België stapt in Nederlandse raketdeal

De Belgische minister van Defensie Theo Francken heeft het parlement gezegd dat zijn land in de eindfase zit van de goedkeuring van ongeveer € 3,1 miljard voor luchtverdedigingssystemen: 10 NASAMS-lanceersystemen voor middellange afstand en 20 Skyranger-eenheden voor korte afstand (Forces Operations, Marketscreener). België organiseert daarvoor geen eigen aanbesteding. Het wil meeliften op bestaande Nederlandse contracten. Francken mikte op kabinetsgoedkeuring op tijd voor een bilateraal akkoord tussen beide landen tijdens de NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli (The Straits Times).

De reden is eenvoudig: snelheid. Als de deal doorgaat, kan België mogelijk al volgend jaar een eerste systeem leasen. De eerste operationele inzetbaarheid staat gepland voor 2027-2029. Schuift het besluit door, waarschuwde Francken, dan sluit dat venster (Forces Operations).

Een tweelandenroute

België betaalt. Nederland levert het aankoopkanaal. Den Haag tekende in december 2025 al een contract met het Duitse Rheinmetall voor 22 Skyranger-systemen voor korteafstandsluchtverdediging, met leveringen vanaf 2028 (Army Recognition). België wil aansluiten op die bestaande orderstroom in plaats van zelf een aanbesteding vanaf nul op te bouwen. NASAMS, de middellangeafstandslaag van het Noorse Kongsberg met Amerikaanse raketintegratie, voegt daar een tweede niveau aan toe. Samen dekken de systemen drones, kruisraketten en vliegtuigen op verschillende hoogtes.

Dit is geen EU-aanbesteding. In de openbare stukken is dit pakket niet gekoppeld aan SAFE, de nieuwe defensieleningfaciliteit van de EU van € 150 miljard, aan PESCO, het kader voor gestructureerde defensiesamenwerking, of aan een ander Brussels instrument (European Commission). Juridisch oogt de constructie overzichtelijk: het contractvehikel van de ene regering, het geld van de andere, en een bilateraal akkoord om de afspraken vast te leggen. België vermijdt jaren aan eigen aanbestedingswerk. Nederland kan zich ondertussen presenteren als een praktische voortrekker van defensie-integratie.

België kiest voor systemen waartoe het snel toegang kan krijgen. Daarmee verzwakt het wel het Franse betoog dat Europese herbewapening via een samenhangender industrieel EU-plan zou moeten lopen, waarschijnlijk rond het Franse MBDA-Thales-ecosysteem. Zoals Le Monde schreef, bewapent Europa zich versnipperd in plaats van via gezamenlijke defensie-industriële coördinatie (Le Monde). België staat daarin niet alleen: beschikbaarheid weegt zwaarder dan een groot ontwerp. Estland kocht samen met Letland IRIS-T-systemen voor middellange afstand, maar de eerste eenheid kwam pas in juni 2026 op Estse bodem aan, jaren na het besluit (LRT). Kleine en middelgrote Europese landen kunnen gelaagde luchtverdediging immers niet in hun eentje opbouwen. Aankopen via het contract van een buurland is dan de pragmatische route.

Wat het publiek niet kan zien

Het risico zit waar de publieke controle ophoudt. Er is geen gepubliceerde tekst van het bilaterale akkoord. Er is geen Belgische contractgunning bekendgemaakt. Ook een gedetailleerde kostenverdeling tussen systemen, munitie, sensoren en onderhoud is niet openbaar (Army Recognition).

Los daarvan maakt geen openbaar document duidelijk wie beslist over software-upgrades, groot onderhoud of leveringsprioriteiten als Nederlandse en Belgische behoeften botsen. Het Belgische parlementaire spoor bevestigt behandeling in commissie, maar geen volledige aanbestedingsgunning (La Chambre). Rheinmetall breidt intussen de productie van raketten en systemen in Duitsland uit, terwijl de Europese vraag zich rond zijn platforms concentreert (Tagesschau). De fabrikant die de software- en hardwarestandaard beheerst, bepaalt decennialang de speelruimte van iedere koper.

Luchtverdediging is geen eenmalige aankoop. Het is een onderhoudsnetwerk van decennia, met upgrades, munitievoorraden en serviceketens. Het land dat het contractkanaal beheert en de fabrikant die de technische standaard bepaalt, beslissen samen wat België wel en niet met zijn eigen systemen kan doen.

België kan de omweg via Nederland verdedigen met snelheid. Het heeft het publiek alleen nog niet laten zien wie het contract controleert zodra de systemen er staan.