Athene protesteert om Oekraïense zeedrone

Op 7 mei zagen vissers bij Kaap Dukato op Lefkada, een Grieks eiland in de Ionische Zee, een zwart vaartuig van zes meter een kustgrot binnendrijven. De motor draaide nog. Aan boord vonden zij tot 300 kilo explosieven, drie ontstekers die op inslag waren aangesloten en satellietcommunicatieapparatuur met een geschatte waarde van € 300.000 (Euronews, Newsit). Explosievenexperts van de Griekse marine identificeerden het vaartuig als een onbemand oppervlakteschip: in feite een drijvende bom, bedoeld om schepen te rammen en tot zinken te brengen. De lading werd gecontroleerd tot ontploffing gebracht. Vaststellen van wie de drone was, bleek lastiger.

Van Magura naar Kozak Mamaj

Griekse militaire analisten classificeerden de drone aanvankelijk als een in Oekraïne gebouwde Magura V3, het type waarmee Oekraïne Russische oorlogsschepen in de Zwarte Zee heeft aangevallen. Op 12 mei zei minister van Defensie Nikos Dendias tegen EU-collega's in Brussel dat hij "zeker wist dat hij Oekraïens is". Een dag later ontkende UFORCE, de enige producent van Magura-drones, dat stellig: het ontwerp kwam met geen enkel product van het bedrijf overeen en het V3-model "bestaat simpelweg niet".

Daarmee verschoof ook het etiket. V3 werd V5. Op 19 mei kwamen Griekse functionarissen uit bij "Kozak Mamaj", een ander type kamikazedrone dat wordt gelinkt aan de Oekraïense veiligheidsdienst SBU, niet aan de militaire inlichtingendienst (Focus.ua). UFORCE had dus gelijk dat de drone niet van hen was. Oekraïens was hij wel.

Dichtbij gelanceerd, doelwit onbekend

Een gezamenlijk rapport van de Griekse generale staf (GEETHA) en de inlichtingendienst EYP, afgerond op 15 mei, concludeerde dat de drone door een storing in het navigatiesysteem van koers was geraakt. Volgens Reuters zat er nog veel brandstof in de tanks, wat een lange reis uitsluit. Dat wijst op een lancering in de buurt, vermoedelijk vanaf een moederschip ergens in de Ionische of Adriatische Zee.

Het rapport noemt geen doelwit. De Griekse inlichtingendiensten gaan ervan uit dat de drone was gericht op een schip uit de Russische "schaduwvloot", het netwerk van verouderde tankers waarmee Russische olie wordt vervoerd terwijl westerse sancties worden omzeild (Maritrace). Oekraïne heeft zulke schepen eerder met explosieve drones bestookt in wateren tussen de Zwarte Zee en het westelijke Middellandse Zeegebied. Lefkada ligt precies in die route.

Athene protesteert, zonder steun

Op 28 mei, tijdens de informele Raad Buitenlandse Zaken van de EU in Limassol op Cyprus, waar ministers achter gesloten deuren gevoelige kwesties bespreken, informeerde minister van Buitenlandse Zaken Giorgos Gerapetritis EU-buitenlandchef Kaja Kallas. Ook sprak hij met zijn Oekraïense ambtgenoot Andrii Sybiha. Athene bereidt nu een formele diplomatieke demarche voor: een vastgelegd protest dat een juridisch spoor creëert en net onder het terugroepen van een ambassadeur zit (ProtoThema).

Geen andere EU-lidstaat heeft Griekenland hierover publiekelijk gesteund. Het internationaal zeerecht biedt ook geen bindend kader voor gewapende drones van bevriende staten die per ongeluk Europese wateren binnendrijven. De reactie valt daardoor terug op bilaterale diplomatie. Dat brengt Athene in een ongemakkelijke positie: Griekenland protesteert formeel tegen het handelen van een land dat de rest van Europa actief bewapent.

Het probleem is breder dan dit ene incident. Er bestaat geen EU-mechanisme voor situaties waarin wapens van een bondgenoot in Europese wateren ontsporen. De drone bij Lefkada kan een eenmalige technische storing zijn geweest. Toch kan hij ook laten zien dat Oekraïense aanvallen op tankers uit de schaduwvloot inmiddels geregeld door EU-zeeruimte lopen, terwijl lidstaten die daar nooit over zijn geraadpleegd vervolgens mogen opruimen wat aanspoelt.