Beijing knijpt EU-defensiebedrijven af

De strijd om de grondstoffen achter moderne defensie is nu ook binnengedrongen in het Europese sanctiebeleid. Op 24 juli, enkele uren nadat de EU haar 21ste sanctiepakket tegen Rusland had aangenomen, zette het Chinese ministerie van Handel 14 Europese entiteiten uit acht lidstaten op zijn exportcontrolelijst. Chinese leveranciers mogen hun geen dual-usegoederen meer verkopen: producten die zowel civiel als militair kunnen worden gebruikt (MOFCOM, AP). De symmetrie was moeilijk te missen: 14 Europese entiteiten tegenover de 14 Chinese en Hongkongse bedrijven die de EU net had gesanctioneerd omdat zij volgens Brussel de Russische oorlogsmachine ondersteunen (EEAS).

Het mechanisme is simpel, en voor Europa ongemakkelijk. De EU kan Chinese bedrijven straffen voor steun aan Rusland. China kan daarop reageren door de toevoer af te knijpen van materialen die Europa juist nodig heeft voor zijn eigen defensieopbouw.

Waar Beijing op mikte

De gekozen bedrijven vormen geen willekeurige lijst. Rheinmetall, de grootste Duitse defensiefabrikant, staat erop naast Tatra Trucks, een Tsjechische bouwer van militaire voertuigen; Vigo Photonics, een Poolse producent van infrarooddetectoren; het Franse halfgeleiderbedrijf III-V LAB en dronebouwer Cavok UAS; en Ekspla, een Litouws laserbedrijf (Politico, Xinhua). De doelwitten liggen rond zeldzame aardmetalen, gallium, germanium en indiumfosfide, precies de materialen waarin China een dominante positie heeft in de wereldwijde aanvoer.

De maatregel heeft bovendien een tweede laag. Ook buitenlandse tussenpersonen, waar ook ter wereld, mogen gecontroleerde producten van Chinese oorsprong niet meer doorleveren aan de genoemde bedrijven (SCMP, Reuters). Een Europees bedrijf lost het probleem dus niet op door via een niet-Chinese handelaar te kopen als het onderliggende materiaal uit China komt.

Buffers, geen oplossing

De directe schade verschilt per bedrijf. Tatra Trucks zei tegen Tsjechische media dat het de relevante Chinese onderdelen niet gebruikt en geen productieverstoring verwacht (Novinky). Rheinmetall zegt voor vier tot vijf jaar voorraad aan zeldzame aardmetalen te hebben (Handelsblatt). Vigo Photonics erkende blootstelling bij halfgeleidersubstraten, waaronder indiumfosfide, maar wees op alternatieve leveranciers in Japan en Europa en op een voorraad van meer dan een jaar (Business Insider Polska).

Dat zijn kortetermijnbuffers. Voor kleinere bedrijven is het risico scherper. De drie Franse entiteiten op de lijst lopen uiteen van chips tot drones, met blootstelling aan gallium- en indiumverbindingen waarvoor buiten China maar weinig industriële alternatieven bestaan (Euractiv). De Duitse grondstoffenhandelaren Sindlhauser en Antraco zitten nog dichter op de laag van ruwe input, waar vervanging het lastigst is en publieke informatie over alternatieven nauwelijks bestaat (VerkehrsRundschau).

De sanctielus

EU-sancties tegen Rusland functioneren inmiddels binnen een Chinese terugkoppelingslus. Het 21ste pakket kwam zelf pas na weken van blokkade rond, waarbij Griekenland dwarslag over een bepaling voor LNG-scheepvaart, zoals To Brief eerder schreef. De Chinese vergelding voegt een nieuwe variabele toe aan volgende rondes: welke Europese bedrijven kiest Beijing de volgende keer uit?

Het aangenomen pakket wordt er niet zwakker door. Het bevat nieuwe maatregelen voor energie, financiële diensten en exportcontrole (EEAS). Politiek wordt het wel moeilijker. Lidstaten stonden al onder druk van scheepvaart- en energielobby's. Defensieleveranciers hebben nu hun eigen reden om terug te duwen.

De Europese Commissie zei tegen Tsjechische media dat zij de maatregel analyseert met lidstaten en getroffen bedrijven (Seznam Zprávy). Maar de Commissie kan vooral coördineren; het inkoopprobleem ligt bij bedrijven en nationale regeringen. Er bestaat geen EU-mechanisme dat ondernemingen helpt alternatieve bronnen te vinden voor defensiekritieke materialen wanneer een derde land de toevoer afsnijdt.

China's lijst is zorgvuldig gedoseerd: groot genoeg om te laten zien dat de Europese defensieopbouw afhankelijk blijft van Chinese input, klein genoeg om ruimte te laten voor verdere escalatie. De 14-tegen-14-symmetrie is een boodschap, geen bovengrens. Wanneer het 22ste sanctiepakket op tafel komt, zit de kwetsbaarheid van de defensie-industrie naast de scheepvaart- en energielobby's in de onderhandelingsruimte. Publiekelijk heeft Europa nog altijd geen gezamenlijk antwoord op een sanctiebeleid dat druk kan zetten op zijn eigen defensieleveranciers.