Oostenrijk stuurt vier asielzoekers terug

Sinds het EU-migratie- en asielpact op 12 juni van toepassing is, heeft Oostenrijk vier asielzoekers naar Italië overgebracht per trein en bus. De kaartjes werden betaald door de Oostenrijkse autoriteiten (Kurier, la Repubblica). Geen politiebegeleiding, geen chartervluchten, geen detentieprocedure. Vier mensen in het openbaar vervoer. Het zijn de eerste bevestigde overdrachten onder de nieuwe regels. Daarmee vormen ze vooral een test: kan het pact meer dan alleen de eenvoudigste dossiers verplaatsen?

Vier reizen, geen vier deportaties

Een verantwoordelijkheidsoverdracht is geen uitzetting uit Europa. De asielzoeker gaat van de ene EU-lidstaat naar de lidstaat die volgens de Europese regels zijn aanvraag moet behandelen. Meestal is dat het land waar iemand voor het eerst de EU binnenkwam of werd geregistreerd (AMMR). De aanvrager blijft dus binnen het Europese asielstelsel. Italië moet, als verantwoordelijke lidstaat, de aanvraag behandelen.

Het pact verving het oude Dublin III-systeem door de Asiel- en Migratiebeheerverordening, de AMMR. De kern bleef overeind: het eerste aankomstland krijgt doorgaans het dossier. Precies daarom blijft Italië het knelpunt.

Italië accepteert vier mensen, maar blokkeert er twaalf

De Oostenrijkse overdrachten lukten omdat het om smalle dossiers ging: recente aankomsten, meewerkende aanvragers, geen betwiste verantwoordelijkheid. Het bredere beeld is anders.

Tussen 12 juni en 7 juli vroegen acht lidstaten Italië om onder de nieuwe regels 12 mensen over te nemen. Italië weigerde alle verzoeken (European Commission, 2EU Brussels). De vier Oostenrijkse overdrachten kwamen na die beoordelingsperiode. Kennelijk ging het om zaken waarin Italië de verantwoordelijkheid niet binnen de termijnen van het pact betwistte, waardoor de overdracht kon doorgaan.

Rome beroept zich op timing. Italië stelt dat dossiers van mensen die vóór 12 juni aankwamen, onder eerdere politieke afspraken vielen en niet alsnog onder het nieuwe systeem moeten worden opengebroken (Merkur). Duitsland verwerpt die lezing en vindt dat de gewone procedures vanaf de toepassingsdatum van het pact moeten worden hervat (Tagesschau).

Maar Berlijn probeert de kwestie vooral politiek te forceren, zonder al resultaten te tonen. In de berichtgeving over deze periode dook geen bevestigde succesvolle overdracht van Duitsland naar Italië op. Oostenrijk is het land dat daadwerkelijk mensen heeft verplaatst.

Of het pact opschaalt, hangt af van de weigeringen

Zwitserland kiest dezelfde route als Oostenrijk. Bern heeft de eerste vluchten voor eind augustus geboekt, te beginnen met losse dossiers van na 12 juni die het systeem niet moeten overbelasten (Ticinonews). Het patroon is hetzelfde: selecteer onbetwiste dossiers, verplaats kleine aantallen, vermijd de confrontatie.

Dat patroon kennen we overigens al van Dublin. Noordelijke en Alpenlanden willen mensen naar het zuiden sturen. Frontlijnstaten houden tegen. Het solidariteitsmechanisme van het pact moest die cyclus doorbreken: Italië en Griekenland zouden verlichting krijgen in ruil voor het accepteren van verantwoordelijkheid. De eerste signalen wijzen erop dat die ruil nog niet werkt.

De Oostenrijkse autoriteiten hebben niet gezegd hoeveel toekomstige zaken zij verwachten. Italië heeft evenmin duidelijk gemaakt of deze overdrachten een precedent vormen of uitzonderingen blijven (Kurier, Il Sole 24 Ore).

De gezagsketen doet er hier toe. De Europese Commissie kan naleving beoordelen, bevindingen publiceren en uiteindelijk een inbreukprocedure beginnen, het instrument waarmee zij lidstaten tot naleving van EU-recht probeert te dwingen. Zij kan een overdracht niet fysiek afdwingen. Als Italië de makkelijke zaken blijft accepteren en de betwiste dossiers blijft weigeren, moet de Commissie bepalen of verzet gevolgen heeft. Anders blijft de handhaving van het pact even zwak als die van Dublin. Vier overdrachten in tien weken, tegenover twaalf weigeringen, laten al zien welke kant het opgaat.