Baltische staten protesteren tegen deportatiehoax

Op Baltische informatiekanalen duikt steeds dezelfde verzonnen bewering op: Letland, Estland en Litouwen zouden voorbereidingen treffen om hun Russischtalige inwoners massaal uit te zetten. Dat klopt niet. Dat de claim opnieuw rondgaat in aanloop naar de Letse herfstverkiezingen en de Estse verkiezingen van voorjaar 2027, is moeilijk als toeval te zien. De openbare feiten laten vooral zien dát er een campagne loopt. Wie haar precies aanstuurt, is minder hard vast te stellen.

Oude beschuldiging, electorale timing

Moskou beschuldigt de Baltische regeringen al jaren van onderdrukking van Russischtaligen. Nieuw is vooral de verpakking: bekende thema's worden gebundeld en versterkt zodra verkiezingen dichterbij komen. Alle drie de regeringen hebben de claims verworpen. Baltische diplomaten dienden bij het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken een gezamenlijke demarche in, een formeel diplomatiek protest, waarin zij Moskou beschuldigden van aanhoudende fabricage (Lrytas). Het Estse ministerie van Buitenlandse Zaken sprak van een "omvangrijke desinformatiecampagne" en berispte Moskou formeel (ERR English). De Litouwse staatsveiligheidsdienst beschreef propaganda die samenlevingen langs etnische lijnen moet verdelen en alle drie de landen moet beschadigen als steunpilaren van Oekraïne (Lrytas/ELTA).

Volgens Ants Kiviselg, hoofd van de Estse militaire inlichtingendienst, is de campagne bedoeld om angst voor escalatie op te wekken en de westerse steun voor Oekraïne te breken (ERR). Letse media volgden dezelfde deportatieclaims toen die ook binnenlands begonnen te circuleren (Puaro). Veiligheidsexpert Meelis Oidsalu stelde dat de opleving "mogelijk verband houdt" met naderende verkiezingen. Dat voorbehoud doet ertoe. Openbare bronnen bevestigen dat de campagne bestaat en beschrijven de inhoud ervan. Zij bevatten geen netwerkanalyse of platformgegevens die bewijzen dat het om een centraal aangestuurde verkiezingsoperatie gaat.

Buurlanden voelen zich kwetsbaar

Polen, Finland en Duitsland behandelen dit niet als een Baltisch mediaprobleem. Elk land leest de desinformatiegolf door de eigen kwetsbaarheid heen. De Poolse onderminister van Defensie waarschuwde voor Russische sabotage en cyberaanvallen op kritieke infrastructuur (Rzeczpospolita). De Finse minister van Buitenlandse Zaken veroordeelde de Russische campagne tegen de Baltische staten tegelijk met nieuwe wetgeving voor de bescherming van infrastructuur (Yle). Duitsland, dat een permanente gevechtsbrigade in Litouwen stationeert, ziet Baltische politieke stabiliteit inmiddels ook als een militaire kwestie. Als informatieoorlog het lastiger maakt om inzet aan de oostflank aan Duitse kiezers uit te leggen, wint Moskou terrein (FAZ).

Europa kan het benoemen. Alleen aanklagers kunnen het stoppen.

De gereedschapskist van EU en NAVO tegen informatieoorlog rond verkiezingen is bewust opgesplitst. EUvsDisinfo, de EU-eenheid die desinformatie signaleert, kan valse narratieven aanwijzen, maar geen content verwijderen of netwerken vervolgen. De Digital Services Act, de EU-wet voor grote platforms, verplicht die platforms wel om verkiezingsrisico's te beoordelen (European Commission). In het openbare dossier is echter niet te zien welke platforms het deportatienarratief verspreidden, of daartegen is opgetreden.

Alleen nationale diensten kunnen de netwerken achter zulke content verstoren. In juni vroeg de Letse VDD, de staatsveiligheidsdienst, het openbaar ministerie om vier mensen te vervolgen voor spionage voor Rusland via de pro-Kremlin-groep "Baltic Antifascists" (VDD). De Estse KAPO, de binnenlandse veiligheidsdienst, doet vergelijkbaar contraspionagewerk. Brussel kan geen van beide zaken leveren.

De ontbrekende stem

Eén groep staat in het midden van dit verhaal, maar ontbreekt vrijwel geheel in het dossier: de Russischtalige inwoners van Letland en Estland. Moskou zegt namens hen te spreken. Baltische regeringen wijzen dat af. Systematisch opinieonderzoek onder deze gemeenschappen kwam in het beschikbare bewijs niet naar voren.

Eén verzinsel zal waarschijnlijk niet veel mensen overtuigen. Maar als Moskou een gemeenschap herhaaldelijk vertelt dat zij wordt bedreigd, stapelt wantrouwen zich op en blijven sommige kiezers uiteindelijk thuis. De Baltische regeringen hebben de leugen blootgelegd. Zij hebben kiezers nog niet genoeg laten zien over de machine die haar verspreidt. KAPO en VDD zijn hun publiek daarom vóór de verkiezingen een transparantierapport verschuldigd: wat zij weten over de structuur van de operatie, wat platforms doen en waar burgers op moeten letten.