729 Russische projectielen raken NAVO-grens

In de nacht van 1 op 2 juni vuurde Rusland 73 raketten en 656 drones af op Oekraïne, een van de grootste afzonderlijke aanvallen van de oorlog (UNN, Chronicle.lu/Reuters). Zeker 11 mensen kwamen om het leven en meer dan 100 raakten gewond in Kyiv, Dnipro en Kharkiv. Polen stuurde gevechtsvliegtuigen de lucht in, activeerde grondgebonden luchtverdediging en sloot het luchtruim langs de grens. Vier dagen eerder had een Russische drone een flatgebouw geraakt in het Roemeense Galați. Daarbij raakten twee burgers gewond, de eerste slachtoffers van dit type op NAVO-grondgebied. De NAVO zag vrijwel alles. Uitschakelen kon zij bijna niets.

Alles zien, niets neerschieten

Het Poolse operationeel commando bevestigde dat de inzet om 03.35 uur eindigde zonder schending van het Poolse luchtruim. Daarbij wees Warschau op steun van NATO Air Command, Frankrijk en Nederland (Fakt.pl). Voor Polen was dit de zesde defensieve activering in twaalf maanden. Elke reactie kwam sneller op gang en betrok meer bondgenoten. Wat in 2024 nog als crisis gold, wordt inmiddels routine.

Het incident in Galați op 29 mei liet zien waarom snellere detectie weinig verandert zolang er niet mag worden geschoten. Roemenië volgde de drone tijdens de volledige vlucht van vier minuten boven Roemeens grondgebied. F-16’s waren in de lucht en hadden toestemming om wapens in te zetten. Toch mislukte de onderschepping. Vuren boven een bewoond gebied bracht risico op nevenschade mee. Juridische regels in vredestijd verhinderden schieten in Oekraïens luchtruim. Grondgebonden antidronesystemen hadden geen vrijgave voor gebruik in stedelijk gebied (Mediafax). Defensieminister Radu Miruță zei dat de systemen waren "ontworpen vóór 2023, dus vóór grootschalige droneoorlogvoering".

De Roemeense minister van Buitenlandse Zaken Oana Țoiu zei publiekelijk dat de aanval in Galați "valt in de categorie die" Artikel 4 rechtvaardigt, de NAVO-procedure waarmee een lidstaat om overleg vraagt wanneer hij zich bedreigd voelt. Roemenië besloot het artikel vervolgens niet in te roepen. Volgens Euronews.ro zeggen bronnen rond het presidentschap dat Washington afraadde om die stap te zetten en in plaats daarvan overdracht van capaciteiten aanbood. Roemenië zette de Russische ambassadeur het land uit en gaf opdracht het consulaat in Constanța binnen 30 dagen te sluiten.

De politieke breuklijn

De aanval trof een bondgenootschap dat al verdeeld is over de omgang met Russische aanvallen bij zijn grenzen. De presidenten van Estland, Letland en Litouwen eisten op 21 mei in een gezamenlijke verklaring dat de NAVO aan de oostflank verschuift van Air Policing, dus bewaking en identificatie, naar Air Defence, waarbij daadwerkelijk mag worden ingegrepen (Aerotime). De Estse minister van Buitenlandse Zaken Kaja Tsahkna waarschuwde dat "elk gat, elke zachtere reactie een uitnodiging wordt voor de volgende aanval".

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz betuigde solidariteit met Roemenië, maar stelde tegelijk een speciale EU-associatiestatus voor Oekraïne voor. Dat is een politiek gebaar, maar het verandert niets aan het onderscheppingsprobleem aan de oostflank. De Slowaakse premier Robert Fico trok juist de andere kant op en riep op tot "onmiddellijke EU-Rusland-dialoog" (Noviny.sk, Novinky.cz). Zijn eigen minister van Buitenlandse Zaken Juraj Blanár veroordeelde de aanvallen in scherpere bewoordingen. De Slowaakse president pleitte voor versterking van de NAVO-flank, zonder Fico’s oproep tot dialoog over te nemen.

Moskou zet het frame, de NAVO krijgt een deadline

Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov zei dat de oorlog in "een volledig ander paradigma" was beland. Hij verwees daarbij naar een Oekraïense droneaanval van 22 mei op een vakschool in bezet Starobelsk, waarbij volgens Rusland 21 mensen omkwamen (Devdiscourse/Reuters, RIA Novosti). De VN-Veiligheidsraad zegt dat hij dat dodental niet kan verifiëren, omdat Rusland de toegang tot bezet gebied blokkeert. Peskov voegde eraan toe dat de oorlog "voor het einde van de dag" voorbij kon zijn als Oekraïne zich zou terugtrekken uit de regio’s waarop Rusland aanspraak maakt.

Dat "nieuwe paradigma" past in een vast patroon van het Kremlin: een specifiek incident krijgt escalerende taal opgeplakt, waarna vooraf voorbereide operaties worden gelegitimeerd. Dezelfde volgorde was te zien na de aanval op de Kertsjbrug in 2022 en na Oekraïens gebruik van ATACMS in 2024.

Roemenië tekende op 29 mei voor € 5,6 miljard aan contracten binnen het SAFE-programma, het EU-instrument voor gefinancierde defensieaankopen, onder meer voor antidronesystemen (Digi24). De levering begint in 2027. Op de NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli moet worden beslist over de Baltische eis voor een formele luchtverdedigingsrol aan de oostflank. Tot die tijd blijft die flank hangen tussen waarnemen en ingrijpen. Elk drone-incident zonder collectieve reactie legt de drempel voor de volgende keer weer iets hoger.