€ 4,2 miljard voor Hongarije, nog geen EU-aanklagers

Op 23 september stelde de Europese Commissie voor de beperkingen op circa € 4,2 miljard aan EU-geld voor Hongarije op te heffen. Als een van de hervormingen die dit voorstel rechtvaardigen, noemde ze de toetreding van Hongarije tot het Europees Openbaar Ministerie (EPPO) (Commission, EUobserver). In Hongarije werkt voor die dienst nog geen enkele aanklager. EPPO-hoofdaanklager Laura Codruța Kövesi zei op 29 september tegen RTL dat ze verwacht dat er uiterlijk volgende zomer een kantoor in Boedapest is, met tien aanklagers (HVG).

Wel lid op papier, nog leeg in de praktijk

Het Europees Openbaar Ministerie (EPPO) is de EU-dienst die fraude en corruptie met EU-geld vervolgt. Een besluit van de Commissie bevestigde Hongarije in juli als lid. Volgens het ministerie van Justitie is het lidmaatschap op 2 augustus ingegaan (Commission Decision (EU) 2026/1701, Justice Ministry).

Voor de vervolging zijn wel aanklagers in het land zelf nodig. De EPPO werkt met aanklagers in elk deelnemend land, die zaken openen en voor nationale rechtbanken brengen. Om hen in Boedapest aan het werk te krijgen, zijn drie stappen nodig: het Hongaarse parlement neemt de regels aan, de regering levert een gerangschikte kandidatenlijst aan en de EPPO benoemt aanklagers uit die lijst (Regulation (EU) 2017/1939).

De eerste stap is nog niet gezet. De regering wil in 2026 een pakket indienen dat drie wetten wijzigt (Index). In 2027 zou een tweede pakket volgen, met nieuwe regels voor het strafproces, gegevensbescherming en samenwerking (Justice Ministry). Uit de beschikbare stukken blijkt niet dat het parlement een van beide pakketten heeft aangenomen.

Kövesi’s verwachting voor komende zomer is dus geen datum die in de wet staat. Ook het aantal aanklagers ligt nog niet vast. EU-regels vereisen er minstens twee per land; de regering en de Europese hoofdaanklager bepalen samen het uiteindelijke aantal. Haar voorstel van tien is daarmee nog niet definitief (Regulation (EU) 2017/1939). Zodra het kantoor werkt, kan het ook misdrijven onderzoeken die sinds juni 2021 zijn gepleegd. Daaronder vallen jaren waarin de regering van Viktor Orbán Hongarije buiten de EPPO hield (444.hu).

Polen laat zien dat toetreding en de opening van een kantoor ver uit elkaar kunnen liggen. Het land werd op 1 juni 2024 lid, maar het Poolse kantoor ging pas op 28 januari 2025 daadwerkelijk aan het werk (Rzeczpospolita). Hongarije volgt een ander wetgevingstraject, dus de Poolse vertraging is een voorbeeld, geen voorspelling.

Wat lidstaten als hervorming moeten aanmerken

Het voorstel van de Commissie betekent niet dat er na goedkeuring meteen € 4,2 miljard naar Boedapest gaat (Commission). Het gaat om cohesiegeld uit de EU-begroting, bedoeld voor wegen, waterinfrastructuur en andere projecten in armere regio’s. Als de beperkingen verdwijnen, kan Hongarije het geld weer aan projecten toewijzen. Betalingen volgen zodra die projecten kosten maken.

Het voorstel volgt op de beëindiging van de rechtsstaatprocedure door de Commissie. Met die procedure kan zij EU-geld bevriezen als een regering het niet betrouwbaar beheert. Na de beëindiging bleven andere voorwaarden voor Hongaarse EU-gelden wel van kracht (To Brief). Het EPPO-lidmaatschap is één reden voor het voorstel, niet de enige.

De lidstaten beslissen nu in de Raad met een gekwalificeerde meerderheid. Daarbij wegen grotere landen zwaarder, maar geen enkel land kan alleen een veto uitspreken (EUobserver).

Het belang van het kantoor reikt verder dan deze stemming. Zodra de posten zijn bezet, kunnen aanklagers in Boedapest samen met collega’s in andere lidstaten onderzoek doen naar bedrijven of geldstromen die landsgrenzen overschrijden (Regulation (EU) 2017/1939). Daardoor hebben alle regeringen die aan de EU-begroting bijdragen er belang bij dat de posten worden ingevuld. Voor Nederland, de grootste nettobetaler per hoofd van de bevolking, telt dat dus ook. De dienst heeft wel grenzen: de EPPO kiest welke zaken zij oppakt, Hongaarse rechtbanken behandelen die en misdrijven met uitsluitend Hongaars overheidsgeld vallen buiten haar bereik.

De beschikbare informatie leidt tot een eenvoudige conclusie: EU-regeringen wordt gevraagd het Hongaarse EPPO-lidmaatschap als afgeronde hervorming mee te tellen, terwijl er nog geen aanklager in het land werkt. Kövesi verwacht zelf dat het kantoor in Boedapest pas volgende zomer opengaat (HVG). De Raad heeft nog niet gestemd. Lidstaten kunnen dus nog bewijs van vooruitgang verlangen voordat geld wordt vrijgegeven. De eerste aanwijzing zou zijn dat het Hongaarse parlement dit jaar de beloofde wetten voor de selectie van aanklagers aanneemt (Index).