het niveau van de dag ervoor (Argus). Zulke prijzen belanden binnen enkele dagen bij industriële afnemers. Hongarije verdubbelde zijn elektriciteitsimport, tot ongeveer 4 GW in de nacht, en de regering vroeg huishoudens tussen 17.00 en 22.00 uur geen wasmachines en drogers te gebruiken (Euractiv). Een apart decreet gaf de netbeheerder de bevoegdheid om grote industriële verbruikers boven 0,5 MW af te schakelen, met boetes van 200% van de spotprijs. Fabrieken die het bevel negeerden, betaalden dus dubbel marktprijs (HVG). Huishoudens kregen een verzoek; fabrieken kregen een opdracht.

Voor Roemenië was de blootstelling nog scherper. Op één avond liep de import op tot 1.839 MW, goed voor 27,4% van het verbruik (Curs de Guvernare). Bulgarije werd de kortetermijnwinnaar: de export steeg naar ongeveer 32.000–33.000 MWh per dag doordat nucleaire productie in buurlanden wegviel (Mediapool). Slowakije, waar Mochovce en Bohunice met koeltorens werken in plaats van rechtstreeks afhankelijk te zijn van rivierwater, bleef op vol vermogen draaien en incasseerde ondertussen hogere regionale prijzen (Info.sk).

De rivier beslist nog steeds

Hongarije ontliep de directe kosten van het vervangen van Paks. De combinatie van bodemdrempel en afgezonken schepen kostte €15 miljoen, tegenover verliezen die in de tientallen miljoenen euro's per maand zouden zijn gelopen. Maar de herstart neemt de kwetsbaarheid niet weg. Paks haalt zijn koelwater nog altijd uit de Donau met pompen op vaste diepte, en de volgende periode met laagwater kan langer duren dan een drempel kan overbruggen. Het Franse EDF trekt €9 miljard over 15 jaar uit om zijn kerncentrales klimaatbestendiger te maken (Le Monde). Hongarije bouwde in elf dagen 242 meter drempel. Volgende augustus moet blijken of dat nog steeds genoeg is.