70 tankers per dag trotseren Hormuz

Tankers varen weer door de Straat van Hormuz. Op een recente dag passeerden 70 schepen de zeestraat, tegen minder dan tien tijdens de zwaarste maanden van de confrontatie tussen de VS en Iran (CNN). Het staakt-het-vuren houdt stand. De route is daarmee nog niet veilig. Iran, de Verenigde Staten, verzekeraars en reders hanteren nog altijd verschillende definities van veilige doorvaart. Europa verzekert intussen ladingen, stuurt marineschepen en neemt politiek risico in een zeestraat waar niemand werkelijk de leiding heeft.

Tegenstrijdige instructies, geen scheidsrechter

Iran eist voorafgaande toestemming en wil dat schepen dicht langs de Iraanse kust varen. De VS en westerse verzekeraars geven de voorkeur aan een corridor bij Oman, onder Amerikaanse luchtdekking. Een reder die de ene instructie volgt, loopt bij de andere partij alweer juridisch risico (Rzeczpospolita, EFN). Iran heeft schepen bedreigd die zonder toestemming doorvaren (Omni).

Meer scheepvaart betekent dus niet dat de route veilig is. Oorlogsrisicopremies liggen nog altijd rond acht keer het niveau van voor het conflict, en grote vervoerders mijden de regio nog steeds (Business Insider Polska).

Lloyd's Market Association benadrukte dat de daling van het aantal schepen voortkomt uit veiligheidszorgen, niet uit een gebrek aan verzekeringsdekking (LMA). Oorlogsdekking is nog wel te koop, maar tegen hoge premies en met onzekerheid over mijnenruiming en havenoperaties (S&P Global). De Europese Commissie zei dat de aanvoer van ruwe olie voorlopig stabiel is, dankzij voorraden en alternatieve routes, maar dat oliestromen uit de Golf tijd nodig hebben om Europa te bereiken (European Commission).

Geen commandocentrum

Europa's onderliggende probleem is dat niemand de missie bezit. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zou hebben gezegd dat er "geen animo" is om Aspides, de Europese marineoperatie in de Rode Zee, uit te breiden naar Hormuz (Reuters). Navo-secretaris-generaal Rutte sprak over een Frans-Britse coalitie, niet over een operatie onder Navo-commando (Rutte remarks). De VN en de Internationale Maritieme Organisatie, de VN-organisatie voor scheepvaart, coördineren veiligheid en evacueren gestrande zeevarenden. Zij voeren geen gewapende escortes uit (UN News). Niemand heeft uitgelegd wie een Europese Hormuz-missie zou aansturen, onder welk mandaat zij zou opereren en wanneer escortes geweld mogen gebruiken.

Afzonderlijke landen handelen ondertussen wel. Het Deense parlement keurde de inzet goed van ongeveer 10 militairen voor een Europees geleide inspanning: stafofficieren, droneoperators en tolken (BT, Copenhagen Post). Nederland stuurde het fregat Zr.Ms. De Ruyter richting de zeestraat (Defensie, Stars and Stripes). De E5-groep, Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk, bevestigde bereid te zijn mee te doen "zodra de omstandigheden dat toelaten" (Élysée). Er zijn dus echte middelen en echte parlementaire besluiten, maar nog geen gezamenlijk mandaat.

Roemenië laat zien hoe landen op de escalatiekaart belanden zonder aan een Hormuz-missie deel te nemen. Nadat Rutte tegen Fox News had gezegd dat Boekarest commerciële vluchten had teruggebracht om ruimte te maken voor Amerikaanse tankvliegtuigen, beschuldigde Iran Roemenië en Italië van medeplichtigheid aan "agressie" (HotNews). Roemenië ontkende partij te zijn in het conflict en verwees naar bestaande bilaterale afspraken (News.ro). Bases en luchtruim kunnen een land immers al tot doelwit maken voordat een parlement over inzet stemt.

De ontbrekende verkeersregel

Amerikaanse en Iraanse onderhandelaars worden op 30 juni in Doha verwacht voor technische gesprekken over het behoud van het staakt-het-vuren. Zelfs als die gesprekken slagen, blijven de vragen open die bepalen of Hormuz werkelijk bruikbaar is. Chatham House beoordeelt mijnenruiming als moeilijk en afhankelijk van een duurzaam staakt-het-vuren (Chatham House). Er is geen openbare mijnenkaart. Er is geen routeringskader dat de concurrerende Iraanse en Amerikaanse instructies heeft vervangen. Geen Europees parlement heeft te horen gekregen welk escalatierisico zijn regering accepteert door schepen bij te dragen, vliegtuigen te huisvesten of ladingen door de zeestraat te verzekeren.

Het water is open. De regels zijn dat niet. Tot iemand afspreekt wie veilige doorvaart controleert, is precies dat het speelveld voor Europa.