Litouwen test NAVO’s wegcorridor

In de nacht van 26 juli reden ongeveer 80 zware wiel- en rupsvoertuigen van de door Duitsland geleide NAVO-gevechtsgroep via Polen Litouwen binnen. De oefening moest laten zien wat er gebeurt als vervoer per spoor, over zee en door de lucht maar beperkt beschikbaar is (LRT). Het materieel verplaatste zich 's nachts om de kans op problemen met civiel verkeer te beperken (Inbox.lv). Litouwse autoriteiten waarschuwden automobilisten op de corridor Kalvarija–Kazlų Rūda alvast voor militaire voertuigen op de openbare weg (LRT).

Daarmee stelde de oefening een eenvoudige vraag: kan de oostflank van de NAVO zware eenheden over land van Duitsland naar Litouwen brengen als de voorkeursroutes tegelijk haperen? De afschrikking van het bondgenootschap hangt mede van dat antwoord af. Uit de openbare informatie blijkt nog niet dat het antwoord ja is.

De brigade van Berlijn en de corridor die haar moet voeden

Duitsland heeft veel politiek kapitaal in deze inzet gestoken. Panzerbrigade 45 moet de permanente zware Duitse brigade in Litouwen worden, met als doel 4.800 militairen en 200 civiele medewerkers, gebouwd rond tank- en gemechaniseerde infanteriebataljons (ZDFheute, Bundeswehr). De eenheid is multinationaal: Nederland levert ongeveer 250 militairen, van wie een deel trainingsfaciliteiten op de basis Rukla opknapt (Dutch defence ministry).

Een vooruitgeschoven brigade is alleen bruikbaar als het systeem erachter werkt. Een nachtelijk konvooi van deze omvang test onvermijdelijk de afstand tussen voertuigen, de draagkracht van bruggen, brandstofstops en reparatieketens. In het Duitse Operationsplan Deutschland wordt Duitsland zelf beschreven als doorvoer- en steunzone, waarbij militaire verplaatsingen afhankelijk zijn van goed functionerende civiele transportinfrastructuur (oplan.de). Volgens ZDF kampt de opbouw van de brigade bovendien met personeelstekorten. Het doel om in 2027 gereed te zijn, blijft daarmee voorlopig een politieke belofte, geen bewezen inzetbaarheid (ZDFheute).

Drie knelpunten door Polen

Polen is het beslissende doorvoerland. De Baltische staten hebben één landverbinding met de rest van de NAVO: de route door het noordoosten van Polen langs de Suwałki-corridor. Duitse genisten sluiten aan bij het Poolse East Shield-programma, dat de oostgrens beter moet beschermen tegen sabotage en militaire druk, en werken dus in dezelfde zone (Fakt, Onet/DW). Versterkingen kunnen een tegenstander vertragen, maar ze leveren geen extra wegcapaciteit of sterkere bruggen op. Juist dat onderscheid telt, omdat de knelpunten achter elkaar liggen.

Eerst zijn er de wegen. Als het spoor uitvalt, komt alles op de weg terecht, maar brugclassificaties, verkeersleiding en rijstrookcapaciteit zijn eindig. Daarna komt brandstof. Bevoorrading wordt inmiddels als een defensieprobleem op zichzelf behandeld; Polen dringt aan op uitbreiding van NAVO-pijpleidinginfrastructuur naar het oosten. Ten derde zijn er vergunningen en begeleiding. Grensformaliteiten, politie-escortes en voorrangsvensters vragen allemaal civiel-militaire afstemming binnen het EU-programma voor militaire mobiliteit, dat juridische en infrastructurele belemmeringen voor grensoverschrijdend troepenvervoer moet wegnemen en nog altijd wordt gestroomlijnd (Council of the EU).

Miljarden uitgegeven, inzetbaarheid onbewezen

De NAVO formuleert de militaire behoefte. EU- en nationale transportsystemen bepalen of de route werkelijk bruikbaar is. Wegen, spoorlijnen, havens en douaneregels liggen immers bij lidstaten, niet bij het bondgenootschappelijke commando. Volgens de Europese Commissie zijn 95 dual-useprojecten voor militaire mobiliteit gefinancierd via de Connecting Europe Facility, het EU-programma voor transportinfrastructuur, met een totale waarde van ongeveer € 1,7 miljard (European Commission). Dat is echt geld voor echte aanpassingen.

Toch waarschuwde de Europese Rekenkamer in 2025 dat het programma lijdt onder versnipperd bestuur en dat de EU niet kan aantonen dat gefinancierde projecten aansluiten bij de meest urgente militaire behoeften (European Court of Auditors). De oefening in Litouwen liet die zwakke plek in het klein zien. Europa investeert miljarden in corridors waarvan het publiek niet kan controleren of ze van begin tot eind werken. Routekaarten, brugclassificaties, brandstofdoorvoercijfers en verzamelcapaciteit zijn niet openbaar.

De NAVO heeft haar belofte aan de oostflank gedaan. Duitsland heeft zich vastgelegd op een permanente brigade. Nu moeten de EU en de lidstaten nog laten zien dat de weg van Grafenwöhr naar Rukla die brigade ook kan dragen.