België zoekt €7.7 billion

Het Belgische Monitoringcomité heeft de federale regering voorgerekend dat zij tegen 2029 een gat van € 7,7 miljard moet dichten om aan de Europese begrotingsafspraken te voldoen. Tegen 2031 loopt dat op tot € 9,8 miljard (BRF). Minister van Financiën Vincent Van Peteghem had al gewaarschuwd dat de inspanning minstens € 7 miljard zou bedragen (PAL). Werkgeversorganisatie FEB/VBO legt de lat hoger en verwijst naar ramingen van de Nationale Bank: € 14 miljard zou nodig zijn om het tekort tegen 2029 onder 3% van het BBP te krijgen (FEB/VBO). Dat bedrag wegwerken kan alleen met een mengsel van hogere belastingen, lagere uitgaven en ingrepen in de pensioenen. De bandbreedte, van € 7 miljard tot € 14 miljard, zegt overigens al veel: de coalitie heeft nog niet besloten waar de rekening terechtkomt.

De regels die het bedrag zichtbaar maakten

De EU heeft haar begrotingsregels in 2024 hervormd. In het oude systeem draaide het vooral om één vraag: blijft het jaarlijkse tekort onder 3% van het BBP? De nieuwe regels kijken naar een "netto-uitgavenpad": een plafond voor de jaarlijkse groei van de overheidsuitgaven, exclusief rentelasten en door de EU gefinancierde programma's (Europese Commissie, Verordening 2024/1263). Elk land dient een meerjarenplan in. Brussel beoordeelt of de cijfers geloofwaardig zijn. Daarna keurt de Raad het plan goed en wordt het uitgavenpad bindend.

Als een regering boven de 3%-grens uitkomt of afwijkt van het afgesproken pad, opent de EU een buitensporigtekortprocedure, de zogenoemde EDP. Dat is een formeel correctietraject met deadlines en toezicht. België is een van de negen regeringen die momenteel in zo'n procedure zitten, naast Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Finland, Hongarije, Polen, Roemenië en Slowakije (Europese Commissie). Malta is er onlangs uit gekomen (Brussels Times). België niet.

Dezelfde druk, andere trucs

België valt op omdat de regering een helder bedrag op tafel heeft gelegd. De meeste landen onder begrotingsdruk vermijden dat juist.

Duitsland vormt het scherpste contrast. In de ontwerpbegroting voor 2027 van minister van Financiën Lars Klingbeil staat € 203,7 miljard aan nieuwe leningen (ZEIT). Duitsland kan dat deels doen omdat een grondwetswijziging defensie-uitgaven boven 1% van het BBP vrijstelt van de Schuldenbremse, de grondwettelijke rem op de jaarlijkse federale schuldopbouw. De rest van het tekort wordt opgevangen met het aanspreken van reserves en lagere overdrachten aan socialezekerheidsfondsen (t-online). De Duitse begrotingsdruk is dus reëel, maar verschijnt niet als één zichtbaar bedrag. De schulden zitten in vakjes die Brussel anders telt.

Roemenië laat de andere kant zien. Het land zit sinds 2020 in een buitensporigtekortprocedure en had in 2025 een tekort van 7,9% van het BBP (Europese Commissie). Relatief gezien is het gat waar Boekarest voor staat vele malen groter dan het Belgische. Als regeringen weinig capaciteit hebben om nieuwe inkomsten op te halen, valt de aanpassing meestal op de instrumenten die bestuurlijk het eenvoudigst zijn: consumptiebelastingen, loonbevriezingen in de publieke sector en generieke uitgavenkortingen. Huishoudens en ambtenaren betalen dan de prijs, omdat de alternatieven jaren kosten om op te bouwen.

De timing maakt elk gat moeilijker te dichten. De EU en de NAVO vragen regeringen immers om meer aan defensie uit te geven, precies op het moment dat de begrotingsregels hen dwingen minder uit te geven aan de rest.

Een bedrag zonder plan

België heeft iets wat de meeste EDP-landen missen: een zichtbaar doel. Maar een doel is nog geen plan. De € 7,7 miljard zegt gepensioneerden niet of hun uitkering wordt geraakt, patiënten niet of zorgvoorzieningen worden geschrapt, en deelstaten niet of hun transfers omlaag gaan. Andere Belgische ramingen lopen uiteen van € 7 miljard tot € 11 miljard, afhankelijk van aannames over groei en rente (Business AM). FEB/VBO verwijst daarnaast naar cijfers van het Monitoringcomité waaruit blijkt dat € 4,9 miljard tot € 6,7 miljard aan besparingen nodig is als de uitgaven in het huidige tempo blijven stijgen (FEB/VBO).

Negen eurolanden zitten met varianten van dezelfde rekensom. Geen van hen heeft helder opgeschreven wie de aanpassing draagt. België heeft wel gedaan wat zeldzaam is: het heeft de rekening benoemd. Zolang de coalitie niet zegt wie betaalt, welke belastingbetalers, welke gepensioneerden en welke ambtenaren, blijft het bedrag verantwoording zonder politiek.